Bessa na rynku towarów i usług budowlanych budzi coraz większe obawy wśród dostawców towarów realizujących umowy zawarte w czasach, w których prognozy rynku były bardziej optymistyczne. Pojawiają się wątpliwości, czy odbiorcy towarów będą wywiązywali się z zaciągniętych zobowiązań — płatności za dostarczone wyroby. Przecież „wczorajsi” leaderzy rynku budowlanego dziś stają przed widmem bankructwa. Obawy dostawców są spotęgowane opóźnieniami w płatnościach za już dostarczone towary. Pojawia się zatem pytanie, jakie są prawne środki umożliwiające choć w części zabezpieczenie interesów dostawców? Rozwiązanie wydaje się proste — wystarczy sięgnąć do art. 552 k.c., który znajduje zastosowanie do umów sprzedaży oraz umów dostawy. Przepisu, którego znaczenie wzrasta szczególnie w czasach kryzysu i zwiększonego ryzyka obrotu gospodarczego.
W jego myśl sprzedawca/dostawca może wstrzymać dostawy oraz zażądać ustanowienia zabezpieczenia płatności w przypadku wystąpienia jednej z poniższych przesłanek:
1) kupujący dopuścił się zwłoki z zapłatą ceny za dostarczoną część rzeczy sprzedanych albo
2) ze względu na stan majątkowy kupującego jest wątpliwe, czy zapłata ceny za część rzeczy, które mają być dostarczone później, nastąpi w terminie (wątpliwości co do stanu majątkowego odbiorcy pojawią się np. w związku z informacją prasową o grożącej mu upadłości) . Nieustanowienie zabezpieczenia w wyznaczonym terminie będzie uprawniało sprzedawcę/dostawcę do odstąpienia od zawartej wcześniej umowy. Formułując pismo do kontrahentów, należy pamiętać, że termin na ustanowienie zabezpieczenia płatności powinien realnie umożliwić odbiorcy spełnienie świadczenia.
Przy zastosowaniu przepisu art. 552 k.c. pojawia się jednak praktyczne pytanie, jakich zabezpieczeń może żądać dostawca? Ustawodawca tego nie określił, również orzecznictwo sądów nie udziela odpowiedzi na to pytanie (zresztą brak orzecznictwa do art. 552 k.c. może świadczyć o rzadkim stosowaniu tego przepisu w praktyce). Z uwagi na tę lukę w przepisie logicznym rozwiązaniem byłoby żądanie przez sprzedawcę jednego z tych zabezpieczeń, które są powszechnie stosowane w obrocie gospodarczym, tj. m.in. gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej, oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, oświadczenia o przekazie itd. Forma zabezpieczenia powinna być adekwatna do wartości dostarczanych towarów, rozmiarów realizowanej inwestycji oraz realnych zagrożeń związanych z brakiem płatności. Warto jednak pamiętać, że ustanowienie nawet najbardziej wyszukanych zabezpieczeń nigdy nie będzie w pełni gwarantowało dokonania płatności przez kupującego.
Warto zaznaczyć, że przepis art. 552 k.c. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający jego zastosowanie. Zatem sprzedawca nie może z niego skorzystać w przypadku wystąpienia innych przyczyn, nawet gdyby były one podobne do tych wymienionych w art. 552 k.c. Chociażby oświadczenie odbiorcy, że nie zapłaci za towar, nie będzie uprawniało sprzedawcy/dostawcy do wstrzymania dostaw i żądania zabezpieczenia.