Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości będzie zaangażowana w realizację konkursów dla trzech programów: Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej i Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. Jako pierwszy ma zostać uruchomiony program Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) i ścieżka wsparcia modułowego dla przedsiębiorców.
Priorytet 1 „Wsparcie dla przedsiębiorców” zapewni kompleksową realizację projektów wieloczęściowych, które dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców (MŚP) oraz ich konsorcjów muszą się składać z prac badawczo-rozwojowych (B+R) lub wdrożenia innowacji. Dodatkowo inwestycja może być uzupełniona o dowolnie wybrany moduł z puli, na którą składają się: rozwój infrastruktury B+R, internacjonalizacja, cyfryzacja przedsiębiorstw, rozwój kompetencji pracowników i osób zarządzających przedsiębiorstwem oraz zazielenienie przedsiębiorstw. Na przedsiębiorców w tym programie w priorytecie 1 „Wsparcie dla przedsiębiorców” czeka 4,36 mld EUR.
Modułowa oferta
— Program Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki został zatwierdzony przez Komisję Europejską decyzją z 27 września tego roku. Jego wartość to prawie 8 mld EUR. W ramach pierwszej osi, z której środki popłyną zarówno do dużych firm, jak i MŚP, będziemy finansowali inwestycje związane z prowadzeniem działalności badawczo-rozwojowej oraz wdrażaniem innowacji. Będziemy przy tym wspierali nowe podejście do innowacji — mówi Małgorzata Szczepańska, dyrektor Departamentu Programów Wsparcia Innowacji i Rozwoju Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej.
Kluczowe dla przedsiębiorców w programie FENG jest zrozumienie, że jest siedem modułów, z których dwa są obligatoryjne, a z pozostałych pięciu mogą wybierać te, które najbardziej pasują im do strategii rozwoju.
— Dotychczas z programu Inteligentny Rozwój firmy mogły oddzielnie finansować prace B+R i oddzielnie musiały się ubiegać o środki na wdrożenie ich wyników. W programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki zapewniamy elastyczne podejście — przedsiębiorca będzie mógł równocześnie ubiegać się o fundusze na B+R i wdrożenie innowacji oraz na wdrożenie nowych zielonych technologii, by przestawić swoją działalność na bardziej ekologiczną, na cyfryzację czy podnoszenie kompetencji pracowników. Uzupełnieniem będą także środki na internacjonalizację — dodaje Małgorzata Szczepańska.
A to wszystko w ramach jednego kompleksowego projektu, w którym firma będzie mogła dobrać moduły w zależności od potrzeb, strategii, wizji rozwoju. Moduł B+R będzie obowiązkowy dla firm dużych, a małe i średnie firmy będą mogły wybrać albo B+R, albo wdrażanie innowacji.
— Większość środków będzie dostępna w formie dotacji — na moduł B+R, zieloną transformację, cyfryzację, rozwój kompetencji. Natomiast na wdrożenie innowacji, wprowadzenie nowych technologii będą dotacje zwrotne. Ich warunki są jeszcze ustalane — mówi Małgorzata Szczepańska.
Najważniejsza rada dla przedsiębiorców ubiegających się o środki to konieczność bardzo starannego przemyślenia projektu przed złożeniem aplikacji. Trzeba jasno określić cel i sprawdzić, czy mamy odpowiednie zasoby do jego realizacji.
Realizacja naborów wniosków o dofinansowanie w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki dla firm mikro, małych i średnich oraz ich konsorcjów będzie realizowana przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. Duże podmioty będą wnioskować do Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
— Jesteśmy w fazie przygotowywania dokumentacji aplikacyjnej dla MŚP i systemu informatycznego do obsługi programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki. Ogłoszenie pierwszych naborów planujemy na pierwszy kwartał przyszłego roku — mówi Hanna Godula, zastępca dyrektora Departamentu Wdrożeń Innowacji w Przedsiębiorstwach PARP.
Wyjaśnia, jak będzie wyglądał proces aplikacyjny.
