Zapoznanie się i wdrożenie nowych regulacji będzie trudnym zadaniem.
W najbliższym czasie zostaną zakończone prace nad nowym podatkiem od towarów i usług. W ciągu niecałych dwóch miesięcy poprzedzających dzień 1 maja 2004 r. wszyscy podatnicy będą musieli wdrożyć ten bardzo trudny i skomplikowany podatek. Mamy tu już wiele doświadczeń, które zdobyliśmy w ciągu blisko 11 lat obowiązywania obecnego VAT. Nowy jest jednak znacznie trudniejszy. Stoimy przed zadaniem prawie niewykonalnym. Ważne jest to, aby w całym gąszczu nowych przepisów znaleźć to, co jest najważniejsze. Temu służy „21 przykazań” dotyczących nowego VAT. Sądzę, że kierując się nimi mamy szanse niepopełnienia błędu.
21 rad dla przedsiębiorców
1 Pamiętaj, że nowy podatek jest tylko w sposób ogólny podobny do VAT obowiązującego w Polsce przez ostatnie ponad 10 lat. Nie kieruj się analogią do znanych ci przepisów, diabeł tkwi w szczegółach nowego podatku, które musisz poznać.
2 Nowy podatek jest znacznie bardziej skomplikowany i bardziej szczegółowo uregulowany: przede wszystkim znajdź przepis, który reguluje twój problem, a potem szukaj jego właściwej interpretacji.
3 Nie myl przepisów nowego VAT z przepisami dyrektyw UE na temat podatku od wartości dodanej. Mimo że polskie regulacje są wzorowane na tych dyrektywach, w wielu miejscach różnią się, i to znacznie. Skoncentruj się na poznaniu prawa polskiego, na to jeszcze może starczy czasu, choć to kilkaset stron tekstu!
4 Nie musisz się jeszcze raz rejestrować w urzędzie skarbowym, jeśli jesteś już zarejestrowanym podatnikiem, kiedyś zgłosiłeś zamiar składania deklaracji i za ostatnie pół roku je składałeś. Z mocy prawa stałeś się podatnikiem VAT czynnym w rozumieniu nowej ustawy. Jeśli nie — rejestruj się od nowa.
5 Jeżeli handlujesz towarami z państwami UE, musisz uzyskać od urzędu skarbowego potwierdzenie zgłoszenia zamiaru dokonywania dostawy lub nabycia wewnątrzwspólnotowego towarów. Tylko dzięki temu będziesz mógł — przy spełnieniu wielu innych warunków — sprzedać towary do państw wspólnoty ze stawką 0 proc. i kupić towary w tych krajach bez VAT kraju sprzedaży.
6 Nowy podatek obciąża znacznie szerszy zakres czynności niż dotychczas. Wydanie towaru na podstawie każdego odpłatnego stosunku prawnego, który powoduje przejście na kontrahenta prawa własności (dostawa towarów) albo praw zbliżonych do własności, podlega opodatkowaniu. Również każde inne odpłatne działanie lub zaniechanie, które nie polega na dostawie towarów, podlega opodatkowaniu jako usługa.
7 Nowy podatek obciąży również powszechnie występujące czynności, które dotychczas nie podlegały opodatkowaniu: dotyczy to zwłaszcza wszelkich zaliczek, zadatków i przedpłat (nawet mniejszych niż 50 proc.), zbycia gruntów i użytkowania wieczystego, zbycia praw autorskich oraz praw pokrewnych, udzielania wszelkich licencji oraz usług osób fizycznych wykonywanych na podstawie umowy o dzieło i umowy-zlecenia.
8 Pamiętaj, że nowa ustawa jest z reguły mniej korzystna i trudniejsza od rozwiązań dotychczasowych. Utraciłeś w szczególności: zamknięty i ściśle określony wykaz czynności podlegających opodatkowaniu, prawo do stawki 0 proc. z tytułu sprzedaży w kraju niektórych towarów (wyjątkiem są tylko książki i specjalistyczne czasopisma), prawo do stawki 7 proc. na materiały budowlane i towary dla dzieci, oraz prawo do wyboru drugiego miesiąca przy zmniejszeniu podatku należnego o podatek naliczony.
