Leasing w krajach wysoko rozwiniętych od wielu lat stanowi powszechnie stosowaną formę obrotu gospodarczego, umożliwiającą inwestorom nabywanie na własność lub używanie dóbr inwestycyjnych bez angażowania własnych środków na ich zakup.
W Polsce dopiero po wprowadzeniu mechanizmów gospodarki rynkowej, wraz z początkiem lat 90. obserwuje się wzrost znaczenia gospodarczego leasingu, który stopniowo zaczął odgrywać coraz większą rolę w działalności inwestycyjnej, kredytowej, jak również w procesie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Udział leasingu w finansowaniu inwestycji w Polsce kształtuje się na poziomie 5-7 proc. Mimo że obserwuje się dynamiczny jego wzrost, Polska w rankingach europejskich wciąż wypada słabo, co oznacza, że powinniśmy mieć perspektywy dalszego rozwoju usług leasingowych. Szansa na wzrost udziału leasingu w finansowaniu inwestycji do poziomu światowego stanowi bodziec dla firm leasingowych do zwiększania swoich obrotów i zysków.
Gdy brak kapitału
Zaletą leasingu jest to, że umożliwia zarówno rozpoczęcie działalności, jak również w działalności już prowadzonej pozwala na inwestowanie przy brakach kapitałowych, trudnościach w uzyskaniu kredytu bankowego czy ograniczeniach banków co do wysokości udzielanych kredytów. W przypadkach, gdy otrzymanie kredytu jest niemożliwe, leasing jest gospodarczo bardziej uzasadniony, mimo że koszty bezpośrednie leasingu przewyższają koszty kredytu. Kierunek rozwoju lea-singu wskazuje, że własność środków produkcji nie jest konieczna do prowadzenia działalności gospodarczej oraz zastosowania nowoczesnych urządzeń z możliwością szybkiej wymiany na nowocześniejsze.
Polski obraz leasingu
Pierwsze polskie firmy leasingowe były zakładane z udziałem kapitału zagranicznego. Korzystały one z możliwości zwolnienia z podatku dochodowego, dzięki temu mogły oferować bardziej konkurencyjne warunki usług leasingowych w stosunku do pozostałych.
Rynek leasingu w Polsce do połowy lat 90. był zdominowany przez drobne kontrakty leasingowe głównie samochodów, wyposażenia biur, sprzętu telekomunikacyjnego i komputerowego oraz maszyn. Większość transakcji miała relatywnie niską wartość, osiągając maksymalnie 100 tys. zł, a transakcje były zawierane głównie z małymi i średnimi firmami.
Po okresie systemowych ulg podatkowych na rynku leasingowym zaczęła wzrastać aktywność banków, początkowo finansujących operacje spółek leasingowych nie związanych z nimi. Następnie pojawiły się silne kapitałowo firmy leasingowe będące własnością banków lub zagranicznych instytucji finansowych, aby poprzez leasing finansować projekty inwestycyjne o dużej wartości. Wówczas zaczął powstawać tzw. rynek big ticket, który wyraźnie zmienił strukturę transakcji leasingowych. Wiązało się to z dużym napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski oraz dużą dynamiką PKB. Zawierano poważne transakcje w obrębie inwestycji przemysłowych, tj. głównie maszyn, urządzeń, linii technologicznych, taboru kolejowego i nieruchomości. Sprzyjająca wtedy sytuacja gospodarcza w Polsce spowodowała wzrost firm leasingowych. W 1996 r. odnotowano 145- -150 aktywnie działających leasingodawców. Niestety wielu z nich, wskutek zbyt niskiej kapitalizacji, w sytuacji spowolnienia gospodarki zostało wypartych z rynku. Wraz ze wzrostem konkurencji zmieniała się również oferta leasingowa. Pojawiły się na przykład oferty leasingu zeroprocentowego, w którym marża leasingodawcy zawierała się w upustach cenowych, oferowanych przez dostawców sprzętu leasingowego — głównie samochodów. W kolejnej fazie rozwoju leasingodawcy wprowadzili ofertę leasingu specjalistycznego, dotyczącego konkretnych przedmiotów leasingu, tj. nieruchomości, sprzętu komputerowego i medycznego. Ostatnio zauważalny jest wzrost obrotów firm oferujących leasing samochodów tzw. full service, polegający na kompletnym zarządzaniu flotą samochodową klientów.
Broń na fiskusa
Z punktu widzenia międzynarodowych standardów rachunkowości leasing w Polsce w przeważającej części jest leasingiem finansowym lub tzw. kapitałowym, w wyniku którego dochodzi do nabycia przedmiotu leasingu przez leasingobiorcę wraz z upływem obowiązywania umowy. W początkowej fazie rozwoju leasing był wykorzystywany jako narzędzie pomniejszające podatek dochodowy leasingobiorcy. Niekiedy występował nawet w swej najbardziej ekstremalnej formie, jaką jest leasing norweski, w którym dochodziło do całkowitej prawie amortyzacji podatkowej przedmiotu leasingu już przy pierwszej racie leasingowej. Działanie takie było niewątpliwie agresywnym wykorzystaniem leasingu, niemniej odbywało się w większości przypadków zgodnie z prawem, a odmienne zdanie służb fiskalnych w tej kwestii nie miało uzasadnienia. Można się było tego spodziewać w sytuacji, kiedy państwo pozwalało spółkom joint venture na prowadzenie działalności leasingowej, zwalniając je z płacenia podatków w pierwszych latach działalności oraz nie wprowadziło jasnych uregulowań prawnych dotyczących leasingu.
Porządkowanie prawa
Do 2000 roku branża leasingowa opierała swoją działalność na rozporządzeniu Ministra Finansów z 6 kwietnia 1993 r., dotyczącym amortyzacji środków trwałych oddanych w używanie na podstawie umów najmu i dzierżawy, traktując leasing jako umowę o podobnym charakterze. Rozporządzenie to ograniczało, do pewnego stopnia, dowolność kształtowania leasingu, ale z drugiej strony wyzwoliło kreatywność na rynku leasingu, szczególnie w kwestii przeniesienia własności przedmiotu leasingu na lea-singobiorcę.
Leasing był traktowany jako umowa nienazwana, a podstawą prawną zawierania i kształtowania treści umów leasingowych była zasada swobody umów.
Po dość burzliwym okresie kształtowania się działalności leasingowej, 9 grudnia 2000 r. umowa leasingu stała się umową nazwaną poprzez wydzielenie problematyki umów leasingu w kodeksie cywilnym, w 2001 r. leasing został ujęty w nowym prawie podatkowym, a w ustawie o rachunkowości sformułowano kryteria podziału leasingu na finansowy i operacyjny, dostosowując je do standardów międzynarodowych. Obecnie na polskim rynku istnieje 40-45 aktywnie działających spółek leasingowych.