— Przede wszystkim nabór jest skierowany do firm mikro, małych i średnich. A ponieważ projekty będą teraz składały się z modułów, to dla każdego takiego modułu są osobne kryteria i wymogi, które zostaną ocenione podczas weryfikacji wniosków. Najważniejsze będzie spełnienie kryterium innowacyjności na poziomie co najmniej krajowym w ramach modułów obligatoryjnych, czyli w modułach B+R i wdrożenia innowacji. Przedsiębiorca będzie musiał w module B+R opracować, a w module wdrożenia innowacji wprowadzić na rynek nowy produkt lub nowy proces technologiczny i wykazać, że jego rozwiązania różnią się od tych, które są dostępne na rynku krajowym i te różnice są istotne dla odbiorcy końcowego — tłumaczy Hanna Godula.
Podkreśla, że projekty muszą być też opłacalne, więc przedsiębiorcy będą musieli wykazać planowaną dochodowość.
Wesprzemy start-upy,zapewniając im pomoc akceleratorów. Start-upy, by uzyskać pomoc i finansowanie akceleratorów, będą musiały przede wszystkim spełnić oczekiwania potencjalnych odbiorców technologii oraz inwestorów.
Przy ocenie poziomu innowacyjności PARP będzie korzystała z pomocy ekspertów, którzy sprawdzą m.in. czy proponowane przez wnioskującego innowacje rzeczywiście nie są dostępne na rynku krajowym lub czy ich sprowadzenie z zagranicy (jeśli są tam dostępne) nie będzie bardziej opłacalnym rozwiązaniem.
Na zielono
Eksperci podkreślali, że w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki duży nacisk ma być położony na cyfryzację i kwestie klimatyczne — gospodarkę obiegu zamkniętego, zieloną transformację przedsiębiorstw.
— Program FENG ma trzy filary — B+R wraz z innowacyjnością oraz cyfryzację i zieloną transformację przedsiębiorstw. Drugi i trzeci zostały zdefiniowane jako bardzo istotne dla rozwoju gospodarki europejskiej i firm polskich. Dlatego w pierwszym priorytecie firma oprócz B+R będzie mogła sfinansować sobie koszty nie tylko zazielenienia czy ucyfrowienia, automatyzacji procesów, ale także podniesienia kompetencji pracowników tak, by mogli zarządzać nowymi procesami i obsługiwać nowe urządzenia — podkreśla Małgorzata Szczepańska.
To w pierwszym priorytecie. W drugim zaplanowano finansowanie European Digital Innovation Hubs, czyli ośrodków, których zadaniem będzie doradztwo i zapoznawanie firm z sektora MŚP z nowymi rozwiązaniami cyfrowymi, a także pomoc w ich wdrażaniu. Dodatkowo niedużymi grantami będzie finansowany zakup licencji lub narzędzi. Podobnie jeśli chodzi o zazielenienie, oprócz bezpośredniego wsparcia firm w ramach pierwszego priorytetu będzie trzeci, który ma pomóc firmom w przejściu na bardziej energooszczędne rozwiązania. To z niego przedsiębiorca sfinansuje np. termomodernizację. Na inwestycje takie przeznaczone zostaną instrumenty zwrotne — np. gwarancje z dopłatą do odsetek kredytu bankowego. Wprowadzony zostanie także nowy instrument — kredyt ekologiczny. Dystrybuować go ma Bank Gospodarstwa Krajowego. Dostępny będzie w bankach z nim współpracujących. Część kapitału z takiego finansowania będzie spłacana w formie dotacji.
Wsparcie start-upów
W zamykanej perspektywie istotna pomoc przeznaczona była na tworzenie i rozwój start-upów. O tym, jakie teraz będą formy wsparcia początkujących przedsiębiorców, mówił Marcin Seniuk, dyrektor Departamentu Rozwoju Start-upów w PARP.
— W nowej perspektywie będziemy nadal podnosić jakość programów akceleracyjnych, które realizują wybrani przez nas operatorzy. To ich zadaniem, we współpracy z partnerami branżowymi — dużymi spółkami, jest pomoc start-upom w wypracowaniu i wdrożeniu rentownego modelu działalności. Z drugiej strony, dzięki takiej współpracy korporacje uczą się, jak współpracować z młodymi firmami i jak wiele innowacyjnych rozwiązań można pozyskać poza organizacją — mówi Marcin Seniuk.
