Zaczęło się od firmy AB Lux. Powstała w Sztokholmie w 1901 r. i ze zmiennym powodzeniem produkowała i sprzedawała lampy naftowe. Przełom nastąpił, gdy w 1912 r. do ekipy AB Luksu dołączył Axel Lennart Wenner-Gren, przedsiębiorca z głową pełną intratnych pomysłów — takich jak domowy odkurzacz.
2
Racjonalizator
Twórca sukcesu późniejszego Electroluksu urodził się w 1881 r. w Urhagen w Szwecji. Był bardzo zdolnym uczniem i studentem. Standardowy kurs w Berlińskiej Szkole Kupieckiej ukończył dwa razy szybciej niż reszta słuchaczy. Mało tego — w czasie przerw na lunch brał lekcje gry na pianinie, a wieczorami uczył się języków. W efekcie w latach 30. był już jednym z najbogatszych mieszkańców Szwecji. Wciąż mnożony kapitał inwestował w wydawnictwa, banki, koleje. Ale to później. Najpierw był rok 1908 i złotodajny pomysł odkurzacza…
Te urządzenia istniały już w początkach XX w., ale były olbrzymie, nieporęczne i wykorzystywane tylko do porządków w fabrykach. W domach sprzątała służba. Axel Lennart Wenner-Gren ujrzał takie monstrum — amerykańskiej produkcji — na wystawie sklepowej podczas przechadzki po Wiedniu w 1908 r.
— Czy odkurzacze nie mogą być poręczniejsze i ładniejsze? — pomyślał.
Strzał w dziesiątkę, choć początkowo niewiele na to wskazywało. Kiedy w 1912 r. wprowadzono na rynek Lux 1 — pierwszy domowy odkurzacz — zastrajkowały pokojówki. Pikietowały przed fabryką Luksu przeciwko odbieraniu im chleba. Fama o użytecznej maszynie szybko się jednak niosła po kraju. Przedstawiciele handlowi organizowali spotkania w prywatnych domach, demonstrując zalety odkurzacza. W 1915 r., żeby wspomóc dystrybucję Luksu, Axel Wenner-Gren założył firmę sprzedażową Svenska Elektron (poźniejsza Finans AB Svetro). W 1917 r. Svenska Elektron kupiła wszystkie udziały w AB Lux, a po kolejnych dwóch latach przyjęła nazwę AB Electrolux.
W latach 30., mimo wielkiego kryzysu, firmy Wenner-Grena przynosiły krociowe zyski. Plotkowano o przyjaźni Axela z Hermannem Göringiem, żonatym ze Szwedką. Pokładano w nim nawet nadzieję, że spełni się w roli mediatora między nazistowskim reżimem a rządami USA i Wielkiej Brytanii. Okazało się jednak, że wpływy Wenner-Grena na reżim są nikłe, o czym się sam boleśnie przekonał.
Niejasna sytuacja, jaka się wokół niego wytworzyła, spowodowała, że szybko przeszedł na emeryturę. Jeszcze podczas II wojny światowej Axel Lennart Wenner-Gren osiadł w posiadłości na Wyspach Bahama.
Bezpieczne lodówki
Electrolux rósł w siłę. W 1923 r. otworzył pierwszy polski oddział — sklep w Warszawie na Krakowskim Przedmieściu. Trzy lata później, dzięki przejęciu firmy Arctic, wprowadził na rynek D-fridge: pierwszą na świecie lodówkę, która nie wybuchała. Zastosowano w niej wynalazek Baltazara von Platena i Carla Muntersa, wykorzystując do chłodzenia wodę i amoniak.
W 1926 r. powstała fabryka odkurzaczy w Berlinie — pierwszy firmowy zakład Electroluksu poza Szwecją. Kapitał na dalszą ekspansję koncern zdobywał na giełdzie: w 1928 r. wszedł na londyńską, a w 1930 r. również na sztokholmską.
Mimo kryzysu ułatwiające codzienne życie wynalazki Electroluksu znajdowały odbiorców. W latach 30. lodówki i poręczne odkurzacze na płozach stanowiły typowe wyposażenie bogatszych domów. W latach 40. hitem okazał się robot kuchenny Assistance. Klienci, by go kupić, tworzyli listy społeczne i stali w niekończących się kolejkach.
W latach 50. kupowano więcej jedzenia, dlatego pojawiła się potrzeba jego magazynowania. Odpowiedzią Electroluksu na zapotrzebowanie rynku były zamrażarki skrzyniowe. A pod koniec dekady firma wypuściła na rynek pierwszą zmywarkę.
Fuzje i przejęcia
Lata 60. zaczęły się dla szwedzkiego potentata szczęśliwie, bo kolejnym intratnym przejęciem. Electrolux nabył firmę ElektroHelios, producenta kuchenek. Po sześciu latach dokupił Norwegian Elektra (również producenta kuchenek), Danish Atlas (lodówki) i Finnish Slev (kuchenki i sauny).
Po przejęciu NUE — National Union Electric/Eureka, producenta odkurzaczy — Electrolux wyrósł na największego producenta odkurzaczy na świecie, a gdy w 1978 r. przejął firmę Husqvarna, rozszerzył ofertę produktów o piły łańcuchowe.
Lata 80. to kolejna dekada przejęć. W 1984 r. Electrolux kupił włoską firmę Zanussi, co uczyniło go europejskim liderem wśród producentów sprzętu AGD. W 1986 r. przejął trzeciego gracza sprzętu AGD na rynku amerykańskim — firmę White Consolidated Inc. Rok później kupił angielskiego producenta Thorn-EMI i przejął firmy Corbéro i Domar, hiszpańskich liderów w branży AGD. W 1989 r. podpisał umowę z Sharp Corporation dotyczącą sprzedaży sprzętu firmy Electrolux na rynku japońskim.
Do Europy Wschodniej szwedzki koncern wkro-czył w 1991 r., przejmując węgierskiego producenta sprzętu AGD firmę Lehel. W 1992 r. kupił 10 proc. udziałów w niemieckim AEG, z opcją wykupu kolejnych 10 proc., co nastąpiło w 1993 r. Potem jednak przyszedł zwrot — od 1997 r. firmę obowiązuje nowa strategia: koncentracja na produkcji urządzeń gospodarstwa domowego i urządzeń profesjonalnych. W tym celu w Electroluksie przeprowadzono restrukturyzację, by się pozbyć wszystkich operacji niezwiązanych z podstawowym biznesem.
A wynalazki? W latach 90. Electrolux wprowadził na rynek pierwszą lodówkę, która zużywa mniej energii, a w pierwszym roku nowego tysiąclecia — Trilobite: w pełni automatyczny odkurzacz, który sam się porusza, używając fal dźwiękowych, a po zakończeniu pracy sam się wyłącza. Aż strach pomyśleć, co firma może zaproponować za kolejne 10 lat.