VAT na pożegnanie z biznesem

Zamknięcie firmy na dobre oznacza też konieczność zrekompensowania państwu niektórych przywilejów, przysługujących w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Osoba, która chce jej zaprzestać, powinna spisać majątek firmowy i zapłacić od jego wartości podatek od towarów i usług (VAT). Wymaga tego ustawa o VAT, dokładnie jej art. 14 ust. 5.

— Przepis ten nakłada na podatnika obowiązek sporządzenia spisu z natury towarów na dzień zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu — mówi Łukasz Zarzycki, biegły rewident, doradca podatkowy, dyrektor Działów Rachunkowości i Audytu Grupy Leader. Jak wyjaśnia, informację o spisie oraz o ustalonej na jego podstawie wartości i kwocie należnego VAT trzeba dołączyć do deklaracji podatkowej składanej za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki. Spis, czyli remanent likwidacyjny, pozostaje u przedsiębiorcy.

— Podstawą obliczenia podatku jest co prawda spis wyceniony według cen nabycia towarów, jednak skorygowanych na dzień, w którym działalność zostaje zlikwidowana — wyjaśnia doradca. Podatek należy zatem zapłacić od wartości rynkowej.

Nie tylko towary do spisu

VAT nie jest wymagany od wszystkich towarów, które posiada przedsiębiorca kończący działalność gospodarczą. Obowiązek dotyczy wyłącznie tych, od których przedsiębiorcy przysługiwało odliczenie VAT naliczonego w chwili zakupu.

— To oznacza, że w zasadzie musi on oddać to, o co pomniejszył kiedyś podatek należny. Czyli dochodzi do swoistego zwrotu VAT — zauważa Katarzyna Klimczyk, doradca podatkowy, konsultantka z Accreo.

Przypomina ponadto, że w spisie muszą znaleźć się także środki trwałe — maszyny, samochody, biurka i inne składniki wyposażenia firmy. Wprost to nie wynika z ustawy, ale takie stanowisko zajmują organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych. Sądy potwierdzają ten pogląd, i to nie od dziś. Jednolite stanowiskoorganów skarbowych i orzecznictwa w tej kwestii ukształtowało się dość dawno, o czym świadczą np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sprzed kilku lat (sygn.: I SA/Lu 116/2009, I SA/Lu 27/2008), a nawet orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (ośrodka zamiejscowego w Łodzi) z 1998 r., wydane na podstawie starej ustawy o VAT (sygn. I SA/Łd 1453/96).

Według fiskusa, ogólna definicja towarów, zawarta w tej ustawie, obejmuje także środki trwałe. Obowiązek zapłaty podatku od środków trwałych może być szczególnie niekorzystny przy rozliczeniu firmowych samochodów osobowych, używanych nie tylko dla potrzeb biznesowych, ale także prywatnych. Przy nabyciu auta o takim przeznaczeniu (tzw. mieszanym), przedsiębiorca odlicza 50 proc. VAT naliczonego w cenie zakupu, czyli od połowy wartości pojazdu. Takich proporcji nie może jednak uwzględnić dla ustalenia podatku należnego od spisu z natury w związku z likwidacją działalności.

— Podstawą opodatkowania towarów likwidacyjnych, w tym również środków trwałych (np. samochodu), będzie cena nabycia, ale skorygowana o elementy, takie jak np. stopień zużycia przekazywanego towaru — wyjaśnia Katarzyna Klimczyk.

Wyprzedaż przed i po…

Majątek pozostały z działalności można zbyć później. Jeśli podatnik sprzeda nieruchomości i ruchomości w ciągu 12 miesięcy od dnia likwidacji, wtedy będzie zwolniony z podatku od takiej transakcji. Pod warunkiem że wcześniej rozliczy VAT od towarów spisanych w remanencie likwidacyjnym.

— Nie ma on jednak możliwości odzyskania VAT, gdyż przepisy dotyczące korekty podatku naliczonego nie mają w tym przypadku zastosowania — zastrzega Łukasz Zarzycki. W momencie likwidacji działalności gospodarczej przedsiębiorca przestaje być podatnikiem VAT.

— Towary pozostałe po firmie stają się automatycznie własnością prywatną danej osoby fizycznej, a nie majątkiem jej przedsiębiorstwa. Sprzedaż towarów należących do majątku osobistego nie powinna co do zasady podlegać opodatkowaniu VAT — wyjaśnia Katarzyna Klimczyk.

