Trzeba zmienić przepis, który powoduje, że po rozpoczęciu przez skarbówkę postępowania karnego skarbowego nie dochodzi do przedawnienia podatku — orzekł we wtorek Trybunał Konstytucyjny. Chodzi o art. 70 par. 6 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Regulacje te trybunał uznał za niekonstytucyjne, bo naruszają zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Pozwalają na niepoinformowanie podatnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, w sytuacji gdy podatnik nie wiedział o wszczęciu takiego postępowania i mógł przyjąć, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.
Stan niepewności
Jak przypomniał trybunał, jedną z przyczyn zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Skutek ten następuje z mocy prawa z chwilą wydania postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia w sprawie, o którym podatnik nie jest informowany. W związku z tym nie wie on o zaistnieniu przesłanki zawieszenia biegu przedawnienia. O tym, że toczy się przeciwko niemu postępowanie karne skarbowe, podatnik dowiaduje się dopiero z chwilą wydania postanowienia o przedstawieniu mu zarzutów, co może być bardzo rozciągnięte w czasie.
— Zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i prawa wymaga, by podatnik nie tkwił w stanie niepewności przez bliżej nieokreślony czas — podkreślił TK. Trybunał orzekał w sprawie zgodności z konstytucją wspomnianego art. 70 par. 6 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. — w zakresie, w jakim powoduje on zawieszenie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku ze wszczęciem postępowania, o którym podatnik nie jest informowany, do momentu uznania go za podejrzanego.
Jednak TK zwrócił uwagę, że również w obecnym brzmieniu przepis ten zawiera normę uznaną za niekonstytucyjną, co oznacza konieczność jego nowelizacji. Nie wymaga on jakiegokolwiek powiadomienia podatnika o wszczętym postępowaniu.
Pod lupą obszary wrażliwe
Na kontrowersyjny przepis zwrócili niedawno uwagę posłowie Beata Szydło i Przemysław Wipler. W interpelacji do ministra finansów pytali, jak często organy podatkowe stosują go dla zapobieżenia przedawnieniu podatkowemu. Z odpowiedzi wiceministra Macieja Grabowskiego wynika, że w 2009 r. prawie w 5 tys. spraw, a w 2010 r. w ponad 6,7 tys. organy skarbowe skorzystały z art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji. Zarzuty postawiono w ok. 95 proc. z nich.
Wiceminister wyjaśnił przy tym, że postępowania, w toku których następuje zawieszenie biegu terminu przedawnienia na skutek zastosowania tego przepisu, przeważnie dotyczą szczególnej grupy podatników, tj. podmiotów prowadzących działalność w tzw. obszarach wrażliwych. Podmioty te, mając w zakresie rozliczeń podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym, przed wykazaniem zwrotu bezpośredniego wskazują te kwoty jako kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, starając się unikać w ten sposób kontroli dokonywanych odliczeń podatku. Wyrok TK jest ostateczny.
Art. 70 par. 6 pkt 1
Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.
Kiedy fiskus najczęściej „hamuje” przedawnienie
Resort finansów ujawnił najczęstsze przypadki stosowania przepisu ordynacji podatkowej, który wstrzymuje bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Jak podaje wiceminister Maciej Grabowski, dotyczą one:
w handlu paliwami i złomem oraz w usługach budowlanych — zaliczania do kosztów uzyskania przychodów wydatków według faktur od podmiotów nieistniejących, które nie opisują rzeczywistych transakcji, oraz odliczania naliczonego VAT z takich faktur i nierzetelności ksiąg,
w handlu za pośrednictwem internetu — braku ksiąg podatkowych, niezgłaszania działalności gospodarczej, braku ewidencjonowania obrotu, szacowania podstaw opodatkowania,
w usługach niematerialnych — zaliczania do kosztów uzyskania przychodów wydatków za niewykonane usługi lub według faktur od podmiotów nieistniejących, które nie opisują rzeczywistych transakcji, oraz odliczania naliczonego VAT z takich faktur,
w handlu samochodami używanymi — zaniżania przychodów, nierzetelności ksiąg, szacowania podstawy opodatkowania,
niedeklarowania dochodów z zagranicy przez osoby podlegające w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.
OKIEM EKSPERTA
Koniec złej praktyki
PRZEMYSŁAW PRUSZYŃSKI
ekspert podatkowy PKPP Lewiatan
Uznanie art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji podatkowej za niekonstytucyjny spowoduje, że organy podatkowe nie będą już stosowały niekorzystnej dla podatników praktyki wszczynania postępowania karnego skarbowego przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Z raportu GWW Tax opracowanego na zlecenie PKPP Lewiatan wynika, że prawie 50 proc. takich postępowań wszczynano w ostatnim kwartale roku, w którym następowało przedawnienie. Dzięki orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego można spodziewać się odejścia od takich działań. O wszczęciu postępowania karnego skarbowego, a zarazem przerwaniu biegu przedawnienia, podatnik nie był informowany, gdyż fiskus nie miał takiego obowiązku. Wspomniany raport wskazuje, że takie działania są podejmowane przez skarbówkę także w przypadkach, w których nie ma podstaw do prowadzenia postępowania karnego skarbowego, a więc prowadzone są tylko po to, aby przerwać bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. TK wydał korzystny dla przedsiębiorców wyrok. Niekonstytucyjny przepis znajduje się na naszej „Czarnej Liście Barier 2012” dla rozwoju przedsiębiorczości. Teraz będzie o jedną mniej.