Szanowna Redakcjo!
W nr 158/18.08.2003 dziennika PB na stronie 12 ukazała się notatka „Ciekawe publikacje”. Jest to rekomendacja książki autorstwa Anny Skowronek-Mielczarek „Małe i średnie przedsiębiorstwa. Źródła finansowania”. Nie chcemy oceniać poziomu merytorycznego całości, ale ponieważ w tekście tym zawarte są nieprawdziwe i nieścisłe informacje dotyczące Funduszu Mikro (łącznie z nieprawidłowo podaną nazwą), pozwalamy sobie mieć odrębne w kwestii przydatności tych informacji dla przedsiębiorców zdanie. Gdybyśmy mieli recenzować całość na podstawie jakości tego, co napisano tam o Funduszu Mikro, uznalibyśmy że mamy do czynienia raczej z czymś czego przydatność jest wątpliwa.
Oto ważniejsze błędy i nieścisłości w krótkim tekście informacji n/t Funduszu Mikro
1. Str. 33; str. 95: „Fundusz MIKRO (...) specjalizuje się w obsłudze małych i średnich przedsiębiorstw:
Fundusz Mikro jest instytucją not-for-profit realizującą program pomocowy. Nie świadczy żadnych usług. Oferta jest subsydiowana. Finansowanie z FM nie jest alternatywą dla finansowania kredytem bankowym, co sugeruje autorka. FM powstał po to, żeby udostępniać kapitał osobom fizycznym prowadzącym mikroprzedsiębiorstwa, które szans na korzystanie z kredytu bankowego nie mają wcale. Wg. badań przeprowadzonych w Polsce przez Fundację CASE we współpracy z FM w. 2001 r. działało w Polsce 1 ,7 mln. mikroprzedsiębiorstw. Ich właściciele nie mają szans na kredyt bankowy dlatego, że potrzebują niewielkich kwot, prowadzą uproszczoną księgowość, nie mają tzw. historii kredytowej i nie dysponują majątkiem, który mógłby stanowić zabezpieczenie kredytu. Czasem mają też b. niewielkie doświadczenie w prowadzeniu biznesu i nie mają ani odpowiedniego wykształcenia, ani wiedzy, żeby przygotować wymagany przez bank biznesplan. Te wszystkie bariery formalne w dostępie do finansowania z Funduszu Mikro nie istnieją. Kapitał FM – przeznaczony zgodnie z wolą fundatora na pomoc dla tych, którzy jej potrzebują – nie jest udostępniany takim przedsiębiorcom, którzy mogliby korzystać z kredytu bankowego, ale wolą „fundusze pożyczkowe” bo tam jest „łatwiej i taniej”, czyli tym, którzy po prostu pomocy ze strony dotowanej instytucji mikrofinansowej nie potrzebują. Kapitał FM nie jest udostępniany osobom fizycznym ani prawnym prowadzącym przedsiębiorstwa większe niż mikro, a już z pewnością jest niedostępny dla firm określanych w ustawie jako średnie.
2.Str. 33, str. 95 „.......zdecydowanie preferowane są pożyczki krótkoterminowe o terminie spłaty do 6 miesięcy”.
Pożyczki z Funduszu Mikro udzielane są na konkretny cel gospodarczy i termin spłaty oraz kwota raty dostosowane są każdorazowo do celu wydatku i możliwości spłaty przedsiębiorcy. Nie ma tu żadnych preferencji. Najkrótszy termin spłaty pożyczki nie jest określony, a najdłuższy termin spłaty to 12 miesięcy.
3.Str. 95 „Pożyczki z funduszu MIKRO”.
Fundusz Mikro to nazwa własna posiadajacej osobowość prawną instytucji, składająca się z dwóch równorzędnych wyrazów. Przekręcanie nazw własnych raczej nie świadczy o wysokim profesjonalizmie autorki publikacji.
4.Str. 95 „....kapitał pożyczkowy (FM) w wysokości 20 mln USD. Obecnie wynosi on 70 mln zł; 4 mln USD pochłonęły wydatki związane z uruchomieniem oraz zorganizowaniem działalności Funduszu”.