Jak podkreśla, współpraca z akceleratorami proponowana przez PARP zapewnia start-upom bezzwrotne wsparcie finansowe bez konieczności dzielenia się przez nie udziałami.
— Na drugi kwartał 2023 r. planujemy wybór operatorów najbardziej horyzontalnego programu akceleracji z alokacją około 180 mln PLN po to, by jak najszybciej zapewnić wszechstronne wsparcie dla technologicznych spółek, niezależnie od etapu ich rozwoju. Program umożliwi start-upom zarówno weryfikację i dopracowanie modelu biznesowego, jak i skalowanie działalności oraz wspomoże wyjście na rynki zagraniczne — informuje Marcin Seniuk.
PARP planuje także bardziej sprofilowane programy akceleracyjne, np. nastawione na rozwój technologii związanych z gospodarką obiegu zamkniętego czy rozwijające technologie o potencjalnym oddziaływaniu globalnym, tzw. impaktowe. Wsparcie dla start-upów kontynuowane będzie w programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej, który obejmuje województwa: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie oraz część województwa mazowieckiego — bez Warszawy i dzięwięciu otaczających ją powiatów.
— Na przedsiębiorców z Polski Wschodniej oczekiwać będzie nowa odsłona programu Platformy Startowe z budżetem ok. 100 mln EUR. Program nadal będzie służyć pobudzeniu innowacyjności osób fizycznych, zachęci je do kreowania i rynkowego weryfikowania nowych biznesowych koncepcji. Ośrodki innowacyjności działające w konsorcjach zaoferują programy inkubacyjne, dzięki którym start-upy dopracują swoje pomysły biznesowe i uzyskają eksperckie wsparcie w stworzeniu produktu. W dalszej kolejności, na wdrożenie produktu i zbudowanie pierwszej sprzedaży dostępne będzie z Funduszy Europejskich ponownie bezzwrotne wsparcie finansowe — mówi Marcin Seniuk.
Rozwój pracowników
Każda firma do realizacji planów potrzebuje odpowiednio wykwalifikowanych kadr. Pomoc na zwiększenie kompetencji pracowników będzie można uzyskać z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS).
— PARP będzie dysponowała kwotą prawie 1,4 mld zł z Funduszy Europejskich na rozwój kompetencji pracowników sektora MŚP. Pieniądze te pomogą beneficjentom w uporaniu się z wyzwaniami związanymi z dynamiką rynku pracy, zmianami demograficznymi, klimatycznymi, cyfrowymi, a także nowymi metodami uczenia się. Aby usługi rozwojowe, które mają rozwinąć umiejętności w powyższych obszarach, były najwyższej jakości i odpowiadały na potrzeby przedsiębiorstw, zainwestowane zostanie ponad 150 mln zł we wzmocnienie potencjału kompetencyjnego firm doradczych i szkoleniowych — podkreśla Aleksandra Berg-Koza, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Kadr w Przedsiębiorstwach w PARP.
Aby sięgnąć po środki z FERS przedsiębiorca będzie musiał określić jaki obszar szkoleń go interesuje. Zostanie przekierowany na stronę operatora i tam złoży formularz i niezbędne dokumenty. Wszystkie formalności przedsiębiorca załatwi przez internet.
Ponieważ rynek pracy zmienia się dynamicznie, Agencja jeszcze w poprzedniej perspektywie powołała Sektorowe Rady ds. Kompetencji. To huby łączące firmy i ich pracowników z przedstawicielami edukacji i administracji publicznej. Dzięki temu PARP dowiaduje się, jakie są potrzeby poszczególnych sektorów i może na nie zareagować, finansując szkolenia i doradztwo adekwatne do tych potrzeb. Dotychczas działało 17 rad. W nowej perspektywie ich liczba ma wzrosnąć do 27.
