Prawidłowe wdrożenie Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej nie jest możliwe bez MSSF 1.
Od 2005 r. szerokie grono podmiotów działających w Unii Europejskiej i Polsce będzie zobowiązane do przygotowywania sprawozdań finansowych bądź pakietów konsolidacyjnych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF). Wymóg ten dotyczyć będzie tysięcy podmiotów, z których większość nie sporządzała informacji finansowych zgodnie z MSSF. Aby umożliwić im prawidłowe wdrożenie Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (RMSR) wydała standard MSSF 1 — zastosowanie MSSF po raz pierwszy. Jego celem jest:
- ułatwienie procesu przejścia na MSSF
- zapewnienie wysokiej jakość informacji, pełnej porównywalności poszczególnych okresów prezentowanych w sprawozdaniach MSSF sporządzanych po raz pierwszy.
Każdy proces wdrożenia musi więc w sposób logiczny opierać się na MSSF 1. Oto podstawowe wymogi tego standardu.
Kto stosuje MSSF 1
Standard MSSF 1 jest obowiązkowy dla wszystkich podmiotów sporządzających i prezentujących sprawozdania MSSF po raz pierwszy za okresy rozpoczynające się 1 stycznia 2004 r. lub później. W sprawozdaniach tych powinna znaleźć się jednoznaczna i bezwarunkowa deklaracja zgodności z wszystkimi MSSF/MSR (Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości). Mogą się więc zdarzyć pozornie paradoksalne sytuacje, że spółka która w latach ubiegłych sporządzała już i publicznie prezentowała sprawozdania MSR musi zastosować MSSF 1, czyli ponownie wdrożyć MSSF. Tak może się zdarzyć, jeśli:
- sprawozdanie finansowe opublikowane w przeszłości nie zawierało jednoznacznego i bezwarunkowego stwierdzenia zgodności z wszystkimi MSSF/MSR,
- opublikowane sprawozdanie zawierało klauzulę zgodności z MSR, ale z podaniem standardów, których nie stosowano (np. użyto sformułowania w stylu: „Sprawozdanie finansowe zostało sporządzone zgodnie z MSR z wyjątkiem standardu nr 16 w zakresie....”).
Co trzeba zrobić
Podmioty wdrażające MSSF powinny przede wszystkim zdefiniować dwie kluczowe daty (wykres nr 1):
- Datę (dzień) raportowania — jest to dzień bilansowy, na który zostaną sporządzone pierwsze sprawozdania wg MSSF. Dla większości podmiotów datą raportowania będzie 31 grudnia 2005 r., gdyż pierwsze sprawozdania finansowe zostaną sporządzone za 2005 r.
- Datę (dzień) przejścia — jest to dzień bilansowy rozpoczynający pierwszy z prezentowanych w sprawozdaniach MSSF okresów. Dla podmiotów, których datą raportowania jest 31 grudnia 2005 r., będzie to 1 stycznia 2004 (przy założeniu, że spółka prezentuje jeden okres porównawczy).
Bilans otwarcia
Po zdefiniowaniu daty raportowania i daty przejścia jednostka powinna:
1. Sporządzić bilans otwarcia (przekształcenia) MSSF na dzień przejścia. W podanym przykładzie będzie to 1 stycznia 2004 r. Bilans ten nie będzie nigdzie publikowany — stanowi tylko punkt startu do sporządzenia kolejnych sprawozdań według MSSF. Sporządzając go należy:
- Zweryfikować kompletność pozycji w bilansie: ująć wszystkie aktywa i zobowiązania, które spełniają definicje MSSF; usunąć wszystkie aktywa i zobowiązania, które nie spełniają definicji MSSF.
- Dokonać reklasyfikacji poszczególnych pozycji zgodnie z wymogami MSSF.
- Wycenić poszczególne składniki aktywów i zobowiązań zgodnie z wymogami MSSF.
2. W uproszczeniu można przyjąć, że wszystkie skutki powyższych korekt powinny zostać w bilansie otwarcia odniesione na kapitał własny (nierozliczone zyski/ straty z lat ubiegłych).
Przy dokonywaniu powyższych przekształceń na dzień 1 stycznia 2004 r. należy kierować się poniższymi regułami:
- Przy sporządzaniu bilansu otwarcia podmioty powinny stosować zasady rachunkowości wynikające ze standardów obowiązujących na datę raportowania. W podanym powyżej przykładzie będą to standardy obowiązujące na dzień 31 grudnia 2005. Ten wymóg jest niezwykle ważny i często pomijany przez jednostki. Przepisy przejściowe poszczególnych standardów nie mają zastosowania dla podmiotów sporządzających sprawozdania MSSF po raz pierwszy.
- Przy weryfikacji pozycji szacunkowych (takich jak np. rezerwy, rozliczenia międzyokresowe, odpisy aktualizujące) jednostka nie może wykorzystywać wiedzy nabytej już po publikacji sprawozdania sporządzonego zgodnie z ustawą o rachunkowości na dzień 31 grudnia 2003 roku. Nawet jeśli szacunki te w okresach późniejszych (lata 2004, 2005 lub 2006) zostały zrealizowane w innej wartości, nie można korygować z tego tytułu danej pozycji w bilansie otwarcia. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy spółka popełniła oczywisty błąd bądź MSSF wymagają innej metodologii do ustalenia wartości danej pozycji.
Warto też wiedzieć, że od powyższych reguł w zakresie ujęcia i wyceny pozycji sprawozdawczych MSSF 1 wprowadza dziesięć dobrowolnych wyjątków (wyłączeń) i cztery obowiązkowe.
Prezentacja i ujawnienia
W zakresie ujawnień i prezentacji MSSF 1 wymaga pełnej zgodności pierwszych sprawozdań MSSF z wymogami poszczególnych standardów. Dodatkowo, konieczne są ujawnienia uzgodnień:
- kapitałów,
- wyniku,
- przepływów pomiędzy wartościami, wynikającymi z opublikowanych sprawozdań sporządzonych zgodnie z ustawą o rachunkowości, a wielkościami wykazanymi w sprawozdaniu MSSF. Zakres tych ujawnień został zaprezentowany na wykresie.
Marek Turczyński, starszy menedżer, Deloitte