Obaj urodzili się w Omaha, największym mieście stanu Nebraska na zachodnim brzegu potężnej Missouri. Nie jest to metropolia ogromna, obecnie z przedmieściami liczy milion mieszkańców. Ze względu na położenie Omaha od XIX wieku zwane było Wrotami Zachodu i bardzo praktycznie wykorzystało to prorozwojowo. Notabene zapożyczony od miasta kryptonim Omaha nosiła jedna z pięciu plaż w Normandii, na których alianci lądowali 6 czerwca 1944 r. Niestety, akurat na tej nastąpiła masakra lądujących żołnierzy amerykańskich.
Obecnie gospodarczo Omaha kojarzy się automatycznie z siedzibą Berkshire Hathaway Inc. – konglomeratu, będącego jedną z największych spółek publicznych na świecie. Od 1970 r. prezesem jest 93-letni Warren Buffett, zaś do wtorku wiceprezesem był Charles Munger. Ich majątki nie miały nawet porównania – zwany „wyrocznią z Omaha” Buffett zgromadził około 108 mld USD i obecnie znajduje się na piątym miejscu na świecie, natomiast Munger z kwotą rzędu 2 mld USD klasyfikowany był około miejsca tysięcznego. Mimo tej dysproporcji obaj byli prawdziwymi przyjaciółmi, Charlie nie zazdrościł, zaś Warren starszego o sześć lat partnera autentycznie szanował. Nigdy się nie kłócili. Po jego śmierci oznajmił: „Berkshire Hathaway nie mogłaby osiągnąć obecnego kształtu bez inspiracji, mądrości i udziału Charliego”. Notabene w młodości się nie znali, dopiero w 1959 r. los zetknął ponownie w Omaha 35-latka z 29-latkiem – i od tej pory szli bardzo blisko, a po pewnym czasie razem.
Obu łączyła relatywna skromność w życiu osobistym, natomiast w decyzjach inwestorskich i generalnie biznesowych wyznawali odmienne filozofie. Te różnice były wielokrotnie roztrząsane na wszystkie strony, ich skutkiem finansowym stała się nieporównywalność majątków Warrena Buffetta i Charlesa Mungera. Warren przed poznaniem Charliego polował na spółki tanie, w złej kondycji finansowej albo operujące na nierozwojowych rynkach. W dłuższym horyzoncie czasowym takie inwestycje są nieopłacalne, ale krótkoterminowo mogą dać zdumiewająco wielką stopę zwrotu. Obrazowo Buffet nazywał to kupowaniem miernych biznesów po okazyjnych cenach. Munger zdecydowanie przesunął akcenty, koncentrował się na kupowaniu dobrych firm po równie dobrych cenach. Pod jego wpływem przełamał się i trochę zmienił swój styl także młodszy, znacznie zasobniejszy partner – decydował się już płacić nieco więcej za firmy lepsze, rentowne w dłuższym horyzoncie czasowym.
Charlie Munger z uniwersyteckiego wykształcenia był prawnikiem, jego kancelaria miała wysoką renomę, ale ta branża okazała się dla niego za ciasna. Do licznych zainteresowań z wielkim powodzeniem dołożył… filozofię. Książkę z jego mądrościami „Poor Charlie's Almanack: The Wit and Wisdom of Charles T. Munger” czytają nie tylko miłośnicy inwestowania. Zasłynął z masy najróżniejszych powiedzeń i życiowych prawd, przytaczamy na końcu tekstu zbiór 70 fraz najbardziej znanych, ale było ich znacznie więcej.
