Lęk jest przykrym stanem emocjonalnym, charakteryzującym się uporczywością, irracjonalnością i poczuciem bezradności. Może on być następstwem przykrych doświadczeń. Czasem jednak jest bezpodstawny, występuje w określonej sytuacji lub kontakcie z określonymi bodźcami, a jego natężenie uniemożliwia normalne funkcjonowanie. W takim przypadku mamy do czynienia z fobią. Osoba, którą wprawia w przerażenie podróż samolotem, lub wyobrażenia z nią związane, cierpi na aerofobię.
— Każdy człowiek, który siada w fotelu lotniczym i zapina pasy, może mieć drobne obawy, gdyż jest to sytuacja niecodzienna. Jednak gdy towarzyszy temu panika i nieprzyjemne reakcje fizjologiczne, warto poszukać specjalistycznej pomocy — uważa doktor psychologii Hanna Bogacka, niezależny konsultant.
Dodaje, że około 2 proc. pacjentów, którzy zgłaszają się do gabinetów terapeutycznych, leczy fobie. Zazwyczaj terapia trwa trzy, cztery miesiące. Chyba, że fobii towarzyszy nerwica, wtedy leczenie jest dłuższe.
— Najczęściej spotykane są fobie proste: lęk wysokości, obawa przed burzą czy małymi zwierzętami. Zdarzają się też pacjenci cierpiący na fobie złożone. Na przykład agorafobia, to nie tylko lęk przed otwartą przestrzenią. Towarzyszyć jej może klaustrofobia. Osoby ogarnięte taką fobią, boją się przebywania w supermarketach, biurach, samolotach — wyjaśnia Hanna Bogacka.
Terapia polega na nauce technik relaksacji (rozluźnianie napiętych mięśni, kontrolowanie oddechu) oraz desensytyzacji, (odczulaniu), czyli zwalczaniu lęku przez stopniową konfrontację z wyobrażeniami z nim związanymi.
— Terapeuta może zaprowadzić pacjenta w miejsce związane z jego lękiem, w przypadku strachu przed podróżą samolotem będzie to lotnisko. Obecność psychologa wzmacnia poczucie bezpieczeństwa pacjenta, który podczas każdej sesji pokonuje kolejne etapy swojego lęku. Druga metoda to praca wyobraźni. W bezpiecznym zaciszu gabinetu terapeuty, pacjent wyobraża sobie to, czego się boi, np. lot, związane z nim dźwięki i zapachy. Zanurza się w te wyobrażenia, dopóki może. Podczas kolejnych sesji idzie coraz dalej, aż w końcu dolegliwość mija — opowiada Hanna Bogacka.
Doktor psychologii Olaf Truszczyński z Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej przyznaje, że polska nauka, w przeciwieństwie do światowych trendów, nie bada aerofobii systemowo.
— Skala tego zjawiska w Polsce nie jest jasno określona, jednak problem istnieje. Oznaką tego są np. doniesienia w mediach o sportowcach, którzy odmówili podróżowania na zawody samolotem i mimo że lot trwałby dwie godziny, jechali cały dzień pociągiem — dodaje Olaf Truszczyński.
Uważa, że Polacy nie mają nawyku szukania specjalistycznej pomocy, gdy pojawiają się symptomy, iż dzieje się coś, czego nie rozumieją. A strach przed lataniem wynika w znacznej mierze z braku zrozumienia sytuacji. Druga strona medalu to mała dostępność, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, fachowców zajmujących się terapią lęków.
— Lot jest trudnym przeżyciem, ponieważ pasażer jest praktycznie ubezwłasnowolniony. Musi tylko wsiąść i wysiąść. Sytuację kontroluje ktoś inny. Tymczasem zrozumienie konieczności zawierzenia osobom trzecim może wyeliminować strach. Przerażenie mogą wzbudzić także złożone procedury, które obowiązują na lotnisku. System bezpieczeństwa, liczne kontrole uświadamiają, że niebezpieczeństwo jest realne. Sytuację pogorszyły wrześniowe ataki terrorystyczne. Chociaż statystyki wypadków nie uległy zmianie, obawy się nasiliły — kontynuuje Olaf Truszczyński.
Egzystencjalną, typową dla każdego człowieka obawą, jest strach przed śmiercią. Obawa ta może powracać w sytuacji niecodziennej, np. u pasażera samolotu, który rzadko korzysta z tego środka transportu.
— Przyczyną lęku o własne życie może być np. tłok w samolocie. Stłoczeni ludzie reagują inaczej. Jeśli na pokładzie znajduje się osoba przestraszona lub niesubordynowana, sprawiająca kłopot stewardesom, jej podenerwowanie udziela się reszcie pasażerów. Powodem dyskomfortu psychicznego może być również konieczność podróży z przypadkowo dobranymi osobami —mówi Olaf Truszczyński.
Tym, u których zawsze podczas podróży samolotem występują symptomy lęku, radzi on kontakt z psychoterapeutą. Kuracja taka prawie w stu procentach kończy się sukcesem.
www.fearofflyinghelp.com
Kurs on-line. Zawiera m.in. statystyki dotyczące bezpieczeństwa podróży lotniczych, definicję lęku i jego symptomy, techniki redukujące stres.
www.anxieties.com
Założona przez analityka, który prowadził dla American Airlines pierwszy program dotyczący strachu przed lataniem. Strona zawiera program samopomocy dla roztrzęsionych pasażerów.
www.britishairways.com/health
Strona stworzona przez ekspertów BA zajmujących się funkcjonowaniem organizmu podczas podniebnych wojaży. Są tu m.in. porady on-line pomagające przygotować się do lotu.
www.flugangst.de
Strona firmy, która wspólnie z Lufthansą organizuje kursy dla ludzi bojących się latać.