Ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, wynikające z usytuowania na niej instalacji elektroenergetycznych i gazowych, oparte są na różnych podstawach prawnych.
Gdy poza terenem zakładu energetycznego nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska, to w przypadku instalacji elektroenergetycznych tworzy się tzw. „obszar ograniczonego użytkowania”. W przypadku posadowienia w gruncie instalacji gazowych ustalana jest tzw. strefa kontrolowana.
Zarówno obszar ograniczonego użytkowania, jak i strefa kontrolowana ograniczają w sposób znaczący możliwości korzystania z nieruchomości przez jej właściciela. Przykładowo, w strefach kontrolowanych nie należy wznosić budynków, urządzać stałych składów i magazynów, sadzić drzew oraz nie powinna być podejmowana żadna działalność mogąca zagrozić trwałości gazociągu podczas jego eksploatacji. Dopuszcza się jedynie, za zgodą operatora sieci gazowej, urządzanie parkingów nad gazociągiem.
Podstawowe różnice pomiędzy strefami ochronnymi sprowadzają się do tego, że w przypadku gazociągu szerokość strefy kontrolowanej wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a w przypadku sieci elektroenergetycznej strefa ochronna jest tworzona przez wojewodę albo radę powiatu, a zatem jej szerokość nie wynika wprost z przepisów prawa.
Ochrona środowiska
Obszar ograniczonego użytkowania może być wyznaczony tylko w przypadku, gdy nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu. Obszar ten można ustanowić jedynie dla: oczyszczalni ścieków, składowisk odpadów komunalnych, kompostowni, a także tras komunikacyjnych, lotnisk, linii i stacji elektroenergetycznych oraz obiektów radiokomunikacyjnych, radionawigacyjnych i radiolokacyjnych, jeżeli tak wynika z postępowania w sprawie ocen oddziaływania na środowisko, z analizy porealizacyjnej lub przeglądu ekologicznego.
Utworzenie obszarów ograniczonego użytkowania uwzględnia się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz w decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
Obecnie nie stosuje się już orientacyjnych szerokości obszarów ograniczonego użytkowania, ponieważ nie ma do tego podstaw prawnych. Zasięg i przebieg granicy obszaru ograniczonego użytkowania może być wyznaczony jedynie w wyniku indywidualnej oceny oddziaływania obiektu przedstawionej w raporcie o oddziaływaniu na środowisko, w ocenie porealizacyjnej lub przeglądzie ekologicznym.
Prawo własności
Różnice w ustalaniu stref ochronnych w przypadku gazociągów i linii elektroenergetycznych wynikają ze specyfiki eksploatacji obu rodzajów sieci. W przypadku sieci elektroenergetycznych zawsze mamy do czynienia z emisjami elektromagnetycznymi, emisją hałasu (tzw. ulotu) i zakłóceń radioelektrycznych, co powoduje konieczność ustalania obszaru ograniczonego użytkowania w przypadku przekroczenia dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. W przypadku sieci gazowych sytuacja jest z pewnością prostsza, a konieczność ustalania stref ochronnych wynika raczej z konieczności zapewnienia bezpiecznej eksploatacji gazociągów.
Pomimo pewnych wyraźnych i istotnych różnic w ustalaniu stref ochronnych przy budowie instalacji sieciowych w gazownictwie i elektroenergetyce, w obu przypadkach dochodzi do niewątpliwego naruszenia prawa własności, przy czym ograniczenie to, pomimo powszechnego przekonania o nienaruszalności prawa własności, jest uzasadnione przepisami rangi ustawowej. Zgodnie z kodeksem cywilnym, właściciel może korzystać z rzeczy w granicach określonych m.in. przez ustawy, a możliwość ustanowienia obszarów ograniczonego użytkowania i stref kontrolowanych wynika właśnie z ustaw albo rozporządzeń wydanych na ich podstawie.
Adam Wawrzynowicz
wspólnik, radca prawny w kancelarii prawnej
Grynhoff, Woźny i Wspólnicy