Jako chłopiec w wieku 5,5 roku Charlie zapamiętał tzw. czarny czwartek, czyli krach 24 października 1929 r. na nowojorskiej giełdzie. Oczywiście nie miał najmniejszego pojęcia, co tam się w odległym Nowym Jorku stało, ale kryzysowe skutki owego czegoś głęboko odczuwał, jak wszyscy, przez kilka następnych lat. Po traumie z dzieciństwa był do końca życia nieprzejednanym wrogiem m.in. kryptowalut. Dziesięć lat temu, gdy bitcoin stanowił idealną okazję inwestycyjną, Munger miał powiedzieć, że to „trutka na szczury”. Później Buffett starał się partnera przebić i powiedział, że to „trutka na szczury do kwadratu”. Obaj kpili z inwestujących w BTC i otwarcie np. chwalili Xi Jinpinga za zakazanie bitcoinów w Chinach. Co jednak nie przeszkodziło im w zainwestowaniu w bank z Ameryki Południowej, który korzysta z dobrodziejstw blockchaina, a nawet wypuścił własną kryptowalutę…
W życiu osobistym Charlie Munger doznał kilku tragedii i upadków. W 1941 r. zdążył rozpocząć studia, gdy Japonia zaatakowała USA – patriotycznie odbył zatem wojenną służbę w korpusie powietrznym armii, ale jako zdolny meteorolog. Po wojnie ukończył studia i się ożenił, ale to pierwsze małżeństwo w 1953 r. się rozleciało. Charlie bardzo głęboko przeżył śmierć synka na białaczkę. Powtórnie ożenił się w 1956 r. i ten związek okazał się już bardzo trwały. W 1980 r., czyli jako 56-latek, Munger stracił lewe oko, w wyniku komplikacji po operacji zaćmy. Zagrożone było również prawe, dlatego na wszelki wypadek nauczył się alfabetu Braille’a. Do końca życia zachował jednak wzrok, prawe oko całkowicie mu wystarczyło, by z optymizmem patrzeć w przyszłość. Przez sto lat – bez miesiąca.
=============================================================
70 NAJBARDZIEJ ZNANYCH FRAZ CHARLIEGO MUNGERA
Zebrane przez: www.economiafinanzas.com
1. Zawsze wybieraj główną drogę, jest mniej uczęszczana przez ludzi.
2. Najlepsze, co człowiek może zrobić, to pomóc drugiemu człowiekowi dowiedzieć się więcej.
3. Pamiętaj, że reputacja i uczciwość to twoje najcenniejsze aktywa i możesz je stracić w mgnieniu oka.
4. Weź prosty pomysł i potraktuj go poważnie.
5. Wierzę w dyscyplinę opanowania tego, co najlepsze, co odkryli inni ludzie. Nie wierzę w siadanie i próbowanie tego wszystkiego samemu. Nikt nie jest taki mądry.
6. Ludzie za dużo kalkulują, a myślą za mało.
7. Większość błędów życiowych jest spowodowanych zapominaniem o co się naprawdę stara.
8. Mamy trzy koszyki do zainwestowania: tak, nie i zbyt trudne do zrozumienia.
9. Potrzebujesz tej postaci, aby siedzieć z tymi wszystkimi pieniędzmi i nic nie robić. Nie dotarłbym tam, gdzie jestem, szukając przeciętnych możliwości.
10. Zapytali go, jakie są tajemnice sukcesu? Jego odpowiedź brzmiała: bądź racjonalny.
11. Aby dostać to, czego chcesz, musisz zasłużyć na to, czego chcesz. Świat nie jest jeszcze wystarczająco szalonym miejscem, by nagradzać wielu niezasłużonych ludzi.
12. Chcę tylko wiedzieć, gdzie umrę i nigdy tam nie pojadę.
13. Nie ma jednej formuły. Musisz dużo wiedzieć o biznesie, ludzkiej naturze i liczbach… Nie można oczekiwać, że istnieje magiczny system, który zrobi to za Ciebie.
14. Nie zwracałem uwagi na ograniczenia terytorialne dyscyplin akademickich i po prostu złapałem wszystkie wspaniałe pomysły, jakie mogłem.
