Odpowiedzialność sprzedawcy za towar jest podstawową zasadą w Unii. Również w Polsce sprzedaż konsumencka została uregulowana.
Sprzedaż konsumencką reguluje dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z 25 maja 1999 r. o niektórych aspektach sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancjach. Jej autorom przyświecały dwa podstawowe cele: osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz wzmocnienie zasad równej konkurencji między sprzedawcami z różnych krajów Unii Europejskiej.
Ważna umowa
Przepisy dyrektywy dotyczą umów sprzedaży zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami, których przedmiotem są towary konsumpcyjne, przy czym za konsumenta uważa się wyłącznie osobę fizyczną, która nabywa takie towary w celu nie związanym z działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast pojęcie „towar konsumpcyjny” obejmuje wszelkie rzeczy ruchome (również używane), z wyjątkiem energii elektrycznej, gazu i wody sprzedawanych w nieograniczonej ilości, oraz towarów sprzedawanych w ramach postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania sądowego.
Odpowiedzialność sprzedawcy została oparta na nieznanej wcześniej w prawie unijnym zasadzie zgodności towaru z umową sprzedaży. Obejmuje ona nie tylko właściwości funkcjonalne towaru, ale również instalację wykonaną przez sprzedawcę (lub inną osobę odpowiedzialną), jak też przez samego konsumenta działającego zgodnie z instrukcją.
Sprzedawca ponosi odpowiedzialność, jeśli produkt nie odpowiada podanemu opisowi lub nie ma cechy okazanej w próbce (wzorze), nie nadaje się do celu określonego przez konsumenta przy zawarciu umowy i zaakceptowanego przez sprzedawcę lub nie nadaje się do celu, do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany.
Zamiast gwarancji
Sprzedawca będzie odpowiedzialny za niezgodność towaru z umową również wtedy, gdy właściwości towaru nie odpowiadają oczekiwaniom konsumenta, dotyczącym właściwości charakteryzujących towar tego rodzaju, przy uwzględnieniu publicznych zapewnień sprzedawcy, producenta lub jego przedstawiciela handlowego (w szczególności zamieszczonych na opakowaniu lub w reklamie).
W razie niezgodności towaru z umową konsument może wystąpić wobec sprzedawcy z roszczeniem o nieodpłatne przywrócenie towaru do stanu zgodnego z umową poprzez naprawę lub wymianę na nowy produkt, jak również o obniżenie ceny albo o odstąpienie od umowy sprzedaży.
W pierwszej kolejności konsument powinien jednak zgłosić żądanie naprawy lub wymiany wadliwego towaru, chyba że jest to niemożliwe lub wiąże się z nadmiernymi kosztami. Czas trwania odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność towaru z umową to dwa lata, licząc od wydania go konsumentowi.
Regulacje unijnej dyrektywy, dotyczące gwarancji, należy uznać za fragmentaryczne. I tak, zakres gwarancji określa gwarant w oświadczeniu gwarancyjnym i w łączącej się z nim reklamie. Powinno ono wymieniać uprawnienia konsumenta przysługujące mu na podstawie przepisów prawa krajowego z tytułu sprzedaży konsumenckiej. Należy jednak pamiętać, że gwarancja nie może być sprzeczna z tymi uregulowaniami.
Dyrektywa wymaga także, by dokument gwarancyjny zawierał dane niezbędne do dochodzenia roszczeń (w szczególności czas trwania i zakres terytorialny oraz nazwę i adres udzielającego gwarancji).
Również w Polsce
Od 1 stycznia 2003 r. w Polsce obowiązuje ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, która dostosowała nasze prawo do uregulowań unijnych. W tzw. obrocie konsumenckim dobrze znaną rękojmię za wady zastąpiono omówioną wyżej instytucją niezgodności z umową. W obrocie profesjonalnym rękojmia obowiązuje nadal, o ile strony nie umówią się co do jej ograniczenia lub całkowitego wyłączenia.
Izabela Gnieciecka Baker & McKenzie