Wysokie zużycie energii, niski poziom infrastruktury wytwórczej i transportowej paliw i energii, znaczne uzależnienie od zewnętrznych dostaw gazu, szczególnie z kierunku wschodniego — to najważniejsze problemy, z którymi musi uporać się polski sektor energetyczny.
Do tego należy pamiętać o zobowiązaniach związanych z ochroną środowiska i klimatu. Aby sobie z tym poradzić, potrzebne będą inwestycje zwiększające bezpieczeństwo energetyczne kraju, podnoszące moc odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz poprawiające efektywność energetyczną. Dlatego tak duże znaczenie ma Program Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) 2014-20, z budżetem wynoszącym prawie 27,5 mld EUR, czyli około 115 mld zł. To największy program w tym rozdaniu budżetowym UE nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej.
Jego głównymi beneficjentami są podmioty publiczne, w tym jednostki samorządu terytorialnego jak również przedsiębiorcy, w tym duże firmy. Podkreślić należy, że POIiŚ 2014- -20 jest następcą programu o tej samie nazwie z lat 2007-13. W ramach poprzedniej perspektywy wspierane były inwestycje z sektora energetyki, które kontynuowane będą w latach 2014-20 i dotyczą zarówno sektora bezpieczeństwa energetycznego (przesył gazu, magazyny gazu, sieci elektroenergetyczne, terminal LNG), OZE (budowa nowych mocy wytwórczych), jak i efektywności energetycznej.
Na co pieniądze?
Zaakceptowana w styczniu przez Ministerstwo Gospodarki, Lista Projektów Strategicznych (LPS) dla infrastruktury energetycznej w ramach POIiŚ 2014-20, obejmuje wykaz przedsięwzięć skierowanych do wsparcia w ramach priorytetów inwestycyjnych: promowanie dystrybucji odnawialnych źródeł energii (będzie finansowane z Funduszu Spójności — FS) czy rozwój i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji (z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego).
Operatorzy systemów dystrybucyjnych energii elektrycznej szacują, że nakłady inwestycyjne potrzebne do odtworzenia sieci i realizacji celów klimatycznych to około 40 mld zł. Jeśli chodzi o gaz to w LPS przewidziano 45 inwestycji za niemal 3,2 mld zł. Chodzi głównie o budowę i modernizację gazociągów.
Nowe moce i sieci
Według informacji Urzędu Regulacji Energetyki w Polsce obecnie buduje się ponad 6000 MW energetycznych mocy wytwórczych. Firmy energetyczne inwestują także w sieci przesyłowe i dystrybucyjne z wykorzystaniem funkcjonalności sieci inteligentnej, tzw. smart grid. Ich budowa i przebudowa będzie służyć sprawnemu funkcjonowaniu Krajowego Systemu Energetycznego, co wpłynie na poprawę bezpieczeństwa energetycznego kraju. Inwestuje również operator sieci przesyłowych — spółka Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE).
Zgodnie z planem postępują inwestycje operatora dotyczące wyprowadzenia mocy z budowanych jednostek, ponadto realizowane i planowane są projekty o znaczeniu międzynarodowym. Chodzi o realizację mostu energetycznego Polska — Litwa i budowę tzw. przesuwników fazowych na granicy z Niemcami, czyli połączeń umożliwiających przesyłanie energii w obu kierunkach. Obie inwestycje pozwolą zwiększyć możliwości importowe oraz bezpieczeństwo energetyczne Polski.
Gaz w magazynach
W przypadku gazu duże znaczenie ma kontynuacja rozbudowy podziemnych magazynów. Na koniec 2015 r. krajowe zdolności magazynowe błękitnego paliwa przekroczą 3,16 mld m sześc. W zbiornikach będzie można pomieścić niemal 20 proc. rocznego zapotrzebowania Polski na gaz. Jeśli wziąć pod uwagę, że nasze wydobycie pokrywa około 30 proc. potrzeb, jest to wystarczający poziom.
Dodatkowo Komisja Europejska ustanowiła instrument „Łącząc Europę”, w ramach którego możliwe jest uzyskanie wsparcia w sektorze energetyki m.in. na zwiększenie bezpieczeństwa m.in. poprzez budowę i rozbudowę połączeń energetycznych między państwami, czyli tzw. interkonektorów na granicach. W szczególności dotyczy to nowego połączenia energetycznego z Niemcami, jak również połączenia z Czechami, które istnieje, ale musi zostać rozbudowane, oraz połączenie ze Słowacją i Litwą. Wszystkie inwestycje w zakresie rozwoju gazociągów przesyłowych wynikają z planów spółki Gaz-System, która zarządza siecią gazociągów w Polsce. Gazociągi do i z Czech oraz Słowacji staną się elementem tzw. korytarza gazowego Północ — Południe.
