Nadal wzrasta zagrożenie przestępstwami gospodarczymi
Przestępstwa gospodarcze na wielką skalę pojawiły się w Polsce wraz z nadejściem zmian ustrojowych. Poszkodowani przedsiębiorcy mogą sami dochodzić swoich praw, korzystając z pomocy sądów państwowych lub arbitrażowych. Te ostatnie pozwalają zaoszczędzić czas i pieniądze, wymagają jednak wyrażenia woli rozwiązania sporu przez obie strony.
Zjawisko przestępstw gospodarczych urosło do rangi problemu po 1989 r. Zamieszanie związane z mającymi wówczas miejsce zmianami ustrojowymi sprzyjało wzrostowi przestępczości gospodarczej.
W gestii policji
Przeciwdziałanie i zwalczanie przestępstw gospodarczych leży w gestii Biura Koordynacji Służby Kryminalnej KGP i pionu do walki z przestępczością gospodarczą.
— Pion do walki z przestępczością gospodarczą prowadzi działania ukierunkowane na ujawnienie przestępstw skodyfikowanych w kodeksie karnym, kodeksie karnym skarbowym oraz ponad 50 ustawach pozakodeksowych i innych aktach prawnych. Ujawnienie przestępstw osiąga mniej więcej 80 proc. W 2000 r. odnotowano łącznie ponad 84 tys. przestępstw gospodarczych. Do czynników determinujących wzrost tego typu wykroczeń należy zaliczyć stan prawa regulującego działalność gospodarczą, z uwzględnieniem podstaw przyznawania koncesji i udzielania zezwoleń — wyjaśnia Jerzy Nęcki, dyrektor Biura Koordynacji Służby Kryminalnej Komendy Głównej Policji.
Jednym z nagminnych przestępstw gospodarczych jest uchylanie się od płacenia długów. Zjawisko to może mieć różne przyczyny, zawsze jednak godzi w indywidualnego przedsiębiorcę, szkodząc jego kondycji, zakłócając płynność finansową, a w skrajnych przypadkach doprowadzając do bankructwa.
— Uwagę policji zajmują przypadki powstawania długu w wyniku działania przestępczego z zamiarem bezpośrednim. Wierzyciel działa w dobrej wierze i zgodnie z zasadami przyjętymi w prawie działalności gospodarczej. Natomiast dłużnik, który okazał się oszustem od początku nie miał zamiaru regulowania zobowiązań finansowych. Z praktyki wynika, że oszuści najczęściej działają profesjonalnie, stwarzając wrażenie legalnych czynności handlowych. Odzyskanie długu może nastąpić w drodze ścigania karnego sprawcy oraz roszczeń cywilnych, związanych z przysługującym poszkodowanemu prawem do wyrównania szkody — informuje Jerzy Nęcki.
Arbitraż: szybko i tanio
Sytuacja, jaka wytworzyła się w polskim sądownictwie powszechnym w ostatnich latach zachęca do coraz szerszego korzystania z alternatywy, jaką jest postępowanie arbitrażowe. Do rzeczywistej realizacji tej alternatywy konieczna jest jednak zgodna wola stron wyrażona w umowie o arbitraż. W krajach rozwiniętych gospodarczo arbitraż jest najbardziej popularną formą rozwiązywania sporów.
— Powszechnie uznaje się, iż sądownictwo państwowe nie dysponuje kadrą dostatecznie przygotowaną do rozstrzygania sporów gospodarczych. Postępowanie to jest z natury rzeczy bardziej sformalizowane i wieloinstancyjne, a co za tym idzie długotrwałe i w konsekwencji znacznie droższe od polubownego — twierdzi Andrzej Tynel, prezes Polskiego Stowarzyszenia Sądownictwa Polubownego.
Dodaje również, iż wybranie przez strony drogi arbitrażu handlowego pozwala na włączenie w proces rozstrzygania sporu fachowców o wysokich kwalifikacjach dostosowanych do specyfiki problemu różniącego strony oraz na wywieranie przez strony wpływu na procedurę stosowaną przez sąd arbitrażowy, który z reguły nie jest wiązany przepisami kodeksu postępowania cywilnego.
Sąd arbitrażowy różni się od państwowego również tym, iż jest on w mniejszym stopniu zobowiązany do ścisłego stosowania norm prawa materialnego, a za zgodą stron może orzekać z pominięciem norm prawnych, oceniając sprawy według zasad słuszności. Sąd arbitrażowy był do niedawna wyjątkowo korzystny w przypadku rozstrzygania sporów w obrocie międzynarodowym.
— Wybór sądu arbitrażowego jako formy rozstrzygania sporu pozwala na uniknięcie prowadzenia postępowania przed obcym sądem powszechnym, toczącego się według nieznanej procedury, w obcym języku i często przy obowiązkowym udziale miejscowego adwokata, nie zawsze zainteresowanego szybkim zakończeniem sporu — mówi Andrzej Tynel.
Dla przedsiębiorców rozstrzygających spory gospodarcze w skali międzynarodowej ważny jest fakt, iż w odniesieniu od wyroków sądów państwowych, wyroki sądów arbitrażowych stanowią podstawę do przymusowego wykonania w innych państwach, na mocy konwencji nowojorskiej z 1959 r. o uznawaniu i wykonywaniu w innych państwach orzeczeń arbitrażowych, do której należy blisko140 krajów świata.
— Kiedyś w sądach polskich stwierdzano wykonalności wyroków zagranicznych rzadko, wyłącznie na podstawie kilku umów międzynarodowych. Po zmianach w kodeksie postępowania cywilnego z 1996 r. wykonywalność jest stwierdzana na zasadzie wzajemności. Informacje o tym, z którym krajem mamy wzajemność można uzyskać w Departamencie Obrotu Prawnego z Zagranicą Ministerstwa Sprawiedliwości — informuje Maciej Lach, adwokat.
Nie dla każdego
W praktyce 95 do 99 proc. wszystkich sporów gospodarczych rozstrzyganych jest w wydziałach sądów powszechnych. Powodem takiego stanu rzeczy jest stosunkowo niewielka popularność arbitrażu, a co za tym idzie, brak zapisu na sąd polubowny w umowach. Są jednak przypadki, w których sądy powszechne są lepszym rozwiązaniem. Dotyczy to sporów o stosunkowo niskie kwoty.
— Aby rozstrzygnąć spór na drodze polubownej potrzebna jest zgoda obu stron. Nieuczciwym dłużnikom zależy jednak na tym, by przedłużać postępowanie, dlatego z reguły nie godzą się na arbitraż. Sądy są przeciążone, co powoduje przewlekłość postępowania. Okres od złożenia pozwu do uzyskania wyroku lub nakazu może trwać od 3 dni do 3 lat — mówi Maciej Lach, adwokat.
Jest on jednak zdania, że przy obecnym stanie sądownictwa powszechnego popularność arbitrażu będzie rosła.
— Bardzo ważną cechą arbitrażu jest specjalistyczna wiedza arbitrów. Ma to szczególne znaczenie w przypadku spraw bardzo skomplikowanych — twierdzi Maciej Lach.
Monika Niewinowska
[email protected] tel. (22) 611-62-71