Projekt zmian w konstytucji autorstwa PiS został skierowany do pierwszego czytania w Sejmie. Jednocześnie pojawiła się kolejna prawnicza opinia wskazująca, że aby osiągnąć zamierzony cel w postaci zamrażania i konfiskowania rosyjskich majątków, wcale nie trzeba zmieniać konstytucji.
Prawo UE pozwala
Partia rządząca uznała, że umożliwią to dopiero odpowiednie zmiany w ustawie zasadniczej. Zaproponowała jednak modyfikacje tak szerokie, że objęłyby wywłaszczanie nie tylko w kontekście najazdu Rosji na Ukrainę ale w każdym przypadku ataku jakiegoś kraju na nas lub państwo trzecie, jeżeli taka agresja wywoływałaby „zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego Polski”. Niedawno opisaliśmy opinię 15 znawców prawa konstytucyjnego, którzy stwierdzili, że zmiany w konstytucji nie są konieczne. Tego samego zdania jest Naczelna Rada Adwokacka (NRA).
„Brak jest potrzeby zmiany Konstytucji RP. Majątkowe środki ograniczające stosowane są w Polsce od wielu lat w związku ze zwalczaniem terroryzmu. Analogiczne mechanizmy można wprowadzić również w innych przypadkach zagrożenia dla pokoju i bezpieczeństwa światowego lub bezpieczeństwa i porządku publicznego w RP” - czytamy w stanowisku NRA.
Adwokaci przede wszystkim podkreślają, że obowiązujące prawo międzynarodowe pozwala nie tylko zamrażać majątki, ale również je konfiskować. Jeśli wymaga tego interes publiczny, „pozbawienie dokonywane jest na podstawie ustawy i jest zgodne z prawem międzynarodowym”.
NRA zwraca też uwagę, że prawo UE pozwala na zamrażanie majątków rosyjskich od 2014 r., czyli od aneksji Krymu. „Już na podstawie tych przepisów Polska może zamrażać fundusze rosyjskich polityków i oligarchów w związku z wojną w Ukrainie. Środki wykonawcze do dyrektywy nr 2014/42/UE powinny z kolei umożliwiać konfiskatę tak zamrożonego mienia. Prawo międzynarodowe i prawo Unii Europejskiej pozwala na stosowanie zarówno zamrożenia funduszy, jak i konfiskatę mienia w przypadku zaistnienia sytuacji zagrażającej światowemu pokojowi i bezpieczeństwu. Taką sytuacją jest niewątpliwie zbrojna agresja Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy” - napisali adwokaci, podkreślając, że procedury konfiskaty muszą być kontrolowane i zatwierdzane przez sąd.
Mnóstwo narzędzi wywłaszczenia
NRA przypomina, że prawo polskie od dawna umożliwia różne formy pozbawiania prawa własności, czyli przepadek i wywłaszczenie (wymaga orzeczenia sądu).
„Proponowana w nowelizacji konfiskata jest niczym innym, jak przepadkiem, ponieważ następuje bez odszkodowania. Może być dokonana w ramach już obowiązujących przepisów rangi konstytucyjnej. Zgodnie z nimi fundusze i inne zasoby majątkowe można najpierw zamrozić, a następnie sąd może orzec ich przepadek” - głosi opinia rady.
Ponadto polski kodeks karny przewiduje surowe sankcje za przestępstwa o charakterze terrorystycznym, wojnę napastniczą, zbrodnie przeciwko ludzkości, ludobójstwo, stosowanie broni i środków masowej zagłady, mordowanie jeńców wojennych i ludności cywilnej. „Z tymi przestępstwami niewątpliwie mamy do czynienia w przypadku zbrojnej napaści Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. W związku z powyższym możliwe staje się wykorzystanie instytucji przepadku. Środki finansujące powyższe przestępstwa służą niewątpliwie do ich popełnienia. Brak jest potrzeby dodatkowego uregulowania konstytucyjnego, które pozwalałoby na zamrożenie mienia i jego konfiskatę, gdyż obecnie obowiązujące przepisy Konstytucji RP są w pełni wystarczające w omawianym zakresie. Rzeczpospolita Polska już od dawna (18 lat) stosuje mechanizmy zamrożenia funduszy i innych aktywów majątkowych podmiotów powiązanych z terrorystami i terroryzmem, zaś prawo pozwala również na orzeczenie przepadku takich majątków. Zmiana konstytucji jest więc całkowicie zbędna” - uważa NRA.