Przez osiem lat działalności FM wypłacił równowartość 108 mln USD, udzielając 56 tys. pożyczek 28,6 tys. mikroprzedsiębiorców. Wartość kapitał na działalność statutową pozostała na niezmienionym poziomie. Na pokrycie kosztów związanych z uruchomieniem i organizacją FM otrzymał w 1995 r. dodatkowy grant z USAID.
5. Str. 95: „Fundusz MIKRO działa już w około 35 oddziałach terenowych”.
Fundusz Mikro nie ma „oddziałów terenowych”. Ma przedstawicielstwa lokalne w 26 miastach polskich. Adresy kilkunastu z nich (dlaczego akurat te?) wymieniono na str. 215 pod nazwą: „Załącznik nr 5. Fundusze Mikro dla małych przedsiębiorstw” (?). Fundusz Mikro jak już wspomniałam jest tylko jeden, jest to nazwa własna instytucji.
6. Str. 95. „aby otrzymać pożyczkę z funduszu MIKRO, należy prowadzić działalność gospodarczą co najmniej 3 miesiące”.
Informacja nieprawdziwa. Osoby prowadzące firmy krócej, a także rozpoczynające działalność gospodarczą również mogą składać wnioski o pożyczki z FM.
7. Str. 95 „Fundusz namawia klientów, aby tworzyli tzw. grupy pożyczkowo-poręczycielskie, liczące od 4 do 7 osób, które znają się oraz będą sobie nawzajem poręczały udzielone pożyczki. W ten sposób Fundusz zyskuje solidarną odpowiedzialność wszystkich wspólników za działania podjęte na zewnątrz tejże grupy”.
Kompletne nieporozumienie. FM nikogo i do niczego nie namawia. Zabezpieczeniem pożyczki wymaganym przez FM jest poręczenie cywilne. FM akceptuje także zabezpieczenie w postaci wzajemnego poręczenia pożyczek w grupie znających się i zaufanych przedsiębiorców. Zobowiązują się oni dobrowolnie do wzajemnej pomocy w spłatach pożyczek w razie potrzeby. Nie stają się przez to „wspólnikami”, a solidarnie odpowiadają tylko wobec FM za terminową spłatę pożyczek zaciągniętych przez wszystkich członków grupy, a nie za jakiekolwiek „działania podjęte na zewnątrz tejże grupy”.
Dalej: „w razie załamania finansowego jednego z członków reszta partnerów spłaca jego pożyczkę. Dzięki takiej kombinacji zbędne stają się zabezpieczenia standardowo stosowane np. przez banki, typu: hipoteka, zastaw, czy cesja z wierzytelności”.
Sposób zabezpieczenia pożyczek akceptowany przez FM wynika z tego, że jest to oferta pomocowa adresowana do osób, które nie posiadają majątku, mogącego stanowić „standardowe” zabezpieczenie kredytu bankowego. Nie stosujemy tej „kombinacji” – to raczej dziwne określenie poręczenia cywilnego – dla wygody pożyczkobiorców, którzy mają tzw. twarde zabezpieczenia.
8. Str 96 „Firmy starające się o pożyczki z Funduszu MIKRO muszą spełniać następujące podstawowe wymogi:
Działalność gospodarcza musi być prowadzona co najmniej 3 miesiące - nieprawda
Zatrudnienie w firmie nie może przekraczać 10 osób – nie zawsze
Firma powinna wykazywać dodatnie przepływy gotówki - niekoniecznie
Powinna również generować dochody w ostatnim okresie funkcjonowania<B> – <$>niekoniecznie
Firma ma ograniczony dostęp do odpowiedniego kredytu bankowego – firma nie spełnia wymagań formalnych stawianych kredytobiorcom przez banki
Wymagani są poręczyciele pożyczki, którzy jako zabezpieczenie wystawiają weksel –mikropożyczki tradycyjne do 7 tys. nie wymagają w ogóle poręczenia cywilnego osób trzecich. Wystawcą weksla jest zawsze pożyczkobiorca, a nie poręczyciel. Istnieje także w FM pojecie poręczenia honorowego. Poręczyciel honorowy nie składa podpisu ani na umowie pożyczki, ani na wekslu wystawionym przez pożyczkobiorcę.
