Nowa ustawa o VAT zmieniła status oddziałów w Polsce, ale urzędnicy mają pewne wątpliwości.
Po wprowadzeniu w Polsce gospodarki rynkowej wiele firm zagranicznych rozpoczęło u nas działalność w formie oddziałów. Przynosiło to jednak pod rządami starej ustawy o VAT poważne trudności praktyczne. Organy skarbowe nie były zgodne, czy firmę zagraniczną i jej polski oddział należy traktować dla celów naszego VAT jako odrębnych podatników. Co za tym idzie, nie mogły się zdecydować, czy czynności o charakterze usługowym wykonywane pomiędzy oddziałem a zagraniczną centralą to świadczenie usług. Problem brał się stąd, że dla celów prawa cywilnego oddział był tylko częścią osoby prawnej (centrali). Tymczasem stara ustawa o VAT dopuszczała istnienie oddziału jako odrębnego od centrali podatnika VAT. Po wprowadzeniu nowej ustawy o VAT sytuacja powinna być jasna. Czy aby na pewno?
Status po 1 maja
W myśl art. 160 nowej ustawy o VAT, oddziały osób prawnych (w tym zagranicznych), które do końca kwietnia 2004 r. rozliczały się odrębnie od osoby prawnej z tytułu podatku VAT, utraciły z 1 maja status niezależnych podatników VAT. Osoba prawna wstąpiła z tym dniem we wszystkie prawa i obowiązki oddziału w zakresie rozliczeń z tytułu tego podatku.
Zgodnie z nową ustawą o VAT każdy podmiot wykonujący w Polsce czynności opodatkowane, bez względu na to, czy działa w formie przewidzianej prawem, jest podatnikiem VAT. Stąd polskim podatnikiem jest zagraniczna spółka, a jej polski oddział to jedynie jedna z możliwych form jej działalności w Polsce, w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej.
W realiach unijnych ta sama firma może mieć dwa lub więcej rejestracji dla celów VAT w kilku różnych krajach UE, np. jeden tam, gdzie mieści się jej siedziba, a inne numery w krajach, w których wykonuje czynności opodatkowane.
Ponadto z mocy prawa (art. 160 ust. 1 nowej ustawy) z 1 maja 2004 r. oddziały jako część firmy utraciły prawo do rozliczania się z tytułu podatku VAT w terminach kwartalnych. Od rozliczenia VAT za maj 2004 r., deklaracje VAT-7 powinny być składane za okresy miesięczne do 25 dnia miesiąca po tym, za który składane jest rozliczenie.
Podsumowując, w związku ze zmianami, deklaracje podatkowe VAT składane za okresy po 1 maja 2004 r. będą stanowiły zeznania podatnika (centrali) w zakresie, w jakim działalność firmy zagranicznej opodatkowana jest polskim VAT.
Relacje z centralą
Ponieważ zgodnie z nową ustawą o VAT, oddział i centrala są jednym podatnikiem w zakresie VAT, po 1 maja 2004 r. nie ma podstaw prawnych, aby czynności o charakterze usługowym podejmowane w Polsce przez oddział traktować w zakresie VAT jako usługi świadczone przez niego na rzecz centrali firmy. Jednocześnie czynności o charakterze usługowym podejmowane przez centralę na rzecz oddziału nie mogą stanowić dla niego importu usług. Z punktu widzenia VAT, czynności podejmowane przez oddział są wykonywane w ramach tego samego podatnika VAT (tak jak między działami spółki).
Nieco inaczej ma się sprawa z czynnościami, których przedmiotem są towary. Tu bowiem unijne przepisy o VAT zrównują z wewnątrzwspolnotową dostawą/nabyciem czynność polegającą na przetransportowaniu własnych towarów z jednego państwa UE do innego. Wysyłka własnego towaru przez niemiecką firmę do jej polskiego oddziału stanowić będzie dla niej wewnątrzwspólnotową dostawę towarów, a dla tej samej firmy działającej jako polski podatnik (dla polskiego oddziału) wewnątrzwspólnotowe nabycie, z konsekwencjami w zakresie VAT.
Kwestie formalne
Biorąc to pod uwagę wydawać by się mogło, że kwestia oddziałów firm unijnych jest już jasna. Niestety, podatnicy sygnalizują, iż w praktyce mają pewne kłopoty z urzędami. Wydaje się, że wynikają one z ograniczonej ilości przepisów przejściowych. Część podatników działających w formie oddziałów pyta, czy w związku ze zmianą ustawy o VAT powinni uaktualniać zgłoszenia rejestracyjne, w szczególności w zakresie miejsca siedziby firmy.
Urzędy skarbowe wymagały bowiem, aby w starych zgłoszeniach wskazywać adres polskiego oddziału, a nie centrali. Pojawia się też kłopot, jak przekonać urzędnika, że firma zagraniczna już wcześniej zarejestrowała się dla celów VAT w Polsce, a teraz zakłada oddział, więc dla celów VAT oddział powinien być rozpoznawany pod istniejącym już polskim numerem VAT firmy zagranicznej.
Oczywiście w praktyce dobrze byłoby uzgodnić takie kwestie z właściwym urzędem skarbowym, nie dajmy się jednak zwariować – są to sprawy proceduralne, które w żaden sposób nie mogą wpływać na status oddziału i firmy zagranicznej w zakresie podatku VAT.
Marcin Chomiuk, Tomasz Stankiewicz, PricewaterhouseCoopers