Przedsiębiorcy muszą pamiętać o niuansach nowej definicji eksportu i o tym, co wiąże się z takimi transakcjami na gruncie VAT.
Mimo że nowa ustawa o VAT obowiązuje od siedmiu miesięcy, wciąż pojawiają się pytania podatników dotyczące eksportu towarów w nowych realiach. Dzisiaj zatem słów kilka o konsekwencjach VAT w tym zakresie.
Co to jest terytorium UE
Ustawa o VAT przez eksport towarów rozumie potwierdzony przez urząd celny wyjścia wywóz towarów z terytorium Polski poza terytorium wspólnoty w wykonaniu dostawy towarów. Należy pamiętać o dwóch nowościach w tym zakresie. Po pierwsze, eksportem nie jest już każdy wywóz towarów poza terytorium Polski. Wywóz musi nastąpić poza terytorium UE (inaczej będziemy mieli do czynienia z wewnatrzwspólnotową dostawą towarów). Po drugie. terytorium UE nie oznacza prostej sumy terytoriów państw wchodzących w skład Unii. Art. 2 pkt 3 ustawy o VAT definiuje terytorium UE poprzez wyłączenie z terytoriów państw UE pewnych ich obszarów, np. niemieckiej wyspy Helgoland, hiszpańskiej Ceuty i Melili, czy fińskich Wysp Alandzkich. Oznacza to, że wywóz towarów do tych obszarów będzie stanowić eksport w rozumieniu VAT.
Wywóz towarów może być dokonany przez dostawcę lub w jego imieniu, jak również przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium Polski lub w jego imieniu. W zależności od tego, który z tych podmiotów dokonuje wywozu towarów, w praktyce można się spotkać z rozróżnieniem tzw. eksportu bezpośredniego i eksportu pośredniego.
Do eksportu bezpośredniego dochodzi, gdy towar jest wywożony poza terytorium UE przez dostawcę albo podmiot przez niego upoważniony (np. firmę spedycyjną działającą na zlecenie dostawcy). W takim wypadku najczęściej dokumenty eksportowe wystawione są na eksportera jako na zgłaszającego towar do odprawy celnej. Natomiast przy eksporcie pośrednim towar jest wywożony przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub podmiot trzeci działający w imieniu nabywcy.
Stawka VAT
Eksport towarów (zarówno bezpośredni jak i pośredni) opodatkowany jest preferencyjną stawką podatku VAT 0 proc. Podobnie jak to miało miejsce przed wejściem Polski do UE, zastosowanie takiej stawki wymaga spełnienia przez podatnika warunku otrzymania dokumentu potwierdzającego wywóz towaru poza terytorium wspólnoty. Jest nim dokument celny, na którym urząd celny wyjścia potwierdza wywóz towaru poza obszar UE. Aby zastosować stawkę VAT 0 proc., podatnik musi otrzymać taki dokument przed złożeniem deklaracji VAT za dany miesiąc. W przypadku gdyby ten warunek nie został spełniony, podatnik w ogóle nie wykazuje tej dostawy w rejestrze sprzedaży oraz w deklaracji za dany miesiąc. Może natomiast wykazać ją w deklaracji za następny miesiąc — również stosując stawkę VAT 0 proc. — pod warunkiem otrzymania dokumentu potwierdzającego wywóz towaru poza terytorium UE przed jej złożeniem.
Gdyby eksporterowi nie udało się uzyskać takiego dokumentu również w następnym miesiącu, musi on zastosować stawkę podatku właściwą dla dostawy danych towarów w Polsce i wykazać ją z tą stawką w deklaracji VAT.
Podobna procedura dotyczy także eksportu pośredniego. W tym wypadku jednak podatnik, aby zastosować stawkę 0 proc., musi dysponować przed złożeniem deklaracji za okres, w którym dokonał dostawy towarów, kopią dokumentu, w którym urząd celny wyjścia potwierdził wywóz towarów. Ponieważ w tym wypadku podmiotem zgłaszającym towar jest nabywca spoza UE, nie musi być to dokument oryginalny, tylko jego kopia. Niemniej powinna z niej wynikać tożsamość towaru będącego przedmiotem dostawy i wywozu.
W obu przypadkach, gdyby podatnik otrzymał odpowiednio dokument potwierdzający wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej lub jego kopię w terminie późniejszym, ma prawo do dokonania korekty złożonej wcześniej deklaracji podatkowej, w której dostawa ta została wykazana.
I to kolejna istotna zmiana. Przed 1 maja 2004 r., w przypadku otrzymania dokumentu potwierdzającego wywóz z opóźnieniem, korektę eksportu można było dokonać w bieżącej deklaracji. Po zmianie przepisów takie opóźnienie powoduje, oprócz niedogodności w zakresie przepływów pieniężnych, także więcej pracy administracyjnej wynikającej z konieczności złożenia korekty.
Powstanie obowiązku
Obowiązek podatkowy w przypadku eksportu towarów powstaje z chwilą potwierdzenia przez urząd celny wyjścia wywozu towarów poza terytorium UE. Dopiero od tego momentu eksporter ma prawo do zaewidencjonowania tej sprzedaży według stawki VAT 0 proc.
Przypadek szczególny związany jest ze wspomnianą sytuacją, w której podatnik dokonujący eksportu towarów nie otrzymał dokumentu potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium UE (lub, w przypadku eksportu pośredniego, jego kopii) w ciągu dwóch miesięcy od dokonania transakcji. W takim przypadku podatnik musi rozpoznać obowiązek podatkowy w VAT w tym drugim miesiącu według stawki krajowej.
Marcin Chomiuk
menedżer w Dziale Podatkowym PricewaterhouseCoopers