Ford motoryzuje Polskę

Ford Motor Company powstała 16 czerwca 1903 r. w Detroit. Pięć lat po założeniu rozpoczęła się produkcja najsłynniejszego modelu - Forda T. A w 1912 r. zainaugurowało działalność przedstawicielstwo w Warszawie - sporym rosyjskim mieście za zachodzie Imperium rządzonego przez Mikołaja II.

"Jeneralne Przedstawicielstwo” fabryki Ford Motor Co. Biuro Techniczne „Atlanta” A. Loth i M. Pietruszka mieściło się przy Alejach Jerozolimskich 59 (tel. 20-42 i 88-42). To właśnie biuro wydało prawdopodobnie pierwszą w języku polskim broszurę reklamującą model T. Szesnastostronicowa książeczka zawiera dość szczegółowy opis samochodu w rozbiciu na poszczególne podzespoły i wyjaśnia, dlaczego Ford T jest lepszy od innych.

Ford motoryzuje Polskę

opublikowano: 16-06-2015, 13:11

Ford Motor Company powstała 16 czerwca 1903 r. w Detroit. Pięć lat po założeniu rozpoczęła się produkcja najsłynniejszego modelu - Forda T. A w 1912 r. zainaugurowało działalność przedstawicielstwo w Warszawie - sporym rosyjskim mieście za zachodzie Imperium rządzonego przez Mikołaja II.

"Jeneralne Przedstawicielstwo” fabryki Ford Motor Co. Biuro Techniczne „Atlanta” A. Loth i M. Pietruszka mieściło się przy Alejach Jerozolimskich 59 (tel. 20-42 i 88-42). To właśnie biuro wydało prawdopodobnie pierwszą w języku polskim broszurę reklamującą model T. Szesnastostronicowa książeczka zawiera dość szczegółowy opis samochodu w rozbiciu na poszczególne podzespoły i wyjaśnia, dlaczego Ford T jest lepszy od innych.

Ford T z 1912 r.
Ford T z 1912 r.
domena publiczna

Już na samym początku znajdziemy osiem przewag, którymi samochód ten góruje nad innymi (zachowaliśmy oryginalną pisownię):

1. Przed kupnem samochodu należy zapoznać się z samochodem FORD
2. Samochód FORD jest dobry i tani, dzięki zastosowaniu najnowszych sposobów fabrykacyjnych, dzięki masowej produkcji i olbrzymiemu zbytowi
3. Samochód FORD jest budowany na drogi amerykańskie, które są znacznie gorsze od dróg wschodniej Europy
4. Samochód FORD posiada swoistą, nader prostą konstrukcję i jest racjonalnym rozwiązaniem zadań automobilizmu
5. Samochód FORD jest najlżejszym z pośród istniejących samochodów, a wiadomo jest, że duża waga samochodu jest jego największym wrogiem
6. Samochód FORD przewyższa wszelkie ciężkie samochody co do wytrzymałości, sprężystości resorów, lekkości i cichości biegu, wygody w jeździe, a mimo wszystko jest samochodem lekkim
7. Obecnie jest w użyciu przeszło 100.000 samochodów FORD we wszystkich częściach świata, a kolosalna ilość ta najlepiej potwierdza dobroć naszego samochodu
8. Samochód FORD należy kupić nie dlatego, że jest najtańszym, lecz dlatego, że jest najlepszym samochodem.

Proste? Proste!

Folder przytacza również kilka ciekawych danych, jak fakt, że od października 1910 r. do września 1911 r. Ford zbudował około 40 tysięcy samochodów, a w latach 1911 - 12 wyprodukowano ich już 75 000, zaś model, który jest oferowany teraz, powstał już w ilości 75 000 egzemplarzy, kiedy samochody te sprzedawało na świecie już 4000 przedstawicieli. 

Dalej można było dowiedzieć się o szczegółach konstrukcyjnych pojazdu oraz odmianach samochodu oferowanych na rynku polskim, a były one następujące:

1. Sportowy, Sportive, Runabout dwuosobowy, szybkość maksymalna 80 wiorst (1 wiorsta = 1066,78 m) na godzinę w cenie 2375 rubli (średnia pensja robotnika wynosiła 40 rubli miesięcznie, adwokata ok 10 tys. rocznie)
2. Commercial Roadster - trzyosobowy, prędkość 75 wiorst na godzinę w cenie 2375 rubli
3. Turystyczny, double - phaeton, touring car - cztero - pięcioosobowy, szybkość 70 wiorst na godzinę w cenie 2675 rubli
4. Towarowy, Voiture de Livrasion, Delivery Car w cenie 2800 rubli.

Jak widać, samochód dla mas, jakim w USA stał się model T Forda w Warszawie mógł być dostępny raczej dla grupy zamożnych obywateli. 