Z punktu widzenia FM: potencjalny beneficjent musi spełniać następujące podstawowe wymogi: być mikroprzedsiębiorcą, posiadać racjonalny plan wykorzystania pożyczki umieć ten plan przedstawić i uzasadnić przesłanki, na jakich zakłada, że dzięki zainwestowaniu pożyczonej kwoty jego firma odniesie korzyść, którą potrafi wyliczyć być człowiekiem uczciwym i przestrzegającym warunków zawartych umów.
9. Str. 96 „oprocentowanie pożyczek z Funduszu MIKRO w 2003 r. wynosi około 12-15% w skali roku. Fundusz pobiera również opłatę manipulacyjną w wysokości 2% pożyczki udzielonej potencjalnemu klientowi”
Nie wiem z jakiego źródła autorka czerpie wiedzę o oprocentowaniu pożyczek z FM. Informacja o stawkach oprocentowania jest nieprawdziwa. Jedynie w ofercie mikropożyczek tradycyjnych koszt pożyczki określa się w procentach od kapitału. W tej chwili (sierpień 2003 r.) jest to 18% nominalnie. Natomiast koszt pożyczek udzielanych w ramach Finansowania partnerskiego – o którym w informacji nie pojawia się żadna wzmianka, mimo, że jest to oferta dostępna od styczna 2002 r. - nie jest w ogóle określany w procentach od kapitału. Przedsiębiorcy, którzy wybierają tę formę współpracy z FM kwotę opłaty za korzystanie z kapitału określają sami w momencie podpisywania umowy pożyczki. Punktem wyjścia do określenia kwoty opłaty jest wyliczenie przez przedsiębiorcę korzyści, którą dzięki pożyczce zamierza odnieść. Spłacaj ją następnie w ratach, razem z kapitałem. W przypadku, kiedy nie uda się mu osiągnąć zaplanowanej korzyści, może po spłacie kapitału wystąpić o zwrot wniesionej opłaty.
FM nie pobiera „ opłat manipulacyjnych od potencjalnych klientów”. Opłata administracyjna w wysokości 2% jest potrącana z kwoty przyznanej pożyczki dopiero w momencie jej przelania na konto beneficjenta.
10. Str. 96 „mimo, iż są to wysokie koszty obsługi finansowej takiej pożyczki w porównaniu z kredytami z sektora bankowego, to z oferty Funduszu korzysta wielu klientów. Decyduje w tym przypadku szybkość otrzymania pożyczki, brak zbędnych formalności oraz dogodne terminy spłat odsetek, ustalane z uwzględnieniem możliwości potencjalnego pożyczkobiorcy”.
Ten fragment tekstu niesie niewiele informacji, jest raczej komentarzem i zawiera ocenę autorki. Niestety, wydaje się, że nie dysponuje ona zweryfikowaną wiedzą zarówno o warunkach na jakich udzielane są kredyty komercyjne jak też o ofercie FM. Porównywanie pod względem ceny oferty FM z ofertą kredytów bankowych jest o tyle bezzasadne, że oferty kredytowe banków nie są adresowane do beneficjentów FM. Nie mówiąc o tym, że autorka nie wspomina, że w przypadku kredytu bankowego na koszt składają się nie tylko odsetki. Proces przygotowania aplikacji o kredyt bankowy jest nie tylko dość skomplikowany i czasochłonny, ale również kosztowny. Trzeba zapłacić za wydanie niezbędnych do wniosku kredytowego zaświadczeń i załączników, za sporządzenie biznesplanu, za wycenę przez rzeczoznawcę majątku pod zastaw i za procedury prawne niezbędne by ten zastaw na majątku ustanowić. Trzeba także wnieść opłatę – bezzwrotną – za rozpatrzenie wniosku.
W przypadku współpracy z FM – pożyczkobiorca tych kosztów nie ponosi.
