Hasło „local content” stało się modne na początku kadencji obecnego rządu. Chciał wzmocnić polską gospodarkę poprzez budowę systemu wspierania krajowych wyrobów i usług podczas przetargów, zleceń, ale również w ramach zwykłej biznesowej wymiany między polskimi firmami. Można powiedzieć, że to twórcze rozwinięcie leciwej już koncepcji „Dobre, bo polskie”.
Praktyka pokazała, że sięganie po local content nie jest łatwe ze względu na szereg barier. Bardzo dobrze zmapowali je eksperci Europejskiego Kongresu Finansowego. Charakterystyczną cechą EKF, odbywającego się co roku na początku czerwca w Sopocie, jest - obok licznych merytorycznych debatm- dążenie do przekucia tez wygłaszanych podczas dyskusji w propozycje konkretnych rozwiązań.
Eksperci zgromadzeni w podczas debaty Okrągły Stół Local Content sformułowali osiem kluczowych postulatów, które mają usunąć bariery uniemożliwiające polskim firmom skuteczną konkurencję z globalnymi koncernami. Generalny wniosek jest taki, że problemem nie są braki w kompetencjach technicznych, lecz archaiczne struktury finansowania i asymetria ryzyka w kontraktach publicznych, która systemowo wypycha mniejszych, lokalnych graczy z rynku.
Rekomendacje trafiły w środę do Ministerstwa Aktywów Państwowych, które ma największe możliwości inicjowania zmian prawnych niezbędnych do ożywienia koncepcji local content.
Co proponują eksperci EKF?
Bezpieczeństwo i płynność finansowa
Rachunek powierniczy jako nowy standard zabezpieczeń. Eksperci postulują upowszechnienie rachunku powierniczego jako nowoczesnej alternatywy dla tradycyjnych gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych w kontraktach infrastrukturalnych. Rozwiązanie to ma poprawić płynność finansową wykonawców, zapewniając jednocześnie pełną kontrolę nad przepływem środków publicznych i ich ochronę przed egzekucją.
Obowiązkowe zaliczki dla wsparcia krajowych firm. Rekomendacja zakłada wprowadzenie obowiązkowego zaliczkowania inwestycji (do 10 proc. przy robotach i 25 proc. przy dostawach) jako standardowego mechanizmu wspierającego lokalny komponent. Ma to zapobiec wykluczeniu polskich przedsiębiorstw, zwłaszcza z sektora MŚP, które często nie są w stanie samodzielnie prefinansować ogromnych kontraktów.
Efektywne zarządzanie kontraktem i sporami
Polubowne rozstrzyganie sporów zamiast lat w sądach. Zamiast długotrwałych procesów w sądach powszechnych autorzy proponują wdrożenie do umów komisji rozjemczych oraz mediacji jako podstawowych sposobów rozwiązywania konfliktów. Szybsze rozstrzygnięcia mają zapobiegać zatorom płatniczym i opóźnieniom, które uderzają w mniejszych podmioty nieposiadające zasobów na długie batalie prawne.
Mniejsze bariery dzięki modyfikacji gwarancji bankowych. Postuluje się obniżenie wysokości gwarancji należytego wykonania do poziomu 2,5–5 proc. wartości kontraktu oraz skrócenie okresu ich obowiązywania wyłącznie do czasu rękojmi. Zmiany te mają uwolnić potencjał finansowy instytucji i wyrównać szanse krajowych firm w starciu z międzynarodowymi koncernami posiadającymi silne wsparcie kapitałowe.
Wsparcie kapitałowe i podział ryzyka
Mechanizmy risk-sharing dla łańcuchów dostaw. Rekomendacja wzywa do wdrożenia mechanizmów podziału ryzyka, takich jak profilowane gwarancje de minimis dla MŚP czy gwarancje portfelowe dla firm typu mid-caps. Ma to zwiększyć apetyt kredytowy banków wobec polskich dostawców uczestniczących w strategicznych, wysokokwotowych projektach.
Fundusz inwestycji kapitałowych dla local content. Propozycja uruchomienia specjalnego funduszu, który poprzez inwestycje kapitałowe wzmacniałby bazę finansową i wiarygodność polskich przedsiębiorstw. Wsparcie pozwoli rodzimym spółkom szybciej zwiększać skalę działania i skuteczniej konkurować na płytkim obecnie rynku kapitałowym.
Normalizacja rynku i finansowanie w złotym
Standaryzacja umów i zrównoważenie ryzyk. Kluczowe jest wprowadzenie ujednoliconych wzorców umów oraz Modułu Ryzyk, który jasno definiuje odpowiedzialność za nieprzewidziane zdarzenia, np. geotechniczne czy pogodowe. Jasne reguły waloryzacji i procedury zmian w kontrakcie obniżą koszty transakcyjne i ułatwią zarządzanie inwestycjami w zmiennych warunkach rynkowych.
Rozwój rynku pieniężnego i instrumentów w złotym. Eksperci zalecają rozwój płynnego rynku transakcji REPO, co ma odblokować płynność w sektorze bankowym i stworzyć wiarygodne benchmarki kosztu pieniądza. Umożliwi to tańsze finansowanie i zabezpieczanie ryzyka wielkich projektów infrastrukturalnych bezpośrednio w lokalnej walucie, bez konieczności szukania kapitału za granicą.