Firma doradcza Crido przygotowała raport na temat funkcjonowania w Polsce systemu Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR).
Wynika z niego, że w ciągu dwóch lat istnienia prawnego obowiązku 32,5 proc. (ok. 215 tys.) zobowiązanych spółek, fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni nie przesłało danych do tego państwowego rejestru. Co z tym zrobiły służby Krajowej Administracji Skarbowej (KAS)? Okazuje się, że niewiele. Tłumaczą, że więcej nie mogły.
Nie zarzucają sieci
Raportowanie do CRBR miało być jednym z najważniejszych unijnych narzędzi służących wykrywaniu i zwalczaniu prania brudnych pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Specjalna ustawa została wdrożona również w Polsce i CRBR ruszył u nas jesienią 2019 r. Chodzi o ustalanie tzw. beneficjentów rzeczywistych w spółkach, stowarzyszeniach, fundacjach, spółdzielniach czyli osób które realnie sprawują nad nimi kontrolę (są właścicielami ponad 25 proc. akcji lub udziałów). Obowiązek podawania takich danych do CBRB ma cała lista podmiotów (ramka). Trzeba też raportować po zarejestrowaniu w Krajowym Rejestrze Sądowym (w ciągu siedmiu dni), natomiast aktualizacji należy dokonać w ciągu siedmiu dni od zaistnienia zmian. Ustawa stanowi, że tym, którzy nie wykonają obowiązku, grozi kara finansowa do 1 mln zł. Postępowania zmierzające do ukarania prowadzi organ KAS.
Z raportu Crido dowiadujemy się, że do 31 grudnia 2021 r. na 486,7 tys. spółek z o. o. ujawnionych w KRS, dane do rejestru beneficjentów rzeczywistych przesłało 327,6 tys. (67 proc.). To oznacza, że obowiązku nie wykonało aż 159 tys. (33 proc.). Jeszcze gorzej obowiązki wykonują fundacje, stowarzyszenia, spółdzielnie. Na 99,4 tys. zaraportowało jedynie 53 tys. Obowiązku nie wykonało 46,4 tys. czyli blisko połowa. Znacznie lepiej poszło spółkom jawnym oraz komandytowym. Tych pierwszych zaraportowało 80 proc., a tych drugich 94 proc. Łącznie zgłoszeń do CRBR nie wykonało ok. 215 tys. zobowiązanych podmiotów.
- Najlepiej z obowiązku zgłoszenia wywiązywały się spółki jawne a w najmniejszym stopniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Może to być podyktowane bardziej skomplikowaną strukturą własnościową utrudniającą dokonanie analizy w zakresie beneficjenta rzeczywistego – zastanawia się Mateusz Baran, partner w Crido Legal.
Symboliczne kary
Ustawa wskazuje, że zgłoszenia danych o prawdziwych właścicielach monitoruje organ KAS i to on prowadzi postępowania zmierzające do ukarania opornych. „Do 31 grudnia 2021 r. wszczęto 100 postępowań, 89 dotyczyło braku zgłoszenia do CRBR, 11 dotyczyło dokonania zgłoszenia po terminie, żadne nie dotyczyło zgłoszenia danych niezgodnych ze stanem faktycznym” - czytamy w raporcie. Do końca 2021 r. organ nadzoru nałożył 60 kar. Na nikogo nie spadła najwyższa, czyli milionowa. KAS była można rzec bardzo łagodna, gdyż do końca 2021 r. najwyższa sankcja wyniosła tylko 35 tys. zł, a najniższa - 1 tys. zł. Średnia kara finansowa to ok. 13 tys. zł.
„Postępowania dotyczące CRBR są wszczynane, jednak ich skala oraz konsekwencje nie mogą zostać uznane za dotkliwe, w szczególności biorąc pod uwagę liczbę wszczętych postępowań oraz wysokość nałożonych kar. Należy też zwrócić uwagę, że dane ujawnione w CRBR nie były dotąd badane pod względem ich zgodności ze stanem faktycznym” - podkreślają autorzy raportu.
- Choć w CRBR można szybko, łatwo i bezpłatnie sprawdzić kontrahenta, to dane tam ujawnione niekończenie muszą być pełne i aktualne – zauważa Mateusz Baran.
Zapytaliśmy biuro prasowe Ministerstwa Finansów o przyczyny tak małej liczby prowadzonych postępowań oraz nałożonych kar. Odpowiedziało, że “możliwość nakładania kar przez wyznaczony organ KAS istnieje efektywnie od niecałych 11 miesięcy. Pierwsze wszczęcia postępowań nastąpiły 19 maja 2021 r. Są one prowadzone zgodnie z procedurą i rygorami zawartymi w KPA. Średnio procedura trwa 34 dni. Od decyzji nakładającej karę pieniężną służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie skarga do WSA, a potem również do NSA. Narastająco do końca marca 2022 r. wszczęto 177 postępowań i wydano 129 decyzji (w tym 126 nakładających karę administracyjną o łącznej wartości 2,2 mln zł)”.
Do CRBR dane o beneficjentach rzeczywistych muszą przekazywać spółki: jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z o. o., proste spółki akcyjne, spółki akcyjne (z wyjątkiem spółek publicznych), partnerskie, europejskie; spółdzielnie; stowarzyszenia; fundacje; europejskie zgrupowania interesów gospodarczych; spółdzielnie europejskie; trusty, których powiernicy lub osoby zajmujące stanowiska równoważne: mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium RP lub nawiązują stosunki gospodarcze lub nabywają nieruchomość na terytorium RP w imieniu lub na rzecz trustu.