Przepisy unijnego prawa pracy wprowadzają zasadę udziału pracowników w procesie zarządzania.
Zgodnie z Dyrektywą z 11 marca 2002 r. w sprawie ogólnych ramowych warunków informowania i konsultacji z pracownikami, niektóre podmioty zobowiązane są do bieżącego konsultowania z przedstawicielami załogi istotnych spraw dotyczących zakładu pracy. Innym istotnym aktem jest tu dyrektywa z 22 września 1994 r. o tworzeniu Europejskich Rad Zakładowych. Jej postanowienia wprowadzono do polskiego prawa w ustawie o europejskich radach zakładowych z 5 kwietnia 2002 r. Wejdzie ona w życie z dniem akcesji.
Ustawa dotyczy przedsiębiorstw i grup przedsiębiorstw, których działalność ma tzw. zasięg wspólnotowy. Warunek taki spełnia podmiot, w którym zatrudnionych jest co najmniej tysiąc pracowników w państwach Unii (w tym co najmniej po 150 w minimum dwóch państwach członkowskich).
W Polsce uregulowania te obejmą przedsiębiorstwa (i grupy) o zasięgu wspólnotowym, których zarząd centralny:
- ma siedzibę w Polsce,
- nie ma siedziby w państwie członkowskim, ale wyznaczył przedstawiciela z siedzibą w Polsce,
- nie ma siedziby w państwie członkowskim i nie wyznaczył przedstawiciela w państwie członkowskim, jeżeli w Polsce jest zakład wchodzący w skład tego przedsiębiorstwa (lub przedsiębiorstwo należące do grupy), w którym pracuje najwięcej osób zatrudnionych w państwach członkowskich w danym przedsiębiorstwie (grupie przedsiębiorstw).
Z wnioskiem o utworzenie rady występuje tzw. specjalny zespół negocjacyjny, który ma porozumieć się w tej sprawie z zarządem centralnym. Wynikiem negocjacji może być utworzenie rady lub porozumienia o sposobie informowania pracowników i konsultacji.
Jeśli strony nie uzgodnią inaczej, zarząd musi organizować co najmniej raz w roku spotkania z radą i przedstawiać informacje o sytuacji i perspektywach rozwoju zakładu pracy.
Konsultacje powinny odbywać się w takich sprawach, jak:
- sytuacja w dziedzinie zatrudnienia (w tym zwolnienia grupowe),
- wprowadzenie istotnych zmian organizacyjnych, nowych metod pracy lub procesów produkcyjnych,
- zmiana lokalizacji przedsiębiorstwa lub przeniesienie produkcji,
- łączenie, podział, ograniczenie lub zaprzestanie działania przedsiębiorstwa lub istotnej jego części.
Stosunek pracy pracownika będącego członkiem zespołu negocjacyjnego lub rady podlega ochronie w czasie trwania mandatu oraz przez rok po jego wygaśnięciu.
Dorota Bielecka Baker & McKenzie