Porządkując fakty historyczne przypomnijmy terminy wszystkim układów z rządem PRL:
- porozumienie w Szczecinie – 30 sierpnia 1980, sygnowane przez Mariana Jurczyka (z ramienia rządu Kazimierza Barcikowskiego)
- porozumienie w Gdańsku – 31 sierpnia 1980, sygnowane przez Lecha Wałęsę (z ramienia rządu przez Mieczysława Jagielskiego)
- porozumienie w Jastrzębiu-Zdroju – 3 września 1980, sygnowane przez Jarosława Sienkiewicza (z ramienia rządu przez Aleksandra Kopcia)
- porozumienie w Hucie Katowice (Dąbrowa Górnicza) – 11 września 1980, sygnowane przez Zbigniewa Kupisiewicza (z ramienia rządu przez Franciszka Kaima)
O ile większość z nas kojarzy niektóre z 21 Postulatów, o tyle treść Porozumień jest szerzej nieznana.
Przypatrzmy się tym najbardziej symbolicznym, podpisanym 31 sierpnia w Sali BHP Stoczni im. Lenina. Najważniejszym punktem protokołu była zgoda rządu na powołanie niezależnych od Partii, wolnych związków zawodowych.
Zgoda na spełnienie tego pierwszego żądania rozsadziła w kolejnych miesiącach system PRL. W opinii części historyków, był to moment przesilenia, który mógł się skończyć upadkiem komunizmu. Ale o ile system w Polsce trzeszczał w szwach, o tyle w Związku Radzieckim i innych krajach bloku wschodniego trzymał się całkiem nieźle, co doprowadziło do przejęcia władzy w Warszawie przez grupę twardogłowych wojskowych.
W dalszej części rząd zgadzał się na ponowne przyjęcie do pracy zwolnionych w 1970 i 1976 r. oraz na studia relegowanych z uczelni po tych wydarzeniach. Co ciekawe, zgodę na to musiało wydać specjalnie zwołane plenum Komitetu Centralnego PZPR.
Rząd zgadzał się również na ograniczenie cenzury, udostępnienie mediów związkom wyznaniowym, transmisję niedzielnej mszy w ogólnopolskim radiu.
W kwestiach gospodarczych obiecano szerokie konsultacje społeczne przy założeniach reformy gospodarczej. Miało to zapobiec standardowym dotychczas nagłym, podawanym z dnia na dzień, informacjom o podwyżkach i zasadach funkcjonowania np. handlu wewnętrznego. Reforma ta miała opierać się przede wszystkim na zwiększonej samorządności i uczestnictwie robotników w decyzjach kierownictwa zakładów pracy.
Porozumienie było sukcesem strajkujących i klęską rządu. Robotnikom oraz Komisji Ekspertów udało się nie tylko przeforsować wszystkie postulaty, ale również doprowadzić do ich zastosowania w skali całego kraju. Po raz pierwszy strajkujący poczuli solidarność z innymi grupami społecznymi, troskę o wszystkich Polaków i potrzebę głębokiej reformy państwa. Wyciągnęli dłonie do innych zakładów pracy oraz intelektualistów i dysydentów, co spotkało się z życzliwym przyjęciem.
24 września złożono wniosek o rejestrację NSZZ Solidarność.
O gorącym lecie 1980 r. opowiada film udostępniony przez Muzeum Historii Polski.