Nie wiemy ile pojazdów Biuro sprzedało, ale wiemy na pewno, że samochody tej marki zagościły na drogach w wolnej już Polsce. Działająca we Francji Polska Wojskowa Misja Zakupów nabyła kilkudziesięciu pojazdów osobowych, w latach 1919 – 21 zakupiono 49 samochodów osobowych Ford T z nadwoziem typu torpedo. Większość pojazdów była w złym stanie technicznym. W czerwcu 1920 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało nawet specjalną książkę „Samochód Ford. Konstrukcja, konserwacja i jazda”, która przeznaczona była dla Wojskowych Szkół Kierowców Samochodowych.

Z podwoziem Forda T eksperymentowano w Wojsku Polskim dość długo. Zbudowano na nich m.in. 17 samochodów pancernych, które swój chrzest bojowy stoczyły w Bitwie Warszawskiej 1920 r., najstarsze wozy walczyły jeszcze w Kampanii Wrześniowej 1939 r. (ale były to prawdopodobnie pojazdy pochodzące z zakupów w latach 20.).

Pierwszą firmą montującą Fordy w Polsce była ,,Elibor”, czyli Spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa ,,L.J Borkowski” (ul. Wolska 99/101/103). Na przełomie lat 1920 i 1921 rozpoczęła ona współpracę z zakładami Forda. Jak podają Aleksander Rostocki i Jan Tarczyński w książce ,,Automobilizm w Warszawie do 1939 roku”, jeszcze w okresie wojennym wydelegowany został do USA pracownik firmy książę Mikołaj Świętopełk - Mirski (z wykształcenia inżynier), który ponoć nawiązał przyjacielskie kontakty z samym Henry Fordem. W ramach działalności handlowej rozpoczęto import samochodów Ford T i montaż traktorów Fordson. Kierownikiem montażu, a jednocześnie i instruktorem polskich robotników był Karol Wejchert, przeszkolony w Ford Motor Co. Montaż samych Fordów konkretnie modelu T, rozpoczęta w 1926 r. okazała się jednak niewypałem i zakończoną ją po 260 egzemplarzach z końcem 1927 r. 

Ford T, choć wymagane było na niego specjalne prawo jazdy, cieszył się niezwykłą popularnością wśród warszawskich taksówkarzy. Przyczynił się do tego gen. Włodzimierz Zgórski, który w 1923 r. zakupił 27 wojskowych sanitarnych Fordów T, które przebudował na taksówki, polakierował na czerwono i wprowadził na stołeczne ulice pod nazwą ,,Taxi-Motor”. W 1926 r. na 916 taksówek w stolicy połowę stanowiły modele T.

Dlaczego specjalne prawo jazdy? Model za sprawą przekładni planetarnej prowadził się w sposób oryginalny, lecz jednocześnie bardzo prosty. Posiadał trzy pedały, w tym środkowy nieco wysunięty w stronę kierowcy. Lewy odpowiadał za jazdę do przodu, środkowy za jazdę do tyłu a prawy uruchamiał hamulec zasadniczy. Przed uruchomieniem należało zaciągnąć hamulec pomocniczy, co powodowało wciśnięcie lewego pedału do połowy z jednoczesnym wysprzęgleniem. Wciskając pedał do oporu, kierowca załączał pierwszy bieg a puszczając go zupełnie, drugi bieg. Szybkość regulowało się manetką przy kole kierownicy. Podczas jazdy do przodu, wciśnięcie środkowego pedału (jazda do tyłu) powodowało hamowanie pojazdu i dopiero po zatrzymaniu samochód kontynuował jazdę do tyłu. W drugą stronę sytuacja wyglądała analogicznie.System ten sprawdzał się znakomicie, gdy auto się zakopało lub ugrzęzło. Wciskając na przemian pedały lewy i środkowy można było rozbujać auto i łatwo „wyjechać z opresji”. To jednak było przyczyną specjalnych regulacji. ( Witold Rychter Dzieje samochodu, WKŁ, Warszawa 1979, s. 223, za: Wikipedia)

Pomysłowość warszawiaków przyczyniła się także do stworzenia niezliczonej ilości gadżetów samochodowych dla tego modelu Forda. Gałki, latarnie, zderzaki, trąbki - wszystko produkowali rzemieślnicy w swych warsztatach na Powiślu, Woli i Pradze. U nas też powstał pierwszy prototyp 'limuzyny' - stuningowanego Forda - 'Warszawianką' bowiem nazwano samochód z celuloidowymi szybami chowanymi w składanym dachu.

Do dziś w Polsce znajduje się kilkanaście Fordów T, jednak większość pochodzi z zakupów dokonanych przez kolekcjonerów w ostatnich kilkudziesięciu latach. 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: MPD, mat. prasowe.

Polecane