15. Gdyby ludzie nie popełnili błędów tak często, nie bylibyśmy tak bogaci.
16. W całym swoim życiu nie spotkałem ludzi mądrych (z szerokiej tematyki), którzy nie czytali cały czas, żadnych, zero. Zdziwiłbyś się, ile Warren Buffet czyta, a ile ja czytam. Moje dzieci się ze mnie śmieją. Myślą, że jestem książką z wystającymi nogami.
17. Dopóki mam książkę w ręku, nie czuję, że marnuję swój czas.
18. Staram się pozbywać ludzi, którzy zawsze pewnie odpowiadają na pytania, o których nie mają prawdziwej wiedzy.
19. Naśladowanie stada prowadzi do regresji, do średniej.
20. Wielkie pieniądze nie są kupowane na sprzedaż, ale czekają.
21. To, że ci się to podoba, nie oznacza, że świat koniecznie ci to da.
22. Szukamy konia, który ma 50 proc. szans na wygraną i jest opłacany od 3 do 1.
23. Żelazna zasada natury brzmi: dostajesz to, na co zasługujesz. Jeśli chcesz, aby mrówki przyszły, kładziesz cukier na ziemi.
24. Najlepsza zbroja starości to dobrze spędzone życie, które ją poprzedza.
25. Wspaniały algorytm do zapamiętania podczas radzenia sobie z tym trendem jest prosty: pomysł lub fakt nie są już warte, po prostu dlatego, że są łatwo dostępne.
26. Jak ekonomia może nie być behawioralna? Jeśli to nie jest zachowanie, co to do cholery jest?
27. Beta i nowoczesna teoria portfolio nie mają dla mnie sensu.
28. Zazdrość to naprawdę głupi grzech, ponieważ jest to jedyny grzech, z którym nigdy nie mógłbyś się bawić.
29. Jest dużo bólu i nie ma zabawy. Dlaczego miałbyś chcieć wsiąść do tego samochodu?
30. Jeśli nie rozumiesz elementarnej, ale nieco nienaturalnej matematyki o elementarnym prawdopodobieństwie w swoim repertuarze, to idziesz przez długie życie jako jednonogi mężczyzna w konkursie kopnięć.
31. Jeśli coś jest zbyt trudne, przechodzimy do czegoś innego. Cóż może być prostszego niż to?
32. Aby rozwijać się przez całe życie, ucząc się samodzielnie poprzez żarłoczne czytanie; pielęgnuj ciekawość i każdego dnia staraj się być trochę mądrzejszy.
33. Idź spać mądrzej niż po przebudzeniu.
34. Nie musisz być genialny, tylko trochę mądrzejszy od innych facetów, średnio przez długi czas .
35. Zdobądź światową mądrość i odpowiednio dostosuj swoje zachowanie. Jeśli twoje nowe zachowanie powoduje, że twoja grupa rówieśnicza jest chwilowo niepopularna – to do diabła z nimi.
36. Różnica między dobrym a złym biznesem polega na tym, że dobry zazwyczaj musi stawić czoło łatwym decyzjom, a zły zwykle boryka się z bolesnymi decyzjami.
37. Ktoś zawsze będzie się wzbogacał szybciej niż ty. To nie jest tragedia.
38. Wiedza o tym, czego nie wiesz, jest bardziej przydatna niż bycie genialnym.
39. Obaj (Charlie Munger i Warren Buffett) nalegamy, aby mieć czas na siedzenie i myślenie prawie każdego dnia. To jest bardzo rzadkie w amerykańskim biznesie. Czytamy i myślimy.
40. Nie ma lepszego nauczyciela niż historia, który określi przyszłość. W książce do historii za 30 dolarów znajdują się odpowiedzi warte miliardy dolarów.
41. Jak znaleźć dobrego małżonka? Najlepszy sposób to zasłużyć na dobrego małżonka.
42. Wszyscy cały czas się uczymy, modyfikujemy lub niszczymy pomysły. Szybkie niszczenie pomysłów we właściwym czasie jest jedną z najcenniejszych cech, jakie możesz zdobyć. Musisz zmusić się do rozważenia argumentów po drugiej stronie.
