W czasie kanikuły perspektywa zimowych chłodów mogła się wydawać mglista, ale w październiku się wyostrza. W polskim ciepłownictwie dominuje węgiel, którego wciąż brakuje, który drożeje i którego spalanie obłożone jest rodzajem podatku - obowiązkiem zakupu uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Nie ma zmiłuj, ciepło będzie droższe.
O ile gospodarstwa domowe są w centrum uwagi rządu, który planuje m.in. zamrożenie cen ciepła na dotychczasowym poziomie, o tyle firmy wykorzystujące energię cieplną do procesów technologicznych i ogrzewania budynków na specjalne traktowanie nastawiać się nie powinny.
Czas zacząć oszczędzać. Eksperci radzą, jak się za to zabrać.
Koszty to nie wszystko
- Przede wszystkim przedsiębiorcy powinni rozumieć, dlaczego warto oszczędzać - mówi Sebastian Brzoza, dyrektor w Danfossie.
Po pierwsze - koszt energii, w tym cieplnej, to około 30 proc. kosztów eksploatacyjnych w budynkach komercyjnych. Po drugie - zmniejszenie zużycia w tego typu obiektach o 10 proc. daje średnio o 2 proc. wyższy zysk netto właścicielowi lub operatorowi budynku. Po trzecie – oszczędności przekładają się na korzyści środowiskowe, na które świadomy przedsiębiorca również powinien zwracać uwagę.
- Oszczędzanie szeroko rozumianej energii to dziś nie tylko element dbania o koszty, ale też budowanie wizerunku świadomego przedsiębiorcy. Bez tego firma może przestać być atrakcyjnym partnerem biznesowym – uważa Sebastian Brzoza.
Na szybko:
1. Zmierz sprawność urządzeń i instalacji
2. Zrób ich przegląd i konserwację
W średnim terminie:
1. Przeanalizuj opłacalność inwestycji
2. Podejmij decyzje inwestycyjne
W długim terminie:
1. Zrób termomodernizację, czyli wymianę źródeł ciepła i stolarki okiennej, zmodernizuj instalację ciepłej wody i centralnego ogrzewania, dociepl ściany, stropy i podpiwniczenia, zastosuj automatyczne rolety i żaluzje
2. Zainwestuj np. w odzysk ciepła, spalanie odpadów, pompę ciepła, kogenerację, trigenerację lub magazyn ciepła
Modernizuj i zarabiaj
Gdyby zatem znajomy przedsiębiorca poprosił Sebastiana Brzozę o rady w kwestii oszczędzania, to ekspert chciałby się przede wszystkim przejść po jego biurze, fabryce lub galerii handlowej.
- Po to, by sprawdzić, jak kreowany jest komfort termiczny w pomieszczeniach i czy udaje się utrzymywać oczekiwaną temperaturę w procesach technologicznych – wyjaśnia Sebastian Brzoza.
Przytacza dane, wedle których już jeden stopień różnicy to zauważalna korzyść widoczna w kosztach, bo oznacza oszczędności na poziomie aż 6 proc.
Ekspert zwraca uwagę, że np. wiele centrów handlowych w Polsce ma już 20-25 lat. Czasy świetności technicznej już za nimi, koszty stałe są wysokie, ale inwestorzy chcą nadal na nich zarabiać.
- Warto zastanowić się nad modernizacją instalacji dostarczających ciepło i chłód tak by, zoptymalizować zużycie energii jeszcze przed kolejnym sezonem zimowym lub letnim. Nie zapominajmy też o porach przejściowych, bo to właśnie w tym czasie, przy dobrze zaprojektowanej instalacji, można wygenerować największe oszczędności – tłumaczy Sebastian Brzoza.
W czasie pandemii zrobiliśmy audyt energetyczny naszego biura. Mieliśmy już zainstalowaną fotowoltaikę, przy upałach staramy się używać wiatraczków, a zimą w weekendy wyłączać ogrzewanie. Wymieniliśmy również część sprzętu AGD (np. czajników elektrycznych) na nowsze, zużywające mniej energii.
