Osoby niemówiące często rozumieją znacznie więcej, niż są w stanie przekazać otoczeniu. Mimo to wciąż bywają pomijane w codziennych rozmowach i decyzjach – także we własnych domach, ponieważ brak mowy bywa błędnie utożsamiany z brakiem świadomości lub samodzielności. Bez odpowiedniego narzędzia komunikacji nie mogą spontanicznie wyrazić sprzeciwu, skomentować sytuacji ani powiedzieć, czego potrzebują – podkreśla Ewa Przebinda, pedagog, logopeda, terapeutka AAC i autorka systemu MÓWik. Ta różnica między rozumieniem a możliwością wyrażenia siebie stała się punktem wyjścia do stworzenia polskiego rozwiązania z obszaru komunikacji wspomagającej i alternatywnej.
MÓWik łączy symbole, tekst i syntezę mowy, dzięki czemu użytkownik może budować oraz wypowiadać komunikaty. Nie chodzi jednak tylko o zgłoszenie podstawowej potrzeby. Narzędzie ma pozwalać wyrażać opinię, sprzeciw i emocje, uczestniczyć w rozmowie oraz podejmować decyzje. Żeby było to możliwe, technologia musi być dopasowana zarówno do użytkownika, jak i do jego języka. Dlatego zespół MÓWika stworzył własną bazę symboli uwzględniającą polską gramatykę i realia kulturowe. System rozwijano także na podstawie doświadczeń użytkowników, ich rodzin i terapeutów. Naturalnym uzupełnieniem oprogramowania stały się więc szkolenia, materiały edukacyjne i pomoce dydaktyczne.
To ważne, ponieważ samo przekazanie urządzenia nie rozwiązuje problemu. Rodzina, nauczyciel lub terapeuta muszą wiedzieć, jak włączyć je do codziennej komunikacji i jak stopniowo uczyć użytkownika samodzielnego wyrażania siebie. Ta sama zasada wyznacza podejście twórców do nowych technologii i sztucznej inteligencji.
– To ma być narzędzie do porozumiewania się, a nie zbiór ikonek – zaznacza Sebastian Szufa, CEO Dico S.C. – Liczba funkcji nie może być ważniejsza od ich użyteczności, bezpieczeństwa i dopasowania do konkretnej osoby. Technologia ma wspierać kontakt z otoczeniem, a nie odciągać od komunikacji, której służy – dodaje.
Kolejnym krokiem zespołu MÓWika będzie bezpłatne udostępnienie społeczeństwu autorskiej bazy około 15 tys. symboli, aby mogły szerzej wspierać tworzenie materiałów ułatwiających komunikację.
Takie narzędzia pokazują, że miarą innowacji nie jest wyłącznie techniczne zaawansowanie, ale zdolność do rozwiązania realnego problemu społecznego i przywracania człowiekowi wpływu na własne decyzje, relacje oraz sposób wyrażania siebie.
Małgorzata Kozieł