Opłata za użytkowanie kapitału, którą wnoszą przedsiębiorcy, przeznaczona jest w całości na pokrycie kosztów operacyjnych Funduszu Mikro.
Nieścisła jest informacja o dowolności w spłatach pożyczki z FM: terminowe spłaty są dla nas sprawa kluczową, dowodem rzetelności pożyczkobiorcy, i musi on je regulować ściśle w terminach określonych w umowie. Pożyczki spłaca się w uśrednionych ratach miesięcznych zawierających kapitał i opłatę za korzystanie z kapitału, z możliwością karencji w spłacie. W przypadku gdy pożyczkobiorca nie jest w stanie regulować terminowo spłat, obowiązek ten na jego prośbę przejmują poręczyciele.
11. Str. 96 „Struktura działowa udzielonych pożyczek była następująca: 60% firm, którym udzielono pożyczek działało w handlu, 30% to firmy usługowe, 10% to firmy produkcyjne. Taka struktura jest zrozumiała przede wszystkim z tego powodu, iż w działalności handlowej najszybciej krążą zainwestowane środki finansowe i szybkość obrotu decyduje o możliwościach generowania nadwyżek finansowych. Wobec tego firmy handlowe z reguły nie mają problemów ze spłatą zaciągniętych pożyczek i z tego też powodu są najczęstszym klientem Funduszu MIKRO.”
Niestety nie wiadomo na postawie jakich przesłanek autorka stawia przedstawione wnioski. Fundusz Mikro nie stosuje żadnych preferencji ani nie dyskryminuje żadnego z rodzajów działalności gospodarczej. Nie zaobserwowaliśmy również korelacji pomiędzy rodzajem działalności gospodarczej, a terminowym spłacaniem pożyczek.
Struktura udzielonych pożyczek wynika po prostu z faktu, że wśród działających w Polsce firm mikro najwięcej zajmuje się działalnością handlową, zdecydowanie mniej usługową i najmniejszy procent – produkcyjną. Podobny jest udział procentowy wniosków składanych przez właścicieli mikroprzedsiębiorstw handlowych, usługowych i produkcyjnych. Ma to związek także z faktem, że firmy produkcyjne działają jednak zwykle w skali większej niż mikro i z reguły potrzebują większych nakładów na inwestycje, niż te, które można by sfinansować z pożyczek z FM.
Autorka publikacji nie zwróciła się do Funduszu Mikro z prośbą o autoryzację przygotowywanego do publikacji tekstu, nie zawiadomiono nas nawet o zamiarze opublikowania formularzy wniosku pożyczkowego i jednej z dwóch stron załącznika oświadczenia majątkowego. W tekście autorka powołuje się na stronę internetową FM jako źródło, z którego czerpała informacje o ofercie FM. Wydaje się to raczej wątpliwe, ponieważ na stronie tej nie ma nieprawdziwych informacji, które znalazły się w tekście.
Reasumując muszę stwierdzić, że zawarta w opisanej publikacji notatka o Funduszu Mikro jest pod względem merytorycznym złej jakości. Nie zawiera wielu informacji istotnych, zawiera natomiast informacje nieprawdziwe i nieścisłe. Po zapoznaniu się z nimi czytelnicy tego „Kompendium wiedzy o zdobywaniu funduszy, cenne informacje” mogą odnieść całkowicie mylne wrażenie co do charakteru oferty i sposobu działania FM. Będzie to ze szkodą zarówno dla przedsiębiorców jak też dla wizerunku Funduszu Mikro oraz dla wizerunku wydawnictwa, którego publikacje dotąd uznawane były raczej za źródło zweryfikowanych informacji. Mamy już niestety bogate doświadczenie wynikające z rozmów z osobami, które przychodzą po lekturze podobnych nierzetelnych informacji do biur FM po to, żeby łatwo, tanio i szybko kupić usługę finansową, tzn. pożyczkę np. w kwocie 50 tys. zł.
Są to rozmowy frustrujące zarówno pytających przedsiębiorców jak też przedstawicieli lokalnych Funduszu Mikro.
Z poważaniem