W przyszłości sieć gazociągów miałaby połączyć Polskę z Chorwacją. Poprzez Słowację, Węgry, Czechy paliwo mogłoby być tłoczone z gazportów w Świnoujściu i na chorwackiej wyspie Krk.
Efektywność to oszczędność
Energochłonność polskiej gospodarki od 1995 r. spadła o połowę. W tym czasie PKB Polski się podwoił, a zużycie energii praktycznie pozostało bez zmian. Wciąż jednak zapotrzebowanie na energię jest o 20 proc. wyższe niż na przykład w Niemczech. Wzrost efektywności energetycznej pozwoli ograniczyć import surowców. Na poprawę efektywności przedsiębiorcy mogą uzyskać dofinansowanie z dwóch źródeł. Pierwsze to POIiŚ. Drugie to programy regionalne (RPO) poszczególnych województw. W ramach POIiŚ projekty, skierowane przede wszystkim do dużych przedsiębiorstw, wyłaniane będą głównie w procedurze konkursowej. W regionach również będzie obowiązywać procedura konkursowa. Ze względu na specyficzne potrzeby poszczególnych regionów, priorytety w ramach różnych PRO mogą być różne. W tym przypadku szanse na kontrakty mają przedsiębiorstwa małe i średnie.
Przyjazny transport
Transport drogowy jest jednym z najpoważniejszych źródeł emisji gazów cieplarnianych. Z danych Eurostatu wynika, że odpowiada za 15 proc. ogólnej emisji CO 2 w krajach Unii. W związku z tym obniżenie tego poziomu może w znacznym stopniu przyczynić się do walki na rzecz powstrzymania zmian klimatu. Rozwijanie zrównoważonej infrastruktury transportowej i sieci dróg krajowych ułatwi POIiŚ. Projekt Program Budowy Dróg Krajowych i Autostrad na lata 2014-23, opracowany przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju (MIiR) uwzględnia około 1770 km nowych odcinków autostrad i dróg ekspresowych, a także 35 obwodnic. W POIiŚ przewidziano też pieniądze na rozwój przyjaznego środowisku transportu: miejskiego, lotniczego i morskiego, a przede wszystkim kolejowego, na którego wsparcie i zarezerwowano ponad 5 mld euro. Głównym celem jest uzupełnianie luk na magistralach kolejowych w transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T), w tym odcinków scalających ważne ośrodki przemysłowe i gospodarcze oraz na liniach, które łączą porty morskie z zapleczem gospodarczym w głębi kraju. Dofinansowaniem objęte zostaną również infrastruktura kolejowa i tabor.
Zwiększyć konkurencyjność
Zrównoważony transport oprócz POIiŚ będzie wspierany z programów Polska Wschodnia (POPW). Budżet — 2 mld EUR pozwoli na skuteczne działania w dwóch dziedzinach. Pierwszą jest wzrost konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw. Druga sfera to rozwój połączeń transportowych miast wojewódzkich z otaczającymi je obszarami,w tym komunikacji miejskiej oraz infrastruktury kolejowej. Na poprawę stanu transportu w makroregionie przeznaczono w ramach POPW 916 mln EUR. Ponadto 330 mln EUR ma zasilić ponadregionalną infrastrukturę kolejową. Wsparciem będą objęte głównie linie kolejowe tworzące tzw. Magistralę Wschodnią. Chodzi o ciąg komunikacyjny, łączący miasta wojewódzkie makroregionu, który biegnie przez Olsztyn, Kętrzyn, Białystok, Siedlce, a także Dęblin, Lublin, Tarnobrzeg i Rzeszów (wraz z odgałęzieniem do Kielc przez Tarnobrzeg, Ostrowiec Świętokrzyski i Skarżysko). POPW obejmie dofinansowaniem przedsięwzięcia dotyczące infrastruktury liniowej oraz inwestycje w infrastrukturę punktową, czyli obiekty obsługi podróżnych (przystanki, wiaty, kładki dla pieszych, które będą przystosowane do potrzeb osób o ograniczonej mobilności), a także przejazdy kolejowe i inne obiekty inżynieryjne.
Dla miast liczy się komunikacja
Usprawnienie transportu to także jeden z celów programów regionalnych (RPO). Do 16 RPO w nowym rozdaniu UE trafi ok. 31,3 mld EUR z unijnych funduszy. Z tego ponad 4,8 mld EUR zostanie przeznaczone na dofinansowanieinwestycji i przedsięwzięć związanych z transportem. W województwie małopolskim z RPO do rozdysponowania jest prawie 142 mln EUR. O pieniądze mogą się ubiegać ci, którzy mają pomysł na usprawnienie przynajmniej jednej z czterech dziedzin: transportu zbiorowego, integracji różnych środków transportu, ścieżek i infrastruktury rowerowej oraz systemów zarządzania i organizacji ruchu.