Generalnie oszczędzanie w firmie trzeba zacząć od analizy działalności i tego, jak tę energię zużywamy. To coś, co można zrobić szybko, jeszcze przed zimą. Potem można szukać sposobów na zmniejszenie zużycia. Na pewno warto się przyjrzeć temperaturze w biurze i dress code’owi, mając w pamięci, że cały koncept „casual Friday” pojawił się w biznesie po to, by firmy zaoszczędziły na klimatyzacji.
W firmach produkcyjnych warto analizować pracę maszyn, szczelność chłodni i generalnie pytać pracowników o pomysły i obserwacje.
Nie zapomnij o wodzie
Z ciepłem wiąże się woda, którą też warto oszczędzać.
- W dużych budynkach często zauważam problem braku kontroli nad wypływem wody, czyli np. niezakręcone krany w łazienkach czy cieknące, zepsute spłuczki w toaletach. Rozwiązaniem może być prosty system automatycznie wyłączający przepływ wody, gdy nikogo nie ma w pomieszczeniu, zbudowany na bazie zaworów elektromagnetycznych – mówi Sebastian Brzoza.
Z kolei instalacje ciepłej wody użytkowej ekspert z Danfossa uważa za bardzo wdzięczne do ewentualnej modernizacji.
- Nakłady są niewielkie, oszczędności imponujące, a czas zwrotu z inwestycji krótki, często wynoszący tylko kilka miesięcy. Mówiąc obrazowo: efektem modernizacji może być to, że odkręcając kurek z ciepłą wodą, nie musimy na tę wodę czekać – mamy gwarancję dostępu do ciepłej wody w każdym punkcie poboru na żądanie. To oznacza, że oszczędzamy wodę. W połączeniu z możliwością ograniczenia temperatury wody w instalacji cyrkulacyjnej oznacza to, że oszczędzamy także energię – tłumaczy Sebastian Brzoza.
Drożyzna sprzyja inwestycjom
W długim terminie w grę wchodzą już poważne inwestycje. Jednocześnie im droższe ciepło, tym szybciej takie projekty się zwrócą. Pisaliśmy już w „PB”, że mniej więcej do 2020 r. kryteria przyjmowane przez Danfossa mówiły tak: jeśli projekt związany z efektywnością energetyczną zwróci się w trzy lata, to jest wyjątkowo atrakcyjny. Teraz większość takich inwestycji zwraca się szybciej.
- Jeśli zaś ktoś rozważa budowę nowego biurowca, fabryki czy centrum handlowego, efektywne wykorzystanie energii powinien potraktować priorytetowo. Rozwiązania są dostępne na wyciągnięcie ręki – podkreśla Sebastian Brzoza.
Ekspert Danfossa przypomina też, że do oszczędzania energii i ciepła w budynku służą nie tylko urządzenia, ale także oprogramowanie (Danfoss ma własne rozwiązanie Leanheat). Może ono na bieżąco śledzić temperaturę we wszystkich pomieszczeniach w budynku.
Dbaj o urządzenia
Po ciepłowniczą poradę zwróciliśmy się też do Radosława Przybysławskiego, dyrektora rozwoju i wicedyrektora handlowego grupy Veolia w Polsce. Veolia to największy prywatny dostawca ciepła w kraju.
Na początek ekspert zaleciłby analizę stanu technicznego urządzeń i budynków.
- Warto wykonać pomiary i kalkulacje sprawności urządzeń i instalacji. Przy tej okazji można zrobić ich przegląd i konserwację. Systematyczna konserwacja urządzeń jest kluczowa dla utrzymania ich najwyższej sprawności technicznej i żywotności – zauważa Radosław Przybysławski.
W horyzoncie dłuższym, czyli ponad półrocznym, należy już wykonać analizę opłacalności inwestycji i podjąć stosowne decyzje.
- Oczywiście lista potencjalnych przedsięwzięć może się różnić się w zależności od branży. Ważne jednak, by decyzja opierała się na szerokiej analizie zużycia ciepła, chłodu etc., bo ma to nie tylko znaczenie kosztowe, ale pozwala też optymalizować wielkość urządzeń w przypadku decyzji o ich wymianie – wskazuje Radosław Przybysławski.
A może odzysk?
W horyzoncie najdłuższym, czyli kilkunastu miesięcy, ekspert Veolii zaleca zastanowienie się nad bardziej inwazyjnymi metodami oszczędzania, czyli np. termomodernizacją. Lista pomysłów, które podsuwa ekspert, jest bardzo długa, obejmuje m.in. wymianę źródeł ciepła i stolarki okiennej, modernizację instalacji ciepłej wody i centralnego ogrzewania, docieplenie ścian, stropów i podpiwniczenia oraz stosowanie automatycznych rolet i żaluzji.
Rekomendacja Radosława Przybysławskiego obejmuje też zajęcie się odzyskiem ciepła, np. z wentylacji mechanicznej (tj. rekuperacji), z przemysłowych procesów technologicznych albo związanych z wykorzystaniem pary, spalin, oleju czy też ścieku.
Na odzysk ciepła zwraca uwagę również inny przepytany przez nas ekspert - Piotr Danielski, wiceprezes DB Energy.
- Warto zainteresować się wszystkim, co wiąże się z odzyskiwaniem ciepła, ponieważ to projekt, który w wielu przypadkach można szybko zrealizować – uważa Piotr Danielski.
Pomysłem rekomendowanym przez eksperta Veolii może być również odzysk energii zawartej w odpadach, które nie nadają się już do dalszego wykorzystania lub recyklingu, czyli np. ich termiczne przetworzenie.
Trudna sprawa z pompami
Radosław Przybysławski podsuwa też pomysł zastosowania pomp ciepła zamiast kotłów na paliwa konwencjonalne (czyli na węgiel, gaz lub olej opałowy). Tu Piotr Danielski wykazywałby jednak rezerwę.
- Widzimy, że indywidualne gospodarstwa masowo kupują dziś pompy ciepła. To problem – uważa Piotr Danielski.
O problemie mówił ostatnio szeroko, na łamach „Gazety Wyborczej“ Grzegorz Wiśniewski, prezes Instytutu Energetyki Odnawialnej. Pompy ciepła zużywają dużo prądu, co oznacza, że o ile dla przedsiębiorcy pompa jest korzystna, o tyle w skali makro masowa instalacja pomp to ryzyko.
„Gdy przychodzi sroga zima albo nastają upalne dni, nasz system energetyczny już dziś działa na granicy wydolności” – alarmuje Grzegorz Wiśniewski.
Trigeneracja może być doskonała
Dla niektórych przedsiębiorców rozwiązaniem może też być wysokosprawna kogeneracja, czyli równoczesna produkcja ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu, albo nawet trigeneracja, czyli produkcja ciepła, energii elektrycznej i chłodu.
- Może się okazać, że profil zapotrzebowania na ciepło doskonale uzupełnia profil zapotrzebowania na chłód. Wówczas rozwiązania trigeneracyjne będą doskonałym wyborem – uważa Radosław Przybysławski.
- Rośnie atrakcyjność inwestycji w modernizacje elektrociepłowni, np. tak, by można było spalać wiele paliw – dodaje Piotr Danielski.
Na koniec Radosław Przybysławski przypomina, że możliwe jest też magazynowanie ciepła w postaci zbiornika na ciepłą wodę, zasilanego np. przez fotowoltaikę lub kolektory słoneczne.
Inwestycję zmniejszającą zużycie szeroko rozumianej energii zafundowała sobie właśnie Słodownia Soufflet Polska, produkująca słód dla browarów. Inwestycję przeprowadziła dla niej firma DB Energy, występująca jednocześnie w roli doradcy, wykonawcy i finansującego przedsięwzięcie o wartości 29 mln zł. Słodownia zapłaci w ratach w ramach 10-letniej umowy, dzieląc się oszczędnościami z DB Energy.
Filarami projektu była budowa w słodowni instalacji odzysku ciepła, nowego układu chłodniczego i kogeneracyjnego do wytwarzania energii elektrycznej i ciepła. Skali oszczędności energetycznych partnerzy nie podają, ale obliczyli, że udało się zmniejszyć emisję dwutlenku węgla o 9543 ton rocznie.