43. Szaleństwo tłumu, skłonność ludzi, w pewnych okolicznościach, do przypominania lemingów, wyjaśnia bardzo głupie myślenie genialnych ludzi i bardzo głupie zachowanie.
44. Przykładem naprawdę odpowiedzialnego systemu jest system, którego używali Rzymianie przy budowie łuku. Facet, który stworzył łuk, był pod nim, gdy usuwano rusztowanie. To jak pakowanie własnego spadochronu.
45. Unikaj bólu; zaprzeczenie psychologiczne. Trzeba przyznać się do rzeczywistości, nawet jeśli jej się nie podoba.
46. Warren mówi o tych zdyskontowanych przepływach pieniężnych. Nigdy nie widziałem, żeby to robił.
47. W sumie wszyscy inwestorzy kapitałowi prawdopodobnie będą mieli niekorzystny zwrot roczny równy całkowitym kosztom dealerów, których wspólnie wybrali. To nieunikniony fakt życiowy. Nie da się też uciec od tego, że dokładnie połowa inwestorów osiąga wynik poniżej średniej po uwzględnieniu dealerów, których średni wynik może być gdzieś pomiędzy mało ekscytującym a kiepskim.
48. Zapominanie o swoich błędach jest okropnym błędem, jeśli próbujesz poprawić swoje funkcje poznawcze. Rzeczywistość cię nie pamięta. Dlaczego nie świętować bzdur w obu kategoriach?
49. Inwestorzy nie mogą stale osiągać lepszych wyników niż rynek. Dlatego najlepiej służy inwestowaniu w zdywersyfikowany portfel tanich funduszy indeksowych lub fundusze giełdowe.
50. Powodem, dla którego unikamy słowa „synergia” jest to, że ludzie generalnie twierdzą, że korzyści synergiczne są bardziej synergiczne niż te, które mają nastąpić. Tak jest, ale jest tak wiele fałszywych obietnic. Berkshire jest pełne synergii, nie unikamy synergii, tylko roszczenia do synergii.
51. Staramy się bardziej wykorzystać zawsze pamiętanie o tym, co oczywiste, niż uchwycić ezoterykę.
52. To głupi sposób, w jaki ludzie ekstrapolują przeszłość i nie jest trochę głupi, ale bardzo głupi.
53. To niesamowite, jak wiele długoterminowych korzyści, takich jak my, odnieśli starając się konsekwentnie nie być głupimi, zamiast starać się być bardzo inteligentnym.
54. Musisz pozostać w tym, co nazywam swoim kręgiem kompetencji. Musisz wiedzieć, co rozumiesz, a czego nie. Nie jest bardzo ważne, jak duże jest koło. Ale bardzo ważne jest, aby wiedzieć, gdzie jest obwód.
55. Mamy dużą elastyczność i pewną dyscyplinę, jeśli chodzi o nie robienie czegoś głupiego tylko po to, by być aktywnym, dyscyplinę, aby po prostu unikać robienia czegokolwiek cholernego tylko dlatego, że nie można znieść bierności.
56. Berkshire jest pełne ludzi, którzy mają szczególną pasję do własnych firm. Powiedziałbym, że pasja jest ważniejsza niż zdolność naszego mózgu.
57. Cechą wspólną dużych firm jest to, że stają się bardzo biurokratyczne. I oczywiście dzieje się to również z rządem. Zasadniczo nie lubię biurokracji, tworzy ona wiele błędów.
58. Oboje nalegamy, aby mieć czas na siedzenie i myślenie prawie każdego dnia. To jest bardzo rzadkie w amerykańskim biznesie. Czytamy i myślimy. Więc Warren i ja czytamy i myślimy więcej niż większość ludzi w biznesie.
