Kiedy można odwołać pracownika z urlopu

Jeśli pracodawca nie skorzystał ze specjalnego tymczasowego uprawnienia w sprawie zaległych urlopów pracowniczych, to – według ogólnych zasad – powinny być one wykorzystane do końca września. W czasie trwającej pandemii szefowie mogli bowiem nakazać swoim podwładnym, aby odrobili te zaległości znacznie wcześniej, w terminach dogodnych dla firm i wcale nie musieli mieć na to zgody pracowników. Jest to w zasadzie jedna z nielicznych sytuacji, w których decyzja urlopowa zapada jednostronnie. Polecenie służbowe bez możliwości odmowy jest możliwe także przy odwołaniu z rozpoczętego odpoczynku. Jednak nie bezwarunkowo.

Zadzwoń, napisz maila

Odwołanie pracownika z urlopu jest możliwe tylko wtedy, gdy nagłe okoliczności wymagają jego obecności w firmie, a bez niego wystąpią poważne zakłócenia w pracy.

– Pracownik musi potraktować decyzję o odwołaniu z urlopu wypoczynkowego jako polecenie służbowe. Jeśli nie wywiąże się z niego, naruszy obowiązki pracownicze. Może to skutkować karą dyscyplinarną, a nawet rozwiązaniem umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia. Tak wynika z art. 52 par. 1 pkt. 1 Kodeksu Pracy – zaznacza Mateusz Boguszewski, główny księgowy w firmie doradczej inFakt.

Wyjaśnia, że najpierw należy telefonicznie lub mailowo powiadomić pracownika o konieczności powrotu do firmy. Pracodawca musi się przy tym upewnić, że adresat tej wiadomości zapoznał się z treścią odwołania. Podkreśla, że taką decyzję trzeba przedstawić z odpowiednim wyprzedzeniem i uwzględnić czas potrzebny na powrót z miejsca odpoczynku. Co ważne, ma ona dla firmy określone konsekwencje finansowe.

Odwołanie podwładnego z urlopu zobowiązuje do pokrycia wydatków, jakie ten poniósł w związku z koniecznością wcześniejszego, nieplanowanego skrócenia odpoczynku i powrotu do pracy. Pracodawca powinien zwrócić m.in. opłaty za pobyt w hotelu, ośrodku wypoczynkowym lub za podróż. Dodatkowo musi też uregulować koszty niewykorzystanego urlopu przez rodzinę pracownika, jeśli w związku z taką sytuacją również ona musiała przerwać wypoczynek.

– Jeżeli pracownik wraca z rodziną, to koszty te obejmują także wydatki poniesione na powrót jej członków – mówi Wojciech Bigaj, radca prawny z kancelarii BKB Baran Książek Bigaj.

– Pracodawca nie ma natomiast obowiązku ponoszenia takich dodatkowych wydatków związanych z rozpoczęciem skróconego urlopu pracownika, jak na przykład zakup akcesoriów sportowych – zauważa Mateusz Boguszewski.

Przerwane zadanie

Wezwanie do powrotu do pracy jest niedopuszczalne w przypadku, gdy pracodawca spodziewał się sytuacji, w których obecność konkretnego pracownika będzie konieczna w okresie przypadającym na jego urlop wypoczynkowy, lub gdy wcześniej zaplanował jego udział w określonym projekcie. Art. 167 Kodeksu pracy wyraźnie bowiem zastrzega, że odwołanie z wypoczynku jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy obecności w zakładzie pracy wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania odpoczynku.

– Jeżeli jakieś sprawy są niezakończone przez pracownika przed jego urlopem, a pomimo to dostał on zgodę na odpoczynek, to przełożony nie może go odwołać w celu np. zakończenia tych spraw. Takie uprawnienie dotyczy bowiem okoliczności, które są z istoty rzeczy nagłe, wydarzyły się już po chwili, w której ktoś wyruszył na wypoczynek. Nie będą to więc sytuacje, o których pracodawca dowiedział się tuż przed ich wystąpieniem. W takim przypadku szefowie mogą skorzystać z przepisów o przesunięciu urlopu, zawartych w art. 164 kodeksu – zwraca uwagę Wojciech Bigaj.

Zgodnie z tą regulacją przesunięcie terminu urlopu jest dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy.

– Gdyby takie okoliczności się pojawiły, pracownik nie powinien rozpoczynać urlopu, a termin jego udzielenia powinien zostać przez pracodawcę przesunięty – mówi radca.

Podkreśla, że najczęstszym błędem pracodawców związanym z odwołaniem z odpoczynku jest uzasadnienie takiej decyzji potrzebą kontynuacji rozpoczętych wcześniej zadań lub rozwiązania spraw, które były znane jeszcze przed udzieleniem urlopu albo takich, które mogą być rozwiązane po jego zakończeniu.

– Inna nieprawidłowa praktyka polega na przykład na odwołaniu z urlopu w celu rozwiązania umowy o pracę, To także należy ocenić jako naruszenie przepisów – podkreśla radca.

Weź udział w “VIII Kongresie HR Summit” 21-22 września, online >>

W sądzie „przy okazji”

Z jego doświadczeń wynika, że w praktyce sądowej raczej nie występują pozwy dotyczące odwołań z urlopów. Można to uzasadnić długotrwałymi postępowaniami w sprawach z zakresu prawa pracy. Obecnie prawomocne wyroki zapadają przeciętnie po dwóch, trzech latach.

– Taki czas trwania procesów oraz koszty postępowania powodują, że niecelowe staje się ich prowadzenie w sprawie nieuzasadnionego odwołania z urlopu. Pośrednio taki problem może być analizowany przez sąd, gdy rozpatrywana sprawa dotyczy odmowy przez pracownika skrócenia wypoczynku i rozwiązania z nim z tego powodu umowy o pracę – mówi Wojciech Bigaj.

Wyjaśnia, że w takiej sprawie, gdy pracownik odwoła się od wypowiedzenia umowy o pracę, sąd pracy przy ocenie zasadności jej rozwiązania będzie musiał zbadać, czy odwołanie z urlopu nastąpiło zgodnie z przepisami. Ponadto przeanalizuje, czy można uznać, że odmowa powrotu była naruszeniem ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy i niewykonaniem polecenia pracodawcy.

– Niewykorzystany urlop może zostać wykorzystany w innym terminie – przypomina Mateusz Boguszewski.

Zaznacza przy tym, że odwołanie z urlopu nie jest równoznaczne z jego przerwaniem. Te kwestie są regulowane w odrębnych przepisach.

– O przerwaniu urlopu mówimy wtedy, gdy pracownik jest czasowo niezdolny do pracy, czyli na przykład na skutek zachorowania podczas wypoczynku – tłumaczy Mateusz Boguszewski.

W takim przypadku pracownik musi dostarczyć zwolnienie lekarskie. Po jego zakończeniu nie może jednak kontynuować urlopu. Powinien wrócić do firmy, a pozostałe dni z przerwanego urlopu wykorzystać na wypoczynek w innym okresie.