Czy można skrócić pracownikowi umowę o zakazie konkurencji, obowiązującą po rozwiązaniu umowy o pracę?
- Jeśli strony nie przewidziały w umowie możliwości jej wcześniejszego rozwiązania przez pracodawcę, to nie można jej rozwiązać jednostronnym oświadczeniem. W takiej sytuacji możliwa jest tylko próba zawarcia porozumienia z pracownikiem o skróceniu okresu obowiązywania umowy.
Najkorzystniej jest umieścić w umowie zapis, który pozwoli pracodawcy na wcześniejsze rozwiązanie umowy. Będzie ją wtedy można rozwiązać bez narażania się na konieczność zapłaty odszkodowania. Jeśli pracodawca nie przewidzi możliwości wcześniejszego rozwiązania tej umowy, to i tak — nawet gdy znikną przyczyny, dla których została zawarta — musi wypłacić pracownikowi odszkodowanie, w zamian za wstrzymanie się od pracy u konkurencji.
W jaki sposób zminimalizować skutki nieprzestrzegania zakazu konkurencji przez pracownika?
- W przypadku naruszania przez pracownika zakazu konkurencji pracodawca uprawniony jest do dochodzenia od niego naprawienia poniesionej w ten sposób szkody. Musi udowodnić, że do niej doszło i przedstawić jej rozmiar. To nieraz nie jest łatwe. Aby uniknąć konieczności takiego dowodzenia, a jednocześnie zapewnić sobie, że powstała szkoda zostanie choćby w części naprawiona, warto w umowie o zakazie konkurencji umieścić postanowienia mówiące o możliwości nałożenia określonych kar umownych na pracownika, który taką umowę złamie. Pozwoli to pracodawcy na łatwiejsze dochodzenie swoich roszczeń.
Czy z każdym pracownikiem można zawrzeć umowę o zakazie konkurencji i czy zawsze pracodawca zobowiązany jest do zapłaty pracownikowi odszkodowania?
- Umowę o zakazie konkurencji, w której pracownik zobowiąże się, że nie podejmie zatrudnienia w żadnej formie wyczerpującej znamiona działalności konkurencyjnej, można podpisać z każdym pracownikiem. Prawo nie ogranicza kręgu pracowników, którzy mogą zawrzeć umowę o zakazie konkurencji. Zatem pracownik, z którym chcemy podpisać taką umowę, nie musi mieć dostępu do szczególnie ważnych informacji. Wystarczy, aby i on, i pracodawca zgodnie wyrazili wolę zawarcia takiej umowy. Umowa musi zostać sporządzona na piśmie. Podczas trwania stosunku pracy pracodawca nie ma obowiązku wypłacania jakiegokolwiek dodatkowego wynagrodzenia pracownikowi za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej. Warto zaznaczyć, iż w przypadku nieprzestrzegania zakazu konkurencji określonego w takiej umowie pracodawca ma nie tylko prawo dochodzenia od pracownika naprawienia szkody, którą poniósł, ale także może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
W przypadku umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy krąg pracowników, z którymi można zawrzeć taką umowę, został przez ustawodawcę ograniczony do osób mających dostęp do szczególnie ważnych informacji. Takich, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę — chodzi np. o tajemnice przedsiębiorstwa. Ograniczenie takie wynika z faktu, iż umowy te ograniczają wolność pracownika w zakresie podejmowania przez niego zatrudnienia. Tego rodzaju umowy zawsze muszą być odpłatne — pracodawca jest zobowiązany do wypłaty pracownikowi odszkodowania w wysokości określonej w umowie. Odszkodowanie nie może być niższe niż 25 proc. wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.
Dorota Nosek, radca prawny w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy