Początek banków hipotecznych w Polsce to XIX w. — Towarzystwa Ziemskie, później Banki Hipoteczne. W historii powojennej banki hipoteczne powstawały w latach 90. XX w. Okazało się jednak, że mimo rosnącej popularności kredytów hipotecznych same banki hipoteczne nie odniosły spektakularnego sukcesu. Ich rolę z powodzeniem przejęły banki uniwersalne. Przyczyn tego stanu rzeczy możemy doszukiwać się m.in. w restrykcyjnych i skomplikowanych regulacjach prawnych. Tworzyły one bezpieczne, lecz trudne operacyjnie i mało konkurencyjne warunki do funkcjonowania tego typu instytucji. Banki hipoteczne oferowały mniejsze maksymalne wysokości kredytów z uwagi na ograniczenia prawne i bardziej restrykcyjne zasady wyceny nieruchomości stanowiących zabezpieczenie. Nie miały też tej sprawności działania, jaką dysponowały banki uniwersalne ze swoimi rozbudowanymi sieciami. W efekcie nastąpił regres banków hipotecznych i wyglądało na to, że nie będą one potrzebne. Do czasu.
Bank hipoteczny
To bank specjalistyczny, mający prawo wykonywania tylko ściśle określonych czynności. Posiadający przywilej emitowania hipotecznych i publicznych listów zastawnych i utworzony na postawie przepisów Ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych.
Papiery wartościowe
Źródłem finansowania kredytów w bankach uniwersalnych są głównie depozyty. Banki hipoteczne są instytucjami specjalistycznymi o ograniczonym zakresie działania. Funkcjonując na podstawie szczegółowych regulacji prawnych, mogą emitować papiery wartościowe, w tym jako jedyne są uprawnione do emitowania listów zastawnych, będących podstawowym instrumentem refinansowania kredytów znajdujących się w ich portfelach. Sektor bankowy, stojąc w obliczu ogromnego wzrostu portfela wieloletnich kredytów hipotecznych i relatywnie wolniejszego przyrostu depozytów, został zmuszony do innego spojrzenia na problematykę zarządzania płynnością i znalezienia lepszego sposobu refinansowania portfela kredytów. Zobowiązał go do tego również nadzór bankowy, przepisy krajowe oraz regulacje wprowadzone przez Parlament Europejski.
W świetle tego bank hipoteczny, który — chociaż w przeszłości okazał się niekonkurencyjny dla bardziej dynamicznych, wyposażonych w sieci oddziałów i systemy obsługi klientów banków uniwersalnych — obecnie może stać się dla macierzystej grupy swego rodzaju wehikułem dostarczającym odpowiednio dopasowane finansowanie po relatywnie niskim koszcie. W tym, najogólniej, tkwi sens powoływania banku hipotecznego przez grupę bankową.
Ważny element
— Bank hipoteczny, będąc ważnym elementem całej grupy, spięty z działalnością banku uniwersalnego, koncentruje się na dostarczaniu finansowania kredytów hipotecznych. Taki model funkcjonuje lub będzie funkcjonował w najbliższej przyszłości w kilku grupach bankowych w Polsce. W założeniach model ten nie prowadzi do zmiany zasad funkcjonowania strony sprzedażowej, ale tylko przebudowy zasad zarządzania ryzykiem płynności, w tym głównie zmiany źródeł refinansowania portfela. W takim ujęciu sprzedaż kredytów pozostaje bez zmian i funkcjonuje najczęściej w ramach banku uniwersalnego. Natomiast bank hipoteczny koncentruje się bezpośrednio na refinansowaniu kredytu hipotecznego. To jest rozwiązanie efektywne ze względów organizacyjnych — bank hipoteczny nie musi budować całej sieci, prowadzić samodzielnej sprzedaży — zaczyna działać na poziomie, powiedzmy, hurtowym — tłumaczy Marek Kempny.
List zastawny
Papier wartościowy, którego podstawę emisji stanowią wierzytelności z tytułu kredytów hipotecznych lub wierzytelności z tytułu kredytów udzielonych jednostkom sektora publicznego.
Można więc w uproszczeniu powiedzieć, że bank hipoteczny potrzebny jest swojej grupie dla uprawnień i kompetencji związanych z emisją długoterminowych, bezpiecznych, a przez to tanich dla banku listów zastawnych, czyli pozyskiwania długiego, lepiej niż depozyty dopasowanego finansowania kredytów. Pozwala również obniżyć koszty dla całej grupy, co w przypadku Getin Noble Banku jest kluczowym elementem strategii banku na najbliższe lata.