Od 7 stycznia 2002 r. obowiązuje nowelizacja ustawy Prawo bankowe. Wprowadziła ona wiele przepisów mających zwiększyć bezpieczeństwo i stabilność sektora finansowego oraz uprościć procedury bankowe. Najważniejszymi nowościami są: uregulowanie zasad przepływu pieniądza elektronicznego, wprowadzenie obowiązku banków w zakresie pełnego informowania o ich kondycji finansowej, ofertach i cenach oraz zwiększenie uprawnień Komisji Nadzoru Bankowego.
Zdaniem bankowców, nowelizacja prawa bankowego była konieczna. Nowe przepisy mają zharmonizować działalność sektora z wymogami UE. Nowelizacja wprowadza do prawa bankowego m.in. unormowania odnoszące się do kredytu konsumenckiego (ustawa o kredycie konsumenckim wejdzie w życie 19 września 2002 r.). Nadzór nad bankami odnośnie kredytu konsumenckiego powierzono KNB. Zakres czynności bankowych poszerzony został o rozliczanie, wydawanie i umarzanie pieniądza elektronicznego.
Wiele zmian ma istotne znaczenie dla banków będących spółkami akcyjnymi.
Wprowadzone regulacje zmierzają do zwiększenia kontroli nad przepływem własności ich akcji. Przepisy te mają poprawić bezpieczeństwo pieniędzy zdeponowanych na kontach. KNB będzie teraz wymagał od banków wszelkich informacji dotyczących struktury funduszy własnych i spełniania wymogów i norm ostrożnościowych. Każdy bank musi w swoich oddziałach wyraźnie zamieszczać informacje o stawkach oprocentowania, prowizjach, terminach kapitalizacji odsetek, podawać do publicznej wiadomości nazwiska członków zarządu i rady nadzorczej oraz nazwiska osób mających prawo do zaciągania zobowiązań w imieniu banku. Ciekawostką jest to, że banki muszą wywieszać także bilans z opinią biegłego rewidenta. Wszystkie te informacje mają ułatwiać klientom ocenę sytuacji finansowej banku oraz ryzyka deponowania pieniędzy.
Na oddziały banków zagranicznych spadł obowiązek prowadzenia oddzielnej rachunkowości w języku polskim, zgodnie z polskimi przepisami.
— Dla sektora finansowego niezmiernie istotne jest także wprowadzenie definicji instytucji kredytowej. W Europie nie mówi się o bankach ale właśnie o instytucjach kredytowych — mówi Andrzej Wolski, wicedyrektor Związku Banków Polskich.
Nowelizacja reguluje przepływ pieniądza elektronicznego. Dzięki temu klienci będą mogli np. zawierać umowy kredytowe bez pojawiania się w oddziale banku. Ponadto wszystkie umowy, zlecenia oraz oferty będzie można składać za pomocą nośników elektronicznych, na których mogą być także sporządzane dokumenty związane z czynnościami bankowymi.
— Ustawa zrównuje prawnie zapis elektroniczny z papierowym. Teraz nie będzie już wątpliwości co do ważności dokumentu elektronicznego — mówi Andrzej Wolski.
Wartość pieniądza elektronicznego odpowiada określonej kwocie gotówki zapisanej w postaci elektronicznej. Pieniądz cyfrowy może być wymieniany na tradycyjne środki pieniężne. Stał się więc powszechnie akceptowanym środkiem płatniczym.
Rozszerzone zostały kompetencje Komisji Nadzoru Bankowego. KNB może teraz cofnąć zezwolenie lub odmówić wydania zezwolenia na wykonywanie prawa głosu na WZA, otrzymanego w związku z nabyciem akcji pozwalających na wykonywanie ponad 10, 20, 25, 33, 50, 66, i 75 proc. głosów, jeżeli nabywca zagraża stabilności banku. KNB może odmówić wydania zezwolenia również w sytuacji, gdy pieniądze na nabycie walorów pochodzą z pożyczki, kredytu lub źródeł nieudokumentowanych. Każdy akcjonariusz zamierzający zbyć pakiet uprawniający do wykonywania ponad 10 proc. głosów na WZA musi o tym fakcie powiadomić komisję.
