Pracodawca nie zawsze musi uiszczać składki na ubezpieczenia społeczne. Może też liczyć na pomoc, gdy nie jest w stanie płacić.
Z sygnałów napływających do naszej redakcji wiemy, że wielu przedsiębiorców ma problemy z obowiązkami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postanowiliśmy pomóc i we współpracy z ZUS przygotowaliśmy mały przewodnik — najczęstsze pytania przedsiębiorców i wyjaśnienia ekspertów.
Umorzenie lub raty
- Jestem drobnym przedsiębiorcą. Mam zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. Czy można umorzyć zaległości lub rozłożyć je na raty? Gdzie należy się zwrócić i co zrobić?
Umorzenie: Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DzU nr 141, poz. 1365), ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli ich płatnik wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie może ich opłacić, bo pociągnęłoby to zbyt dotkliwe skutki dla niego i jego rodziny. W szczególności chodzi o sytuację, w której opłacenie składek pozbawiłoby pana i pana rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Jednak umorzenie na tych zasadach dotyczy tylko należności z tytułu składek opłaconych przez płatnika na własne ubezpieczenie. Przepisy art. 28 ust. 3a rozporządzenia nie mają zastosowania do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników.
Należności z tytułu składek mogą być także umarzane — mimo braku ich całkowitej nieściągalności — osobom fizycznym, które nie podlegają przepisom ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (DzU, nr 155, poz. 1287 ze zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.
Wnioski o ulgi w spłacie należności z tytułu składek i o umorzenie składa się we właściwych terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS (oddziały, inspektoraty, biura terenowe).
Uwaga — każde umorzenie należności wpływa negatywnie na zakres i wysokość świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych, jakie będą w przyszłości przysługiwały płatnikowi. Dlatego korzystniejsze jest uregulowanie zadłużenia.
Raty: ZUS może rozłożyć na raty spłatę należności. Zawarcie z dłużnikiem umowy w tej sprawie skutkuje wstrzymaniem naliczania odsetek. Od rozłożonych na raty należności nalicza się opłatę prolongacyjną na zasadach i w wysokości przewidzianej w ordynacji podatkowej (stawka opłaty prolongacyjnej wynosi 50 proc. stawki odsetek za zwłokę).
Jeśli jednak ktoś jest zadłużony z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części przez niego finansowanej oraz zadłużony z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, to zawarcie układu ratalnego jest niemożliwe. Wynika to z tego, że składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego i składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowią integralną część jego wynagrodzenia, z którego są pobierane przez płatnika składek. Dopiero po uregulowaniu składek, wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty włącznie, możliwe jest podjęcie decyzji w sprawie udzielenia ulgi.
Zatrudniony w różnych formach
- Prowadzę działalność gospodarczą i jednocześnie pracuję na umowę-zlecenie i umowę o pracę w różnych firmach. W jakich sytuacjach i z jakiego tytułu zobowiązany jestem do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne?
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawsze obowiązkowo podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe z innych tytułów zależą od wysokości uzyskiwanego z umowy o pracę wynagrodzenia. I tak:
- Pracownik, który z umowy o pracę otrzymuje co najmniej minimalne wynagrodzenie, z wykonywanej jednocześnie umowy-zlecenia i prowadzonej działalności gospodarczej podlega dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.
- Jeśli z umowy o pracę wynagrodzenie jest niższe od minimalnego, a pracownik jednocześnie wykonuje umowę-zlecenie i prowadzi działalność gospodarczą, to obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlega z jednego z tych tytułów (czyli albo z umowy-zlecenia albo z działalności).
Prawo wyboru drugiego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zależy od wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego z umowy-zlecenia. Czyli:
- Jeżeli podstawa wymiaru składek z umowy-zlecenia jest niższa od obowiązującej tę osobę minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności gospodarczej, to drugim tytułem do ubezpieczeń będzie działalność, a z umowy-zlecenia ubezpieczenia będą dobrowolne.
- Gdy podstawa wymiaru składek z umowy-zlecenia jest równa lub wyższa od minimalnej podstawy z działalności, to jako drugi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń można wybrać umowę-zlecenie. Wtedy ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności gospodarczej będą dobrowolne.
Uwaga — minimalna podstawa wymiaru składek z działalności gospodarczej dla prowadzącej ją osoby wynosi 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału.
Składki a zasiłek macierzyński
- Pracownica, której udzieliłem urlopu macierzyńskiego, pracuje również w innym miejscu. Jak powinienem opłacać za nią składki?
Kobieta, która pobiera zasiłek macierzyński, podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, o ile nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i innych tytułów do ubezpieczeń. Podstawą wymiaru składek jest kwota wypłacanego zasiłku, a ich płatnikiem jest podmiot wypłacający zasiłek. Za każdy miesiąc, w którym ta pani podlega ubezpieczeniom, płatnik wykazuje za nią składki w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 xx.
Składki za osoby pobierające zasiłek macierzyński finansuje budżet państwa. Zadaniem płatnika jest więc wyłącznie wykazanie tych składek w dokumentach rozliczeniowych przekazywanych do ZUS.
Kobieta przebywająca na urlopie macierzyńskim musi poinformować płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty albo o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż pobieranie zasiłku macierzyńskiego (przy czym przez inny tytuł nie należy rozumieć tytułu, z którego ta osoba nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego).
Zatem pani, która w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego ma inny tytuł do ubezpieczeń — np. zawarła umowę-zlecenie — powinna o tym niezwłocznie poinformować płatnika składek, który wypłaca jej zasiłek macierzyński. Obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń jest dla niej wtedy umowa-zlecenie, a składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie powinny być za nią wykazywane.