Po raz pierwszy konie zostały udomowione na pontyjsko-kaspijskim stepie na północy Kaukazu, zanim w ciągu kilku wieków opanowały pozostałą część Eurazji. To wynik obszernego badania opartego m.in. na analizie genetycznej dokonanej przez 162 naukowców — archeologów, paleontologów, lingwistów i genetyków.
Przed kilkoma laty zespół Ludovica Orlando z francuskiego Centrum Narodowego Badań Naukowych znalazł domniemane najstarsze ślady udomowionych koni na stanowisku Botai w Azji Centralnej. Według badań DNA liczące 5,5 tys. lat pozostałości nie należały jednak do przodków dzisiejszych koni. Fałszywe okazały się też inne podobne odkrycia dokonane w Anatolii, na Syberii i Półwyspie Iberyjskim.
— Wiedzieliśmy, że okres między 4 a 6 tys. lat temu był kluczowy, ale nie znaleźliśmy żadnego ostatecznego dowodu — mówi prof. Ludovic Orlando magazynowi „Nature”.
Badacze zdecydowali się więc rozszerzyć poszukiwania na całą Eurazję, analizując geny 273 koni, które żyły od 50 tys. do 2000 lat p.n.e.
Choć konie Eurazji były początkowo silnie zróżnicowane genetycznie, to około 2 tys. p.n.e. nastąpiła dramatyczna zmiana.
— To była ta szansa: konie żyjące w Anatolii, Europie i Azji Centralnej były genetycznie odległe — podkreśla dr Pablo Librado.
Cały badany obszar zaczął opanowywać genetyczny profil typowy dla jednego regionu — Stepu Pontyjskiego. W ciągu kilku wieków wyparł on inne profile genetyczne.
— Dane genetyczne wskazują także na demograficzną eksplozję w tamtym czasie. Nie miała ona sobie równych przynajmniej w ciągu 100 tys. lat. To wtedy przejęliśmy kontrolę nad reprodukcją tego zwierzęcia i wyhodowaliśmy je w astronomicznych liczbach — dodaje prof. Orlando.
Naukowcy znaleźli ponadto dwie ważne różnice genetyczne między udomowionym koniem a pozostałymi zwierzętami. Jedna sprawiała, że zwierzę było bardziej uległe, a druga, że miało silniejszy kręgosłup. To one mogły zapewnić koniom globalny sukces.
Badanie wskazuje także, że konie rozprzestrzeniły się w Azji w tym samym czasie, co rydwany na kołach ze szprychami oraz języki indoirańskie. Jednocześnie dowodzi, że migracje indoeuropejskich populacji ze stepów do Europy w czasie trzeciego tysiąclecia p.n.e. nie mogły odbywać się z pomocą koni, ponieważ nie były one jeszcze udomowione. Naukowcy podkreślili przy okazji wagę badań historii zwierząt w analizie ludzkiej populacji i kultur.