Od lat oczekiwana ustawa o fundacji rodzinnej ma zacząć obowiązywać 1 stycznia 2022 r. — wynika z niedawnych informacji przedstawicieli rządu. To oznacza, że resorty rozwoju oraz finansów muszą sfinalizować prace nad projektem, które ciągną się już od około trzech lat. Tym bardziej że rząd chce projekt zaakceptować projekt w II kw. — taki termin jest zapisany w „Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów”. Aby tak się stało, powinien on wkrótce zostać skierowany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych. Z naszych informacji wynika, że resorty kończą nad nim prace.
Trzy lata czekania
Z badań wynika, że Polacy bardzo dobrze rozpoznają takie marki, jak np. Grycan (lody), Olewnik (wędliny), Ziaja (kosmetyki), Mokate (cappuccino), Dr Irena Eris (kosmetyka, beauty), Kulczyk (inwestycje), Adamed (leki) i mają świadomość, że są to budowane przez pokolenia firmy rodzinne. Familijnych biznesów jest jednak znacznie więcej — szacuje się ich liczbę nawet na ponad 800 tys. Wśród nich jest mnóstwo mniejszych firm, które z większymi i najbardziej znanymi łączy jedno – brak regulacji prawnych, które chroniłyby ich substancję majątkową i zapewniałyby bezpieczne ich przekazywanie następnym pokoleniom, bez ryzyka podziału czy wrogich przejęć. Ten brak ma wyeliminować ustawa o fundacji rodzinnej, która kompleksowo ureguluje wszelkie zasady przekazywania zwartego majątku firmy kolejnemu pokoleniu rodziny. O tym, jak to skomplikowana materia, świadczy trzyletnia praca rządu nad projektem, i to przy współpracy z prawnikami i ekspertami z sektora firm rodzinnych.
Opublikowanie na stronie kancelarii premiera założeń do projektu (najważniejsze w ramce) oznacza, że wkrótce ujrzy on światło dzienne.
- Wpisanie go do wykazu prac legislacyjnych rządu to istotny krok do przodu. Przedsiębiorcy rodzinni od dawna postulują uruchomienie wehikułu prawnego, zabezpieczającego majątki rodzinne, bez uciekania się do ich transferu za granicę. Cieszy to, że prace nad projektem zaczynają przynosić owoce – mówi Grzegorz Maślanko, radca prawny, partner w Grant Thornton.
Katarzyna Gierczak-Grupińska, prezes Fundacji Firmy Rodzinne, ma nadzieję, że założenia projektu zostaną zrealizowane.
- Propozycje rozwiązań dotyczących ustawy o fundacji rodzinnej są obiecujące, miejmy nadzieję, że zostaną wcielone w życie. Ustrojowa pozycja fundacji rodzinnej jako osoby prawnej zarejestrowanej w KRS będzie korespondowała z fundacjami publicznymi i powinna odpowiadać potrzebom właścicieli firm rodzinnych. Od kilku lat część z nich bowiem korzystała z takich instytucji poza granicami kraju. Należy mieć nadzieję, że polskie regulacje okażą się na tyle korzystne, że doprowadzą do rozwoju tej instytucji w Polsce – mówi Katarzyna Gierczak – Grupińska.
Znaki zapytania
Ramy projektu są zasygnalizowane, ale nie wiadomo jeszcze, jak będą rozwiązane najważniejsze kwestie.
- Chodzi w szczególności o to, co będzie przedmiotem wkładu do fundacji – czy tylko akcje i udziały spółek kapitałowych czy także pakiety praw i obowiązków spółek osobowych, np. komandytowych, lub nieruchomości, często pozostające poza majątkiem firmowym. To z kolei pociąga za sobą odpowiedni reżim opodatkowania dotyczący transakcji kapitałowych. Na te szczegóły trzeba jeszcze poczekać, ale to one będą rozstrzygały o atrakcyjności fundacji rodzinnej – mówi Grzegorz Maślanko.
Eksperci podkreślają, że kluczowe będą zasady opodatkowania.
- Ministerstwo Finansów zapowiedziało, że nie będzie opodatkowania przy wnoszeniu wkładów do fundacji. Ponadto wypłaty dla beneficjentów mają korzystać ze zwolnienia bazującego na zwolnieniu od spadków i darowizn — jeżeli np. wartość wkładu do fundacji wynosi 10 mln zł, to wypłaty dla beneficjentów będą do tej kwoty zwolnione z podatku. To pozytywne rozwiązania. Kolejne wypłaty mają być obciążone podatkiem od spadków i darowizn — to także właściwy kierunek. Kluczowy jednak będzie sposób wyceny początkowego wkładu. Biorąc pod uwagę różnorodność biznesów, jego wycena powinna być rynkowa, a nie np. bilansowa. Czekamy na gotowy projekt, bo dopiero wtedy poznamy szczegóły – mówi Dawid Rejmer, wiceprezes Stowarzyszenia Inicjatywa Firm Rodzinnych.
