Zanieczyszczający płaci. Zgodnie z tą zasadą rząd nakłada na firmy coraz więcej obowiązków w zakresie odzyskiwania i przerabiania opakowań.
1 kwietnia 2005 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o ekologicznych obowiązkach przedsiębiorców. Dotyczy gospodarowania niektórymi odpadami, a także opłaty produktowej i depozytowej. Nowelizacja wprowadziła m.in. następujące zmiany:
- Sprecyzowała definicję przedsiębiorcy, który podlega obowiązkom odzysku i recyklingu (OiR) odpadów poprzez odwołanie do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004 roku. Zgodnie z nowelizacją obowiązki te dotyczą m.in. przedsiębiorców, którzy wprowadzają na krajowy rynek produkty w opakowaniach, a więc producentów, importerów, osób dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia. Obowiązki dotyczą także sklepów powyżej 500 mkw. i sieci handlowych o łącznej powierzchni ponad 5000 mkw.
- Wprowadziła nowy dokument potwierdzający odrębnie odzysk i odrębnie recykling dla przekazującego i odbierającego odpad z obowiązkiem przekazywania trzeciej kopii dokumentu do właściwego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ), a także wzór do wyliczenia należnej opłaty produktowej, którą przedsiębiorca uiszcza, jeśli nie osiągnie wymaganych ustawą poziomów odzysku i recyklingu. Nowelizacja wprowadziła jednocześnie możliwość łącznego rozliczenia obowiązku OiR dla wszystkich opakowań, w których przedsiębiorca wprowadził produkty, oraz zmieniła sposób rozliczania poziomów w zakresie opakowań wielomateriałowych przez umożliwienie rozliczania tej kategorii według materiału dominującego w składzie danego opakowania.
- Ograniczono możliwość samodzielnej (a więc bez pomocy wyspecjalizowanych firm, tzw. organizacji odzysku) realizacji przez przedsiębiorców obowiązku OiR, narzucając im obowiązek zebrania równowartości 100 proc. masy wprowadzonych przez nich opakowań.
Zgodnie z dyrektywami
Druga nowelizacja ustawy o obowiązkach przedsiębiorców weszła w życie 13 października 2005 roku. Dokonano jej w związku z wprowadzeniem dwóch dyrektyw unijnych, 2004/12/WE oraz 2005/20/WE, które znowelizowały dyrektywę 94/62 o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Ustalają one:
- wyższe poziomy OiR odpadów opakowaniowych dla państw UE,
- zróżnicowane okresy przejściowe dla nowych członków UE. Polska musi osiągnąć określone poziomy OiR do końca 2014 roku;
- obniżenie docelowego poziomu recyklingu szkła z 40 do 35 proc. w 2007 roku.
Nowela o odpadach
13 października 2005 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o odpadach. Najważniejsze jej zapisy dotyczą wprowadzenia współodpowiedzialności gmin za organizację systemu odzyskiwania opakowań.
Niektóre przepisy dotyczące ustawy wejdą w życie w terminach późniejszych:
- zapisy dotyczące nowych poziomów OiR będą obowiązywać od stycznia 2008 r.,
- zapisy o konieczności raportowania, w jaki sposób dokonano OiR zużytych opakowań, będą obowiązywać od stycznia 2007 r.
Dla organizacji odzysku
7 kwietnia 2005 r. wprowadzono rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie dokumentów potwierdzających odrębnie odzysk i odrębnie recykling (DzU z 2005 r., nr 58 poz. 510).
Dotyczy ono organizacji odzysku, które na życzenie przedsiębiorców mogą realizować obowiązek OiR i są pośrednikami pomiędzy przedsiębiorcami a podmiotem dokonującym OiR. Jeśli przedsiębiorca realizuje obowiązek we własnym zakresie, to musi również posiadać taki dokument. Jest on wydawany na wniosek przekazującego odpad w terminie do siedmiu dni. Wnioskodawcą może być zarówno przedsiębiorca, który sam zbiera część własnych odpadów i następnie przekazuje recyklerowi, jak i organizacja odzysku.