59. Musisz założyć, że życie będzie trudne i zadać sobie pytanie, czy możesz to znieść, a jeśli odpowiedź brzmi tak, po prostu się uśmiechnij i idź dalej.
60. Musisz być pełen pasji, by wiedzieć, dlaczego coś się dzieje. Ten sposób myślenia, utrzymywany przez długi czas, stopniowo poprawia twoją zdolność skupienia się na rzeczywistości. Jeśli nie masz takiego sposobu myślenia, skazane jest na porażkę, nawet jeśli masz wysokie IQ.
61. Idea marginesu bezpieczeństwa, przykazanie Grahama, nigdy nie będzie nieaktualne, idea uczynienia rynku twoim sługą nigdy nie będzie przestarzała. Idea bycia obiektywnym i niewzruszonym nigdy nie będzie przestarzała. Więc Graham miał wiele wspaniałych pomysłów.
62. Bankowość to bardzo osobliwy biznes. Pokusa zrobienia czegoś głupiego przez prezesa jest znacznie większa w bankowości niż w większości firm. Dlatego jest to niebezpieczne miejsce do inwestowania, ponieważ w bankowości istnieje wiele sposobów, aby krótkoterminowa przyszłość wyglądała dobrze, podejmując ryzyko, którego naprawdę nie powinieneś podejmować w dłuższej perspektywie. Dlatego bankowość jest niebezpiecznym miejscem do inwestowania i są pewne wyjątki. Berkshire starało się wybierać wyjątki najlepiej, jak potrafiło. I nie mam nic więcej do powiedzenia na ten temat poza tym, że jestem pewien, że mam rację.
63. Unikaj pracy bezpośrednio pod okiem kogoś, kogo nie podziwiasz i nie chcesz być taki jak on.
64. Życie jest po części jak gra w pokera, w której musisz nauczyć się poddawać czasami, gdy trzymasz bardzo dobrą rękę, musisz nauczyć się radzić sobie z błędami i nowymi faktami, które zmieniają szanse.
65. Każda mądra inwestycja to inwestycja o wartości większej niż ta, za którą płacisz.
66. Niedoskonały i ograniczony mózg człowieka jest łatwo przekierowany do pracy z tym, co jest dla niego łatwo dostępne. A mózg nie może wykorzystać tego, czego nie pamięta lub gdy jest zablokowany przed rozpoznaniem, ponieważ jest pod silnym wpływem jednej lub więcej tendencji psychologicznych, które mają na niego silny wpływ. Głęboka struktura ludzkiego umysłu wymaga, aby ścieżka do kompetencji z pełnego zakresu praktycznie każdego rodzaju jest nauka wszystkiego do płynności, czy ci się to podoba, czy nie.
67. Najbardziej imponujących intelektualistów poznałem naturalnie w książkach, a nie w klasie. Nie pamiętam, kiedy po raz pierwszy przeczytałem Benjamina Franklina. Kiedy miałem siedem lub osiem lat, na łóżku leżał Thomas Jefferson. Moja rodzina lubiła te wszystkie rzeczy: bycie do przodu dzięki dyscyplinie, wiedzy i samokontroli.
68. Ciągle widzę ludzi, którzy dorastają w życiu, którzy nie są najmądrzejsi, czasem nawet najbardziej pracowici, ale uczą się maszyn. Każdej nocy kładą się spać trochę mądrzejsi niż wtedy, gdy wstali, a to pomaga, zwłaszcza gdy masz przed sobą długą drogę.
69. Podobnie jak Warren, pasjonowało mnie bogacenie się, nie dlatego, że chciałem mieć Ferrari, chciałem uzyskać niezależność finansową. Desperacko jej pragnąłem.
70. Spędź każdy dzień, starając się być trochę mądrzejszym niż byłeś, kiedy się obudziłeś. Dzień po dniu i pod koniec dnia, jeśli będziesz żył wystarczająco długo, jak większość ludzi, dostaniesz z życia to, na co zasługujesz.
