Od wejścia w życie ustawy o VAT w 1992 r. opodatkowanie licencji i sprzedaży praw budzi szereg wątpliwości interpretacyjnych i jest powodem częstych sporów podatników z organami skarbowymi. Orzecznictwo sądowe oraz opinie przedstawicieli aparatu podatkowego nie prezentują jednolitego stanowiska w tym zakresie. Często zapadały też rozbieżne orzeczenia różnych ośrodków NSA. Także wyjaśnienia Ministerstwa Finansów nie zawsze są spójne i kompletne. Najwięcej problemów stwarza ustalenie zakresu opodatkowania umów licencyjnych oraz sprzedaży praw dotyczących oprogramowania komputerowego i znaków towarowych.
Będą wątpliwości
Prezydent już podpisał zmiany w ustawie o VAT, które wejdą w życie prawdopodobnie jeszcze w tym miesiącu. Nowe przepisy zasadniczo zmienią dotychczasowe regulacje dotyczące opodatkowania licencji i sprzedaży niektórych praw. Jednak trudno spodziewać się, że dzięki temu wyeliminowane zostaną wszelkie niejasności z zakresu opodatkowania tego typu transakcji.
Wymienione powyżej czynności staną się typowymi usługami w rozumieniu ustawy o VAT. Zatem opodatkowanie ich odbywać się będzie na takich samych zasadach jak wszystkich innych usług wymienionych w ustawie.
Aby ustalić zakres nowych przepisów, należy przeanalizować ustawę Prawo własności przemysłowej oraz Prawo autorskie. Pierwsza z tych ustaw przewiduje, że prawa do wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych oraz topograficznych układów scalonych mogą być zbywane nieodpłatnie lub odpłatnie. W tej grupie czynności mieszczą się umowy sprzedaży, darowizny i zamiany. Prawa te mogą być też przekazane do korzystania na podstawie licencji. Powyższe uregulowania dotyczą również praw do znaków towarowych oraz odpowiednio praw do wspólnych znaków towarowych oraz wspólnych znaków towarowych gwarancyjnych, tj. przysługujących organizacjom reprezentującym przedsiębiorców.
Kwestie zbywania programów komputerowych i udzielanie praw do ich używania uregulowane są w prawie autorskim. Programy komputerowe podlegają ochronie tak samo jak i inne utwory. Twórcy przysługuje prawo do rozporządzania autorskimi prawami majątkowymi, czyli może je zbyć odpłatnie lub nieodpłatnie, jak również przekazać do korzystania na podstawie licencji.
Poza regulacją
Powyższe regulacje oznaczają, że opodatkowaniu nadal nie będą podlegać umowy zbycia i licencji praw autorskich innych niż programy komputerowe. Chodzi tu przede wszystkim o prawa autorskie do dzieł literackich, naukowych, publicystycznych, plastycznych, fotograficznych, architektonicznych, muzycznych i audiowizualnych. Taki efekt był zamierzony, co wynika ze sprawozdań z posiedzeń Sejmu i Senatu oraz wypowiedzi członków rządu. Jednak wątpliwa jest zasadność pozostawienia poza zakresem opodatkowania niektórych umów umożliwiających korzystanie ze znaku towarowego oraz umów dotyczących know-how.
W obrocie gospodarczym funkcjonują tzw. umowy nienazwane, na mocy których uprawniony do znaku towarowego może przekazać prawo do jego używania osobie trzeciej. Umowy te nie spełniają wymagań prawa własności przemysłowej, koniecznych dla uznania ich za licencje. Mimo to w opinii większości znawców tematu oraz przedstawicieli Urzędu Patentowego, ustanawiają one skutecznie prawo do korzystania ze znaku towarowego.
W obliczu zmienionych przepisów ustawy o VAT powyższe umowy nie będą podlegać opodatkowaniu. Nowe regulacje w zakresie opodatkowania znaków towarowych odnoszą się jedynie do zbycia prawa oraz udzielenia licencji (sublicencji) oraz używania wspólnego znaku (wspólnego znaku gwarancyjnego) w rozumieniu art. 136 i 137 prawa własności przemysłowej.
Nowe przepisy nie objęły również części umów know-how.
Z analizy definicji know-how, opracowanej przez Stowarzyszenie Biur Własności Przemysłowej, w kontekście nowego art. 4 pkt 2 ustawy o VAT wynika, że poza zasięgiem VAT pozostaną umowy know-how dotyczące nie chronionych patentem praw (w tym praw własności przemysłowej). Zarówno w przypadku zbywania tych praw, jak i udzielania prawa do korzystania (licencja). Nowe przepisy nic zatem nie zmieniają w tej kwestii.
Zarzewie sporów
O ile wyżej zaprezentowane sytuacje zasadniczo nie powinny być przyczyną sporów pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, to takie niebezpieczeństwo może rodzić kwestia opodatkowania przenoszenia praw własności przemysłowej w innej formie niż sprzedaż. Ustawodawca rozszerzył pojęcie usług w art. 4 pkt 2 lit. c ustawy o VAT. Stwierdził m.in., że przez usługi rozumie się „sprzedaż praw... w rozumieniu przepisów prawa własności przemysłowej”. Pojawia się zatem pytanie, czy opodatkowaniu będzie podlegać zbycie prawa do wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, topograficznego układu scalonego oraz znaku towarowego np. w drodze zamiany (bądź nieodpłatnie). Wydaje się, że odpowiedź powinna być przecząca. Skoro usługą w rozumieniu ustawy o VAT jest sprzedaż prawa, to zbycie tego prawa w inny sposób nie może być uznane za usługę. Również nie będzie mogło być kwalifikowane jako towar, gdyż zawarta w ustawie definicja towaru nie obejmuje takich sytuacji. W konsekwencji przenoszenie praw w rozumieniu prawa własności przemysłowej w inny sposób niż na podstawie umowy sprzedaży nie będzie podlegać opodatkowaniu VAT. A zatem nie będzie opodatkowany import i eksport takich praw dokonywany w wyniku innych czynności niż sprzedaż oraz przenoszenie tych praw w ramach m.in.: zamiany towarów, usług, zamiany usługi na towar i towaru na usługę; wydania towarów lub świadczenia usług w zamian za wierzytelności; wydania towarów lub świadczenia usług w miejsce świadczenia pieniężnego; darowizn towarów, świadczenia usług bez pobrania należności; wydania towarów lub świadczenia usług w zamian za czynności nie podlegające opodatkowaniu.
Autor jest radcą prawnym, szefem działu podatkowego kancelarii prawnej Lovells Boesebeck Droste