9 Najważniejsze znaczenie ma zgodne z prawem i jak najbardziej skrupulatne dokumentowanie czynności podlegających opodatkowaniu. Skoncentruj się na tym, gdyż tylko wówczas masz szansę prawidłowego prowadzenia ewidencji i rozliczenia nowego podatku. Musisz również stosować fakturę handlową dla tych czynności, które nie będą podlegać opodatkowaniu, np. dla eksportu usług.
10 Wielkość obrotów i podatku należnego zależy przede wszystkim od prawidłowego wystawiania faktur. Pamiętaj, że to, co trzeba napisać na fakturze w podstawowym zakresie, zależy od tego, co nowa ustawa określa jako miejsce świadczenia. Mniej istotne jest już to, gdzie jest faktycznie miejsce wykonania czynności.
11 Powierz najbardziej doświadczonym i kompetentnym pracownikom obowiązki wystawiania faktur wewnętrznych z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego towarów, importu usług, zwrotów dotacji, subwencji i dopłat oraz niektórych nieodpłatnych czynności na terenie kraju.
12 Wprowadź stały nadzór wewnętrzny nad dokumentowaniem czynności podlegających opodatkowaniu, a przede wszystkim nad wystawianiem faktur wewnętrznych. Tam gdzie brakuje kontrahentów, którzy weryfikują nasze dokumenty, najczęściej pojawiają się błędy rodzące odpowiedzialność podatkową oraz karną skarbową.
13 Sprowadzając towary z UE zadbaj o to, aby zakończenie transportu (przesyłki) było na terenie Polski. Przesyłanie bezpośrednio towarów do innego państwa UE jest z reguły nieopłacalne podatkowo. Można ominąć te kłopoty stosując szczególne zasady opodatkowania dla transakcji trójstronnych.
14 Największe ryzyko podatkowe powstaje w przypadku: określenia podstawy opodatkowania przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym towarów, zastosowania stawki 0 proc. i zwrotów różnicy podatku w dostawie wewnątrzwspólnotowej towarów, określenia dla potrzeb odliczenia proporcji udziału obrotów dających prawo do odliczenia w działalności ogółem.
15 Jeżeli sprowadzasz z krajów UE wyroby akcyzowe, stajesz się również podatnikiem akcyzy. Oznacza to, że musisz prowadzić ewidencję, składać deklarację AKC i płacić ten podatek, którego kwota zwiększa podstawę opodatkowania dla potrzeb VAT w nabyciu wewnątrzwspólnotowym.
16 Pamiętaj, że podobne do znanych już rozwiązań są tylko przepisy regulujące: momenty powstania obowiązku podatkowego, dokumentowanie i zapłatę podatku z tytułu importu towarów spoza UE (jeżeli odprawy dokona polski urząd celny), zasady stosowania kas rejestrujących, ograniczenie w dziedzinie odliczenia niektórych zakupów, zasady wystawiania faktur VAT RR.
17 Musisz szczegółowo poznać i wdrożyć nowe zasady opodatkowania nieznanych dotychczas czynności, takich jak: wewnątrzwspólnotowe transakcje trójstronne, sprzedaż wysyłkowa z terytorium kraju, nabycia i dostawy wewnątrzwspólnotowych towarów.
18 Pamiętaj, że z reguły będziesz płacił wyższy podatek, bo rosną niektóre stawki, więcej czynności będzie podlegać opodatkowaniu oraz zawęża się zakres prawa do odliczenia: obok znanych Ci ograniczeń wprowadzono nowe, które również pośrednio zwiększają ciężar opodatkowania nowym podatkiem.
19 W stosowaniu nowego podatku kieruj się prawem, rzetelnością i najlepszą wiedzą. Stroń od łatwych recept — nie ma tu miejsca na jakąkolwiek postać kreatywnej księgowości.
20 Nie czekaj na kontrolę podatkową — stosuj okresową rewizję wewnętrzną dokumentacji, ewidencji oraz rozliczeń tego podatku i usuwaj samodzielnie wykryte błędy.
21 Nie wymagaj, aby każdy pracownik twojej firmy, który uczestniczy w rozliczaniu nowego podatku, znał wszystkie przepisy — to fikcja. Napisz każdemu „ściągawkę”, co ma wiedzieć na swoim stanowisku i wymagaj znajomości tych problemów.
Prof. dr hab. Witold Modzelewski Instytut Studiów Podatkowych