— Na monitoring rynku pracy, działalność rad i finansowanie ich rekomendacji PARP przeznaczy około 600 mln PLN. Kolejne 400 mln PLN na wsparcie przedsiębiorstw w obszarach kluczowych dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, tj. dostosowanie przedsiębiorstw do zmian i radzenia sobie w trudnościach, wyposażenie w narzędzia wspomagające reakcje na zmiany zachodzące na rynku pracy, w tym zmiany demograficzne, cyfryzację, robotyzację, pracę zdalną czy zatrudnianie osób ze szczególnymi potrzebami funkcjonalnymi. Z tej puli finansowane będą również szkolenia i doradztwo w zakresie ograniczania emisyjności przedsiębiorstw, a także przygotowania firm do wdrożenia Europejskiego Aktu o Dostępności — wylicza Aleksandra Berg-Koza.
W nowej perspektywie PARP wystartuje również z pilotażowym programem wdrożenia indywidualnych kont szkoleniowych. To rekomendacja Komisji Europejskiej, która ma na celu zapewnienie każdemu dostępu do odpowiednich możliwości szkoleniowych, dostosowanych do jego potrzeb, przez całe życie i niezależnie od tego, czy jest obecnie zatrudniony, czy nie. Komisja zwróciła się do państw członkowskich o stworzenie takich kont. System ma być oparty na środkach publicznych, ale mają się do niego dokładać zarówno przedsiębiorcy, jak i sami zainteresowani. Konto i środki na nim zgromadzone będą szły za beneficjentem przez całe życie, pozwalając mu podnosić swoje kwalifikacje i kompetencje w zależności od sytuacji, której się znajduje, i etapu życia — ujawnia Aleksandra Berg-Koza.
PARP przeznaczyła na to 115 mln zł.
Porady i oczekiwania
Jak skutecznie sięgać po środki z UE, mówił Dominik Polak, prezes zarządu firmy POL-MAK, beneficjent programów Inteligentny Rozwój i Polska Wschodnia.
— Zrealizowaliśmy 11 projektów ze wsparciem UE. Były to zarówno B+R, wdrożeniowe, inwestycyjne, jak i pomagające umiędzynarodowić produkty. Jeśli miałbym udzielić rady innym, to będzie ona brzmiała: bardzo dobrze przemyśleć inwestycję. To kluczowe, by wiedzieć, co zamierzamy osiągnąć, czy mamy do tego właściwie przygotowany zespół, czy potrzebuję firmy doradczej i czy są dostępne lub planowane konkursy, z których możemy skorzystać — podkreśla Dominik Polak.
Firma POL-MAK bez środków z UE nie byłaby w tym miejscu, w którym jest. Konkursy z programów UE są przeznaczone na wdrożenie innowacji i to działa bardzo motywacyjnie, a gdy inwestycja się uda, to podnosi konkurencyjność firmy.
— Należy pamiętać, że środki UE są dużym wsparciem, ale i dużym zobowiązaniem, bo jesteśmy zobligowani zarówno do rozliczenia się z dotacji, jak i z efektów inwestycji zadeklarowanych we wniosku — dodaje.
POL-MAK swoje projekty zrealizował we współpracy z firmą doradczą.
— Dla większości firm z sektora MŚP to jedyna droga, bo nie mają odpowiednich kadr do prowadzenia takich projektów. Warto jednak pomyśleć o osobie, która zostanie oddelegowana do współpracy z firmą doradczą jako koordynator projektu na linii przedsiębiorstwo i firma doradcza — opowiada Dominik Polak.
W jego opinii przy sięganiu po wsparcie z UE najważniejsze są odwaga — bo każda inwestycja wiąże się z ryzykiem — oraz wiara we własny projekt. Największą trudnością jest natomiast zaplanowanie całego procesu inwestycyjnego, gdyż często rozłożony jest nawet na cztery lata i trudno w takiej perspektywie przewidzieć wszystkie czynniki zewnętrzne i wewnętrzne.
Konsultanci PARP udzielają informacji o programach realizowanych przez Agencję: od poniedziałku do piątku w godz. 8.30–16.30 www.parp.gov.pl/kontakt
O usłudze STEP można dowiedzieć się więcej na: www.step.gov.pl
Więcej o nowych możliwościach Funduszy Europejskich dowiecie się podczas kolejnej edycji PARP Forum Przedsiębiorczości, które odbędzie się online 25 października o godz. 10.00. www.parp.gov.pl/forum
Opracowała Beata Tomaszkiewicz