1bln EUR Taka jest według Komisji Europejskiej wartość inwestycji niezbędnych do utworzenia wewnętrznego rynku energii. Zalicza się do nich m.in. utworzenie nowoczesnej ogólnoeuropejskiej sieci energii elektrycznej, która połączy wszystkie kraje i umożliwi im dystrybucję w zależności od potrzeb.
27,5 mld EUR Taka jest wartość środków przeznaczonych na Program Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) 2014-20. To największy program w tym rozdaniu budżetowym UE nie tylko w Polsce, ale w całej Unii. Na wsparcie mogą liczyć inwestycje związane z bezpieczeństwem energetycznym kraju, odnawialnymi źródłami energii (OZE) oraz poprawiające efektywność energetyczną.
1bln EUR Taka jest według Komisji Europejskiej wartość inwestycji niezbędnych do utworzenia wewnętrznego rynku energii. Zalicza się do nich m.in. utworzenie nowoczesnej ogólnoeuropejskiej sieci energii elektrycznej, która połączy wszystkie kraje i umożliwi im dystrybucję w zależności od potrzeb.
27,5 mld EUR Taka jest wartość środków przeznaczonych na Program Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) 2014-20. To największy program w tym rozdaniu budżetowym UE nie tylko w Polsce, ale w całej Unii. Na wsparcie mogą liczyć inwestycje związane z bezpieczeństwem energetycznym kraju, odnawialnymi źródłami energii (OZE) oraz poprawiające efektywność energetyczną.
Inwestycje z LPS
Lista Projektów Strategicznych, stanowiąca Projekt Pipeline dla sektora energetyki, w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 została zaakceptowana w styczniu 2015 r. przez ministra gospodarki. To dokument pomocniczy przy tworzeniu listy realistycznych i zaawansowanych w przygotowaniu projektów istotnych dla sektora energetyki na szczeblu krajowym, które będą mogły uzyskać dofinansowanie. Dotyczy przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej oraz gazu, magazynów gazu, rozbudowy terminalu LNG. Plany określające priorytety przy ustalaniu przedsięwzięć związanych z infrastrukturą energetyczną mają zawierać także działania umożliwiające osiągnięcie celów w zakresie spójności społecznej i gospodarczej oraz ochrony środowiska, a także działania umożliwiające lepsze wykorzystanie energii i promowanie efektywności energetycznej.
Te projekty wpisują się w następujące priorytety inwestycyjne: wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (Fundusz Spójności), rozwijanie i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji działających na niskich i średnich poziomach napięcia (Fundusz Spójności), zwiększanie efektywności energetycznej i bezpieczeństwa dostaw poprzez rozwój inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania i przesyłu energii poprzez integrację rozproszonego wytwarzania energii z OZE (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego). Wybrane projekty znajdują się w dokumencie Lista projektów strategicznych dla infrastruktury energetycznej, przygotowanym przez Ministerstwo Gospodarki. Został opublikowany na stronie internetowej www.mg.gov.pl w zakładce Fundusze UE — Program Infrastruktura i Środowisko — Poznaj projekty.
Inwestycje z LPS
Lista Projektów Strategicznych, stanowiąca Projekt Pipeline dla sektora energetyki, w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 została zaakceptowana w styczniu 2015 r. przez ministra gospodarki. To dokument pomocniczy przy tworzeniu listy realistycznych i zaawansowanych w przygotowaniu projektów istotnych dla sektora energetyki na szczeblu krajowym, które będą mogły uzyskać dofinansowanie. Dotyczy przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej oraz gazu, magazynów gazu, rozbudowy terminalu LNG. Plany określające priorytety przy ustalaniu przedsięwzięć związanych z infrastrukturą energetyczną mają zawierać także działania umożliwiające osiągnięcie celów w zakresie spójności społecznej i gospodarczej oraz ochrony środowiska, a także działania umożliwiające lepsze wykorzystanie energii i promowanie efektywności energetycznej.
Te projekty wpisują się w następujące priorytety inwestycyjne: wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (Fundusz Spójności), rozwijanie i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji działających na niskich i średnich poziomach napięcia (Fundusz Spójności), zwiększanie efektywności energetycznej i bezpieczeństwa dostaw poprzez rozwój inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania i przesyłu energii poprzez integrację rozproszonego wytwarzania energii z OZE (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego). Wybrane projekty znajdują się w dokumencie Lista projektów strategicznych dla infrastruktury energetycznej, przygotowanym przez Ministerstwo Gospodarki. Został opublikowany na stronie internetowej www.mg.gov.pl w zakładce Fundusze UE — Program Infrastruktura i Środowisko — Poznaj projekty.