Od 26 października 2001 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o zamówieniach publicznych, która wprowadza korzystne dla przedsiębiorców przepisy. Na zamawiających nałożono więcej obowiązków, a oferentom przyznano szereg nowych uprawnień. Sądowa kontrola przetargów stwarza szansę uczciwszego wyłaniania zwycięzców.
Poniżej przedstawionych zostało kilka najważniejszych nowości, o których powinien wiedzieć każdy oferent.
- Nie podlegają ustawie
Poprzednia ustawa miała zastosowanie do wszystkich zamówień publicznych, niezależnie od ich wartości. Obecnie wyłączone są spod ustawy zamówienia o wartości nie przekraczającej 3 tys. EUR (11 tys. zł). Oznacza to, że przy zamówieniach najtańszych zamawiający może wybrać zwycięzcę w dowolny sposób.
Ustawa nie ma zastosowania do zamówień usług arbitrażowych lub pojednawczych, usług NBP, telefonicznych zwykłych i satelitarnych, pocztowych, radiotelefonicznych lub przywoławczych, naukowych, badawczych i rozwojowych.
Uproszczono zasady udzielania zamówień z zakresu usług: hotelowych i restauracyjnych, transportu kolejowego, wodnego, usług prawnych, doradztwa personalnego, ochrony, szkoleń, usług zdrowotnych i socjalnych, z zakresu sportu, kultury i rekreacji.
- Zgodnie z procedurą
Ustawę będą musiały stosować także podmioty spoza sektora finansów publicznej, jeżeli ponad 50 proc. wartości udzielanego zamówienia ma być finansowane ze środków publicznych.
Do stosowania ustawy zobowiązane są także w pewnym zakresie podmioty prywatne działające w sektorach użyteczności publicznej, tj. zarządzające lotniskami i portami morskimi, poszukujące i wydobywające ropę naftową i gaz ziemny, obsługujące sieci świadczące publiczne usługi w zakresie transportu, produkcji, transportu i dystrybucji wody pitnej, energii elektrycznej lub cieplnej.
- Oferty konsorcjów
Zwiększyły się szanse małych i średnich firm w przetargach. Niezwykle korzystną dla przedsiębiorców zmianą jest wprowadzenie możliwości wspólnego ubiegania się o zamówienie przez kilka podmiotów. Teraz kilku dostawców lub wykonawców może składać wspólną ofertę. Tym samym rozstrzygnięta została dotychczasowa wątpliwość co do dopuszczalności występowania w przetargach konsorcjów. To rozwiązanie powinny przyjąć z zadowoleniem przede wszystkim te firmy, które z różnych względów w pojedynkę nie miały dotąd możliwości stanięcia do przetargu lub nie miały szans na wygraną. Jest to ukłon w stronę małych i średnich przedsiębiorców.
- Obniżenie wadium
Dotąd obowiązywało wadium w przedziale 1-5 proc. szacunkowej wartości zamówienia. Jego wysokość była dla wielu firm istotną barierą udziału w przetargach. Ponadto zapłacenie wysokiego wadium zamrażało znaczne środki finansowe. Dobrze, że nowa ustawa obniżyła wadium do poziomu 0,5-3 proc.
- Większa jawność
Na nieograniczony dostęp do zamówień oraz uczciwą konkurencję pozwala firmom skuteczna i tania informacja o planowanych zamówieniach, przebiegu postępowań i ich wynikach. Od 1 stycznia 2002 r. zamawiający ma obowiązek publikacji ogłoszeń o planowanych w danym roku zamówieniach, których łączna wartość przekracza 500 tys. EUR (1,83 mln zł). Gdy Polska stanie się członkiem UE, wszelkie ogłoszenia wymagane przez prawo europejskie będą publikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, a nie w Biuletynie UZP, jak obecnie.
Bardzo ważną nowością jest jawność ofert. Niezwykle istotne dla firm jest oddzielenie oceny oferenta od oceny samej oferty. Oznacza to, że ocena złożonej oferty nie może wynikać z postrzegania właściwości wykonawcy, jego wiarygodności ekonomicznej, technicznej lub finansowej.
- Warianty
Zupełną nowością jest możliwość składania ofert wariantowych, tj. ofert przewidujących inny sposób wykonania zamówienia niż określony przez zamawiającego. Złożenie takiej oferty zależy od dwóch warunków. Po pierwsze, zamawiający musi dopuścić taką możliwość w ogłoszeniu oraz w specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub w zaproszeniu do składania ofert. Jednocześnie musi określić warunki wariantów oraz sposoby ich przedstawienia. Po drugie złożenie oferty wariantowej może mieć miejsce wtedy, gdy cena nie jest jedynym kryterium wyboru najkorzystniejszej oferty.
Ustawa pozwala także na zamówienia mieszane, tzn. obejmujące zarówno usługi, roboty budowlane, jak i dostawy.
- Sądowa kontrola
Rewolucyjne zmiany nastąpiły w zakresie postępowania odwoławczego. Protest od decyzji komisji przetargowej był rozpatrywany przez tę samą komisję. W przypadku wniesienia odwołania sprawę rozpatrywał zespół arbitrów UZP. Sądy powszechne wprawdzie miały możliwość uchylania decyzji arbitrów, ale nie mogły zmieniać ich merytorycznie. Jeśli sąd uchylił orzeczenie arbitrów, to sprawa powracała do ponowne- go rozstrzygnięcia przez arbitrów UZP. Teraz Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpatrując skargę na orzeczenie arbitrów, ma prawo zmienić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty przetargu. Niewątpliwie dzięki tej regulacji zwiększy się kontrola sądów nad prawidłowością procedur udzielania zamówień. Jest to szansa na znaczne ograniczenie manipulacji przetargami.
- Bez preferencji
Obecnie obowiązuje zasada preferencji krajowej. Oznacza to, że w czasie przetargów firmy polskie są w uprzywilejowanej sytuacji względem zagranicznych. Z chwilą uzyskania przez Polskę członkostwa w UE preferencje krajowe znikną. Prawo unijne zakazuje bowiem jakichkolwiek ograniczeń i dyskryminacji ze względu na kraj pochodzenia produktów lub preferowania produktów krajowych kosztem zagranicznych.