Opodatkowanie spółek europejskich na specjalnych zasadach, nie może dyskryminować pozostałych firm.
8 października weszły w życie regulacje, które wytyczają ramy prawne funkcjonowania nowego rodzaju spółki akcyjnej — societe europea (SE). Są to: rozporządzenie rady z 8 października 2001 r. o statucie spółki europejskiej oraz dyrektywa rady z 8 października 2001 r. uzupełniająca statut spółki europejskiej o udział pracowników.
Nowa instytucja w systemie prawnym wspólnoty ma na celu ułatwienie prowadzenia działalności przez duże podmioty, posiadające spółki zależne w wielu państwach członkowskich. Podleganie jednolitym normom prawnym oznacza bowiem łatwość restrukturyzowania takich podmiotów, m.in. poprzez możliwość połączeń transgranicznych oraz przenoszenie siedziby spółki bez utraty tożsamości podmiotowej, czyli po prostu jej rozwiązania.
Inną przesłanką wprowadzenia SE jest ograniczenie kosztów administracyjnych i prawnych ponoszonych przez korporacje w związku z tym, że spółki grupy podlegają wielu reżimom prawnym.
Zasady opodatkowania
Rozporządzenie rady o statucie SE nie reguluje kwestii opodatkowania. Spółki te, korzystające z jednolitych regulacji prawnych w całej UE, nadal podlegają odrębnym przepisom podatkowym państw, w których mają siedziby (miejsca zarządu). Są opodatkowywane podobnie jak krajowe spółki akcyjne, według różnych systemów, najczęściej przewidujących odmienne zasady ustalania podstawy oraz różne stawki podatku dochodowego.
Taki stan można uznać za odbiegający od podstawowej idei, jaką było poddanie SE jednolitemu reżimowi prawnemu niezależnie od państwa siedziby (zarządu). Powierdza to podjęcie przez Komisję Europejską prac nad stworzeniem jednolitego systemu opodatkowania dla SE. Idzie o takie rozwiązanie, aby spółki te podlegały takim samym zasadom we wszystkich państwach Unii. Rozważane są dwa reżimy opodatkowania SE: według systemu krajowego (ang. home state tax system) lub jednolitej podstawy opodatkowania (common tax base).
W pierwszym przypadku, SE mająca przedsięwzięcia w różnych państwach członkowskich, opodatkowywałaby całość dochodów uzyskanych na terytorium wspólnoty według zasad obowiązujących w państwie jej rezydencji podatkowej. Podstawa byłaby dzielona i alokowana do poszczególnych państw i podlegałaby opodatkowaniu podatkiem dochodowym według stawek tam obowiązujących.
W systemie jednolitej podstawy dochód do opodatkowania wyliczany byłby według specyficznych zasad wyłącznie dla SE. Dochód podlegałby obciążeniu w poszczególnych krajach według stawek tam obowiązujących, przy czym mogłyby one podlegać modyfikacji, aby zachować jednolitą efektywną stopę opodatkowania SE innych podmiotów.
O co pyta komisja
Komisja Europejska postawiła bardzo istotne pytanie, czy wprowadzenie reżimu podatkowego dla SE, niedostępnego dla innych podmiotów, nie będzie prowadziło do dyskryminacji tych ostatnich. Od odpowiedzi zależy de facto możliwość wdrożenia szczególnych i jednolitych w całej UE zasad opodatkowania SE podatkiem dochodowym.
Pytanie to ma głębokie uzasadnienie, wynikające z norm prawa pierwotnego UE. Funkcjonowanie wspólnoty opiera się m.in. na zasadach równego traktowania oraz zakazu dyskryminacji, oznaczających, że osoby znajdujące się w podobnej sytuacji nie powinny być traktowane odmiennie, chyba że istnieją obiektywne ku temu przesłanki. Regulacje unijne w ramach zakazu dyskryminacji gwarantują liczne wolności, takie jak swoboda prowadzenia działalności gospodarczej, przepływu kapitału oraz świadczenia usług. Ponieważ przywołane normy znajdują tzw. bezpośrednie zastosowanie niezależnie od tego, że podatki dochodowe nie podlegają harmonizacji, autonomiczne reżimy podatkowe poszczególnych państw Unii nie mogą tych zasad naruszać.
Raport Deloitte
W raporcie przygotowanym na zlecenie komisji przez grupę specjalistów z Deloitte, zajmujących się problematyką opodatkowania w UE, sformułowano tezę, że wprowadzenie jednolitego systemu opodatkowania dostępnego wyłącznie SE będzie naruszać zasadę zakazu dyskryminacji oraz równego traktowania. Dotyczy to zarówno opodatkowania według systemu krajowego, jak również systemu jednolitej podstawy opodatkowania. Można by to również uznać za pomoc publiczną.
W ocenie autorów raportu, implementacja systemu opodatkowania SE bez ryzyka naruszenia prawa UE będzie możliwa pod warunkiem umożliwienia podmiotom nie będącym SE opodatkowania się na takich samych zasadach.
Można zatem przypuszczać, że wprowadzenie jednolitych metod opodatkowania SE w całej wspólnocie nie będzie kwestią najbliższej przyszłości. Harmonizacja podatków dochodowych jest bowiem kwestią o wiele bardziej złożoną, gdyż wykraczając poza zagadnienia prawno-podatkowe, dotyka sfery decyzji politycznych, gdzie wymagana jest jednomyślność wszystkich państw UE.
Hubert Bojdo dyrektor Zespołu Międzynarodowego Prawa Podatkowego Deloitte