Poziomy odzysku
Ustawa o obowiązkach przedsiębiorców określa poziomy docelowe, natomiast poziomy roczne określa rozporządzenie. 43 proc. odzysku wprowadziło nowe rozporządzenie z 1.01.2006 roku (DzU z 2005 r., nr 103, poz. 872). Wprowadza ono konieczność osiągnięcia odzysku dla opakowań łącznie na poziomie 43 proc. już w roku 2006. Wcześniej, zgodnie z wynegocjowanymi okresami przejściowymi, łączny poziom odzysku na poziomie 50 proc. określony był dopiero na rok 2007.
Roczne poziomy recyklingu dla poszczególnych materiałów w 2006 r. będą wynosić:
— 22 proc. — tworzywa sztuczne,
— 35 proc. — aluminium,
— 18 proc. — stal, w tym blacha stalowa,
— 45 proc. — papier,
— 35 proc. — opakowania naturalne, drewno i tekstylia.
Większe opłaty
1 stycznia 2006 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Środowiska o opłatach produktowych (DzU z 2005 r., nr 103, poz. 872). Na jego mocy większość tych opłat wzrosła o wskaźnik inflacji. Wyjątkiem jest szkło, w przypadku którego nastąpił wzrost o 33 proc., z 15 do 20 gr za kilogram niezrealizowanego OiR.
Obecnie stawki opłat produktowych wynoszą (w zł za kg):
— 2,64 — tworzywa sztuczne,
— 1,32 — aluminium,
— 0,79 — stal,
— 0,63 — papier i kartony,
— 0,32 — materiały naturalne.
Konieczność raportowania
1 stycznia 2006 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty produktowej (DzU z 2005 r., nr 234, poz. 1996).
Dotyczy ono przedsiębiorców i organizacji odzysku, które w ich imieniu realizują obowiązek OiR.
Według zapisów tego rozporządzenia:
- w masie wprowadzonych na rynek opakowań należy podać łączną masę opakowań wprowadzonych na rynek z podziałem na poszczególne ich rodzaje, uwzględniając opakowania wielomateriałowe w danym rodzaju opakowania,
- w kolumnie nr 3 należy podać oddzielnie masę opakowań wielomateriałowych uwzględnionych w masie danego rodzaju opakowania w danym roku sprawozdawczym.
Według Ministerstwa Środowiska sprawozdania za rok 2005 będą składane już na nowych formularzach.
Okiem eksperta
To nasz obowiązek, ale też korzyść
Musimy w większej skali segregować odpady w domach, bo to nasz wspólny interes. Segregacja zużytych opakowań opłaca się ze społecznych względów — mniej odpadów trafia na wysypisko, recyklerzy tworzą nowe miejsca pracy, a państwo realizuje cele dyrektywy UE, które nakładają ogólne obowiązki na kraje członkowskie UE w zakresie gospodarowania odpadami. Jeśli Polska nie wywiąże się z tych zobowiązań, narazimy się na kary unijne. Realizacja tych obowiązków zależy od rządu i parlamentu. Można to robić drogo albo tanio, ale z porównywalnym efektem ekologicznym. Polski system jest najtańszy w Europie — 0,3 EUR na rok na mieszkańca wobec najdroższego niemieckiego, który kosztuje ponad 20 EUR. Nasz system jest również efektywny, bo realizujemy obowiązujące nas poziomy. Wobec systematycznie rosnących poziomów i konieczności szukania coraz droższych źródeł zyskiwania odpadów opakowaniowych koszty odzysku i recyklingu niestety wzrosną. Odzysk 43 proc. w 2006 to ogromne wyzwanie. Jeśli przedsiębiorcy nie zrealizują obowiązków, grożą im kary w postaci opłaty produktowej.
Agnieszka Jaworska, dyrektor Stowarzyszenia Eko-Pak
Okiem przedsiębiorcy
Wzrosną koszty firm
Obowiązujące od 1 stycznia 2006 roku wyższe poziomy recyklingu odpadów opakowaniowych dla przedsiębiorców wprowadzających na rynek towary w opakowaniach oznaczają przede wszystkim zwiększenie kosztów. Ze względu na niedostateczny poziom odzysku i recyklingu niektórych odpadów opakowaniowych, zwłaszcza szkła, dla części przedsiębiorców będzie to oznaczało konieczność wniesienia opłaty produktowej. Trudności w osiągnięciu wymaganych poziomów odzysku i recyklingu sprawia, że część organizacji odzysku zmieni profil, a część zacznie rozważać zakończenie działalności.
Maria Kowalewska-Koska z firmy Ekola, organizacji odzysku odpadów i opakowań