Większy nacisk na badania w priorytetowych dziedzinach i wsparcie karier młodych naukowców zapowiedział nowy prezes Polskiej Akademii Nauk prof. Michał Kleiber, który rozpocznie kadencję z początkiem 2007 r. Jego zdaniem, konieczne też będą zmiany w strukturach niektórych jednostek badawczych i w administracji PAN.
Według nowego prezesa PAN, polska nauka potrzebuje w dziedzinie badań poznawczych większej specjalizacji, ponieważ uczeni w naszym kraju nie mogą osiągać sukcesów we wszystkich istniejących dziedzinach nauki. Aby specjalizacja ta przyniosła największe korzyści, trzeba - jego zdaniem - skoncentrować się na dziedzinach, które obecnie są najważniejsze dla Polski, oraz na tych, które najszybciej się rozwijają i najbardziej pogłębiają naszą wiedzę o świecie.
"Niewątpliwie do takich dziedzin należy nowoczesna biologia molekularna, biotechnologia, nowoczesna nauka o materiałach i wszystko to, co się wiąże z rozwojem społeczeństwa informacyjnego czyli informatyka i telekomunikacja. Strategiczną dziedziną jest też oczywiście energetyka" - powiedział prof. Kleiber.
Zaznaczył, że ważne są też badania socjologiczne, bowiem obecnie zachodzące procesy, takie jak mieszanie się kultur czy starzenie się społeczeństw, będą wymagały reakcji ze strony rządów wielu państw, w tym Polski, do czego niezbędne są teoretyczne podstawy.
Dla Polski z kolei, jak podkreślił prezes PAN, ważne są dziedziny związane z naszą kulturą i tożsamością narodową. Polscy uczeni muszą np. stale badać język polski i historię naszego kraju. "Tego nikt za nas nie zrobi" - przypomniał prezes PAN.
Jak powiedział prof. Kleiber, planuje on w najbliższych miesiącach utworzenie w ramach PAN Centrum Badawczego, którego zadaniem będzie zarządzanie działalnością jednostek badawczych Akademii i określanie dziedzin nauki, w których badania będą dla PAN priorytetowe. W jego skład powinni wejść członkowie PAN, a także przedstawiciele Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW), które finansuje działalność poszczególnych jednostek PAN.
Według planów prof. Kleibera, pierwszym zadaniem nowo powołanego organu Akademii będzie ocena placówek wchodzących w skład PAN, według kryteriów ostrzejszych niż stosowane przez MNiSW w ocenie jednostek badawczych.
"Nie wystarcza, że placówki Akademii są bardzo dobre w porównaniu z innymi polskimi placówkami. One muszą potrafić nawiązać współpracę i konkurować z najlepszymi instytucjami zagranicznymi" - tłumaczył prof. Kleiber.
Jednym z kryteriów, według których będzie to można ocenić, jest m.in. - zdaniem nowego prezesa PAN - zdolność danej placówki do generowania "mistrzów", czyli wybitnych w swojej dziedzinie uczonych. Według prof. Kleibera, instytut musi posiadać też zdolność do współpracy z wiodącymi ośrodkami z innych krajów i umiejętność tworzenia szans rozwoju dla młodych naukowców.
To ostatnie jest - zdaniem prof. Kleibera - szczególnie ważne, ponieważ w Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, w placówkach badawczych zatrudnionych jest zbyt mało młodych, zdolnych naukowców.
"Nauki nie da się uprawiać bez młodzieży. Dzisiejsza nauka rozwija się w szalonym tempie. Sprostać jej wyzwaniom można tylko wykorzystując potencjał młodych ludzi, ich odwagę i brak uprzedzeń w podejściu do wielu zagadnień" - uważa prof. Kleiber.
Aby wspomóc kariery młodych ludzi i jednocześnie pozwolić jednostkom naukowym wybierać tych najzdolniejszych, PAN musi, według nowego prezesa, nawiązać ściślejszą współpracę z uczelniami. Chodzi zwłaszcza o prowadzenie studiów doktoranckich. Z jednej strony pozwoli to uniwersytetom pozyskać kadrę wykładowców, których potrzeba coraz więcej. Z drugiej strony instytuty będą mogły włączyć doktorantów w swoje prace badawcze i wyłonić spośród nich swoich przyszłych pracowników.
Niektóre instytuty, zdaniem prof. Kleibera, powinny stawać się współwłasnością PAN i uczelni, a w przyszłości mogą nawet zostać przez uczelnie wchłonięte.
W obrębie samej akademii nowy prezes chce konsolidować niektóre jednostki. Chodzi o to, aby słabsze i mniejsze instytuty mogły zostać włączone w skład większych i dzięki temu korzystać z lepszej infrastruktury i możliwości współpracy międzynarodowej, co podniesie jakość prowadzonych tam badań. Jak przyznał prof. Kleiber, niektóre jednostki może czekać likwidacja - w całości lub w części. Nie nastąpi to jednak nagle. Raczej chodzi o stopniowe wygaszanie ich działalności - zaznaczył.
Prof. Kleiber został wybrany na prezesa Polskiej Akademii Nauk 11 grudnia. Zastąpił na tym stanowisku prof. Andrzeja Legockiego.
Michał Kleiber (ur. 1946 r.) jest specjalistą w zakresie zastosowań nowoczesnych technik komputerowych w badaniach naukowych, technice i medycynie. W latach 2001-2005 był ministrem nauki i informatyzacji oraz przewodniczącym Komitetu Badań Naukowych. Obecnie pełni m.in. funkcję społecznego doradcy prezydenta, jest członkiem Europejskiej Rady Nauki, Rady Programowej Polskiego Forum Strategii Lizbońskiej oraz prezesem organizacji European Materials Forum. (DI, PAP)