Ustawa nie wyjaśnia jednak wprost, co oznacza dla byłego przedsiębiorcy niedotrzymanie wspomnianego terminu 12 miesięcy,w którym przysługuje mu zwolnienie z VAT od sprzedaży polikwidacyjnych towarów. Będzie to miało znaczenie dla osób, które nadal prowadzą działalność w innym zakresie i wykonują czynności podlegające opodatkowaniu, np. byłych wspólników spółek osobowych.

— Moim zdaniem, podatnik utraci wtedy prawo do tego zwolnienia. Dlatego w jego interesie leży w miarę szybka sprzedaż wyposażenia byłej firmy — radzi Katarzyna Klimczyk.

Wydaje się, że najkorzystniej jest jednak sprzedać towary i środki trwałe przed zamknięciem firmy, jeszcze w ramach działalności gospodarczej. Co prawda trzeba wówczas zapłacić VAT należny od takich transakcji, ale jednocześnie przedsiębiorca naliczy go w cenie sprzedaży (w wartości brutto).

— Ten ciężar ponosi nabywca. Można powiedzieć, że przedsiębiorca wyjdzie „na zero” — podsumowuje doradca z Accreo.

Z firmy dla siebie

Jeśli przedsiębiorca chce jednak zachować składniki firmowego mienia, może przed zakończeniem działalności wycofać towary i środki trwałe z tego majątku na własne prywatne potrzeby. Wtedy nie zapłaci VAT. Jednak w takim przypadkumoże się okazać, że trzeba będzie skorygować podatek naliczony. W razie zmiany przeznaczenia środka trwałego, wykorzystywanego wcześniej do wykonywania działalności opodatkowanej, korekta jest obowiązkowa. Jej wysokość i okres, w którym trzeba jej dokonać, zależy od rodzaju środka trwałego i czasu, przez jaki był wykorzystywany w biznesie. Jak mówi Katarzyna Klimczyk, przedsiębiorca powinien dokładnie skalkulować skutki takiej decyzji — w pewnych przypadkach na tym zyska, w innych może stracić.

Interpretacje fiskusa

Według organów podatkowych ogólna definicja towarów z ustawy o VAT wymienia m.in. rzeczy ruchome, budynki, budowle, ich części, będące przedmiotem czynności podlegających VAT, które są wymienione w odpowiednich klasyfikacjach, a także grunty. Zdaniem fiskusa obejmuje to towary wykorzystywane jako środki trwałe, wyposażenie i powinny one być opodatkowane z chwilą likwidacji działalności także dlatego, że to spełnia charakter neutralności VAT, któremu podlega konsumpcja.

Stanowiska sądów

Kasa fiskalna. Art. 14 ust. 1 i ust. 5 ustawy o VAT wprost wskazuje, że podatnik jest obowiązany ująć w spisie z natury takie towary, które nie były przedmiotem dostawy [czyt.: sprzedaży], ale co do zasady mogą być jej przedmiotem. W tym stanie prawnym nie są objęte obowiązkiem ujęcia w spisie te towary, których dostawa nie jest dopuszczalna. Kasa rejestrująca jest używana wyłącznie do ewidencji obrotu i kwot podatku należnego, a nie do wykonywania przez podatnika czynności podlegających opodatkowaniu. Nie może służyć później innym podatnikom, nie stanowi towaru, który może być przedmiotem dostaw tego przedsiębiorcy. Po zaprzestaniu przez niego wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu kasa rejestrująca nie staje się przedmiotem jego konsumpcji ani składnikiem majątku, który może być w jakikolwiek sposób wykorzystywany przez konsumenta (choćby przez zbycie) — wyrok WSA w Lublinie z 10 czerwca 2009 r. (sygn. I SA/Lu 116/2009).

Opodatkowanie konsumpcji. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podlegają towary własnej produkcji oraz towary, które po ich nabyciu nie zostały odprzedane. Uzasadnia to cel, jakiemu ma służyć ten podatek — opodatkowanie konsumpcji. Jeżeli podatnik odliczył podatek od nabycia towarów, które następnie zostały przeznaczone w istocie na konsumpcję, to obciąża go podatek należny. Sformułowanie „towary, które nie zostały odprzedane”, oznacza, że w przepisie tym mowa jest o towarach, które mogły być odprzedane w takim charakterze, w jakim zostały nabyte — wyrok WSA w Lublinie z 9 kwietnia 2008 r. (sygn. I SA/Lu 27/2008).