Nowelizacja określa wysokość kapitału założycielskiego pozwalającą na utworzenie banku. Wysokość funduszy banku spółdzielczego nie może być niższa niż 1 mln EUR. Przepis ten pozbawia możliwości utworzenia takiej instytucji przez osoby nie dysponujące odpowiednim kapitałem, co nierzadko miało miejsce dotychczas.
Jednak nadal wiele banków spółdzielczych ma problemy z utrzymywaniem na właściwym poziomie wysokości funduszy własnych. Lobby banków spółdzielczych stara się jednak przeforsować w Sejmie zapis przedłużający do 2004 r. obowiązek osiągnięcia kapitałów na poziomie 300 tys. EUR.
Zdecydowanie mniejszy jest problem z tworzeniem banków komercyjnych. Z nowych przepisów wynika, że ich kapitał założycielski musi wynosić co najmniej 5 mln EUR.
— Wymogi dotyczące wysokości funduszy własnych, kwot założycielskich oraz prawa do wykonywania głosów na WZA mają za zadanie wzmocnić nasz system finansowy — mówi Andrzej Wolski.
Nowe przepisy określają wysokość zaangażowania funduszy banku w finansowanie jednego podmiotu gospodarczego. Banki zmuszone zostały do jak największego rozproszenia angażowanych kapitałów, aby niewypłacalność któregoś z klientów nie uderzała w stabilność banku.
Suma wierzytelności oraz zobowiązań pozabilansowych udzielonych jednemu podmiotowi lub podmiotom powiązanym kapitałowo nie może przekroczyć 20 proc. funduszy własnych banku, jeżeli któryś z klientów jest w stosunku do banku partnerem dominującym. Natomiast bank może zainwestować do 25 proc. swych kapitałów w spółki, które nie są z nim powiązane.
Nowe przepisy regulują także rozliczenia pieniężne i przelewy krajowe oraz międzynarodowe dokonywane zarówno w sposób tradycyjny jak i elektronicznie. Gdy dłużnikiem banku jest osoba fizyczna nie prowadząca działalności gospodarczej, kwota pojedynczego polecenia zapłaty nie może przekroczyć w złotych równowartości 1 tys. EUR (wg kursu średniego NBP). W przypadku przedsiębiorców limit ten ustalono na 10 tys. EUR.
Okiem eksperta
Oczekujemy wzmocnienia branży
Nowe przepisy ustawy Prawo bankowe stwarzają podstawy do rozwoju elektronicznych instrumentów dostępu. Niedługo wejdzie w życie ustawa o podpisie elektronicznym. Wówczas już nikt nie będzie mógł kwestionować ważności dokumentów elektronicznych. Uregulowanie kwestii wymaganych wysokości kapitałów tworzonych banków, pozwoli nie dopuszczać do pojawiania się na rynku słabych instytucji finansowych. Korzystne dla klientów jest uporządkowanie zasad dokonywania przelewów międzynarodowych.
Krzysztof Markowski, wiceprezes PKO BP
Okiem eksperta
Możliwy jest dalszy rozwój bankowości
Nowelizacja wprowadziła istotne regulacje niezbędne do rozwoju nowoczesnej bankowości w Polsce. Przepisy dotyczące przekazywania informacji drogą elektroniczną i zrównujące ich wartości z dokumentami papierowymi znacznie uproszczą procedury bankowe, ułatwią relacje z klientami, pozwolą na oferowanie im szerszej gamy produktów. Jest szansa, że już niedługo klienci odczują w pełni korzyści wynikające z tego, że większość operacji będą mogli dokonać bez wychodzenia z domu.
Tomasz Kaźmierowski, wiceprezes Inteligo Financial Services