Sylwia Mokrysz, prokurent i członek zarządu Mokate:
Staramy się pogłębić wymowę naszego „family business” w odbiorze społecznym w taki sposób, aby firmowa rodzinność kojarzyła się z takimi wartościami, jak miłość, poczucie bezpieczeństwa i wsparcie.
Magdalena Kwiatkiewicz, współwłaścicielka i szefowa rady nadzorczej firmy YES:
Pielęgnowanie więzi i ludzkiego wymiaru przedsiębiorstwa przekłada się bezpośrednio na innowację i zrozumienie klientów. Staramy się zawsze podkreślać rodzinny charakter firmy, aktywnie uczestniczymy w fundacjach zrzeszających rodzinne biznesy. Biżuteria ma w sobie wyjątkową moc – zachowuje wspomnienia, pozwala na wyrażanie uczuć.
Ewelina Pisarczyk, dyrektor generalna MajsterPol:
Rodzinność zaczęliśmy oficjalnie komunikować jakieś 10 lat temu. Spotkało się to z pozytywnym odbiorem klientów i dostawców, ponieważ było odbierane jako dobry prognostyk do budowania długofalowych relacji.
Robert Jędrzejowski, prezes Pekabeksu:
Rodzinny charakter firmy sprawia, że podejmowane przez nią działania mają bardziej personalny charakter, ponieważ stoi za nimi reputacja właścicieli. Ma to znaczenie dla klientów i pracowników, bo im najbardziej zależy na stabilności relacji.
Jarosław Bachowski, partner Egon Zehnder:
Biznesy rodzinne wyróżnia silna tożsamość, filozofia marki, jasne wartości, długoterminowe myślenie. Cechuje je znacznie niższa rotacja pracowników. Na ogół nie używają motywów finansowych w celu retencji talentu – zamiast tego tworzą kulturę zaangażowania i dążenia do wspólnego celu, promując ludzi od wewnątrz i ich rozwijając. Silna tożsamość firmy rodzinnej wpływa bardzo pozytywnie na jej wizerunek.
Źródło: Raport „Najmocniejsze marki rodzinne w Polsce”
- ustawa będzie zawierać zasady tworzenia i działalności fundacji rodzinnej, a także prawa i obowiązki fundatora i beneficjenta
- dla jej utworzenia konieczne będzie: sporządzenie przez notariusza aktu założycielskiego lub testamentu, czyli oświadczenia o utworzeniu fundacji rodzinnej, sporządzenie statutu (określi m. in. jej majątek), wniesienie wybranego mienia do fundacji, wpis do rejestru fundacji
- krąg beneficjentów oraz zakres ich uprawnień ma być określany przez fundatora (beneficjentem może być osoba fizyczna lub organizacja pożytku publicznego)
- fundacja będzie mieć zarząd, radę protektorów (organ nadzoru), zgromadzenie beneficjentów (doradztwo zarządcze i nadzorcze)
- fundator będzie musiał wnieść fundusz operatywny w wysokości odpowiadającej wartości długów fundacji w pierwszym roku jej działalności (nie mniej niż 100 tys. zł). W kolejnych latach wysokość tego funduszu będzie zależała od wysokości zobowiązań w danym roku
- możliwe będzie zrzeczenie się zachowku lub rozłożenia go na raty, odroczenie terminu jego płatności, a nawet obniżenia jego wysokości
- fundacja będzie mogła odpowiadać za zobowiązania alimentacyjne fundatora powstałe po utworzeniu fundacji, gdy egzekucja z jego majątku okaże się bezskuteczna
- opodatkowanie fundacji ma uwzględniać cały cykl jej funkcjonowania, tj. wnoszenie majątku, okres istnienia, świadczenia na rzecz beneficjentów, likwidację (resort rozwoju zapewnia, że opodatkowanie będzie korzystne dla tak ukształtowanej fundacji)
- zakończenie działalności fundacji i jej likwidacja ma być podobna jak w prawie spółek
Źródło: „Wykaz prac legislacyjnych i programowych RM”
Najbardziej rozpoznawalne polskie marki rodzinne to: Grycan, Black Red White, Komputronik, Koral, Henryk Kania, Olewnik, Tarczyński, Ziaja, Kulczyk, Dr Irena Eris, Mokate, Wipasz, Farmacol, Fermy Drobiu Woźniak, Adamed, Roleski, Pruszyński, PBG, Wiśniowski, Fakro, Duda, Madej Wróbel, Biedronka, Gessler, JBB, Bodzio.