Jednym z gwarantów „fair play” w każdej dyscyplinie życia jest — co może się wydawać oczywistym stwierdzeniem — obiektywny sędzia. W starciu: podatnik kontra fiskus rolę arbitra w naszym ustroju prawnym odgrywają sądy administracyjne. To one oceniają, czy podatnik naruszył prawo lub hamują zapędy fiskusa do sięgania po „niecesarskie”.
Wyrok Warszawskiego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2005 r., potwierdzający prawo podatnika do odliczenia podatku VAT z tytułu dokonanego importu leków, pomimo późniejszej korekty wartości celnej (wynikającej z otrzymanego rabatu) i uznania pierwotnego dokumentu odprawy celnej za nieprawidłowy, jest wartym zauważenia przykładem rzetelnej prawniczej pracy sądu przy ocenie trudnego i skomplikowanego zagadnienia.
W tej sprawie sąd postawił się w sytuacji podatnika i zadał sobie podstawowe pytanie: czy importer mógł wykazać rabat w momencie importu? W ustnym uzasadnieniu wskazał na niedokładną ocenę faktów przez organa skarbowe, w efekcie której zastosowano błędnie normę § 54 rozporządzenia VAT z 1997 r. (zakazującą odliczenia podatku VAT z dokumentu, w którym podano kwoty niezgodne ze stanem faktycznym).
Uwzględnienie tak kluczowych okoliczności jak sekwencja czasowa wydarzeń (czyli dokonania przez przedsiębiorcę importu, a następnie otrzymania rabatu) oraz regulacje umowy nie pozwalają na kwestionowanie prawa do odliczenia VAT. Podatnik zwyczajnie nie mógł wykazać w deklaracji celnej rabatu, którego jeszcze w momencie importu nie otrzymał.
Sąd uwzględnił okoliczność, której fiskus często nie zauważa. Urzędy skarbowe kontrolują zwykle zdarzenia z przeszłości podatnika. Dzięki temu wydając decyzję mają do dyspozycji utartą praktykę w stosowaniu przepisu, oficjalne interpretacje, wykształconą linię orzecznictwa a także znają późniejsze fakty i skutki zdarzenia. Sytuacja podatnika w momencie podejmowania istotnych decyzji podatkowych jest zasadniczo odmienna. Ponosi on bowiem ryzyko interpretowania i oceny nowych, często bardzo niejasnych regulacji, które musi dopasować do swojej sytuacji, występującej w danym momencie.
W wydanym wyroku udało się spojrzeć na sprawę z perspektywy podatnika, weryfikując stan faktyczny z konstrukcją przepisów VAT. Argumentacja organów podatkowych nie przeszła tego testu.
Mariusz Marecki, wicedyrektor, Tomasz Jędorowicz, starszy konsultant, dział doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers