Nowa perspektywa Unii Europejskiej na lata 2014- -20 przewiduje fundusze na tzw. Inteligentną Specjalizację (IS), czyli kluczowe dla danego regionu sektory, które mogą stanowić o jego przewadze konkurencyjnej zarówno w Polsce, jak i na świecie. Projekty zwią- zane z bezpieczną żywnością i żywnością wysokiej jakości zostały wpisane jako IS przez 6 województw (kujawsko-pomorskie, mazowieckie, podkarpackie, podlaskie, warmiń- sko-mazurskie, wielkopolskie). Różnorodność propozycji przygotowanych przez urzę- dy marszałkowskie pokazuje, że potencjalni wnioskodawcy będą się mogli naprawdę wykazać.
Rejony uprzywilejowane
To, że województwo uznało daną branżę za IS, oznacza, iż w ramach programów regionalnych będzie ona traktowana priorytetowo (zarówno w przypadku rozwoju inwestycji, jak i kapitału ludzkiego). Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego dostrzegł potencjał m.in. w dojrzałej produkcji rolnej w regionie (zwłaszcza owoców, warzyw, mięsa i mleka), liczbie zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego, a także bogatym zapleczu naukowym (m.in. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Centrum Nowych Technologii „Ochota”). Za wyzwania stojące przed regionem uznano natomiast silną konkurencję ze strony zagranicznych zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego i dominację podstawowej, czyli mało zaawansowanej technologicznie, produkcji rolnej. Ciekawy projekt przygotowało także województwo kujawsko-pomorskie, wymieniając wśród IS system produkcji najlepszej żywności. Według tamtejszego urzędu marszałkowskiego należy wykorzystać potencjał, jaki tkwi w bardzo wysokiej kulturze rolnej regionu, wspartej wysoką klasą gruntów uprawnych i rozwinię- tym sektorem przetwórstwa żywności. Dodatkowym uzasadnieniem dla wyboru tej specjalizacji był profil regionalnych uczelni wyższych, w tym budowanego z pienię- dzy unijnych na lata 2007- -13 Interdyscyplinarnego Centrum Nowoczesnych Technologii. Wybór takiej specjalizacji ma przyczynić się do rozwoju sektora gospodarki żywnościowej z wykorzystaniem innowacyjnych technologii, produktów i usług, opracowanych na regionalnych uczelniach wyższych. To z kolei powinno doprowadzić do wzrostu konkurencyjności branży przetwórstwa żywno- ści i skutecznego wykorzystywania tych efektów na arenie międzynarodowej. Innym pozytywnym rezultatem rozwoju tej specjalizacji będzie poprawa stanu zdrowia mieszkańców województwa, wzrost jakości życia w regionie, a w konsekwencji większe zainteresowanie życiem i pracą w województwie, szczególnie młodszego pokolenia.
Ekotendencje
Podobnymi pobudkami kierowali się decydenci z województwa warmińsko-mazurskiego, którzy za Inteligentną Specjalizację regionu uznali żywność wysokiej jakości. Głównym argumentem była silna pozycja rolnictwa w regionie (jeden z najwyższych wskaźników produktywności w Polsce). Wokół produkcji żywności rozwinęła się tu bardzo mocna specjalizacja naukowa, odnosząca sukcesy międzynarodowe. Zdrową żywność uznano tak- że za Inteligentną Specjalizację województwa podkarpackiego. Na wsparcie finansowe w tej części Polski mogą liczyć przedsięwzięcia związane m.in. z przetwórstwem żywności biologicznej i zdrowotnej. — Znakomicie zachowane środowisko przyrodnicze, w tym także rolnicze, na Podkarpaciu, a poza tym czyste gleby i duży potencjał bioróżnorodności rolniczej wyznaczają kierunek rozwoju produkcji rolniczej i przetwórstwa, jakim jest wzrost rolnictwa ekologicznego. Są też w stanie zapewnić żywność najwyższej jakości biologicznej i zdrowotnej mieszkańcom regionu, ale również wzmocnić potencjał eksportowy produktów spożywczych powstałych na ich bazie. Wszystko to pozwala stworzyć wiele trwałych miejsc pracy nawet w małych gospodarstwach rolniczych, ale przede wszystkim w firmach, których działalność bazuje na bioproduktach, sprzyja więc zrealizowaniu unijnego postulatu włączenia społecznego. W województwie podkarpackim systematycznie wzrasta liczba innowacyjnych przetwórni żywności ekologicznej — tłumaczy Paweł Rak, koordynator sieci Punktów Informacyjnych Funduszy Europejskich w województwie podkarpackim.
Wybrane obszary dotyczące przedsięwzięć związanych z turystyką i planowane wydatki
Dolnośląskie
Ochrona różnorodności biologicznej i zwiększenie
efektywności wykorzystania zasobów przyrodniczych
regionu: 26 554 524 EUR
Kujawsko-pomorskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
30 000 000 EUR
Zachowanie różnorodności biologicznej, poszanowanie
środowiska naturalnego oraz właściwe
gospodarowanie zasobami przyrodniczymi
— ograniczanie negatywnego oddziaływania ruchu
turystycznego: 8 228 067 EUR
Lubelskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego.
Zwiększona dostępność zasobów dziedzictwa kulturowego
i naturalnego regionu: 75 698 217 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych, także poprzez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
12 477 728 EUR
Lubuskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego Zwiększona
liczba mieszkańców regionu korzystających z dóbr
dziedzictwa kulturowego województwa lubuskiego:
19 601 052 EUR
Ochrona różnorodności biologicznej regionu:
6 533 684 EUR
Łódzkie
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemów, także poprzez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
12 225 491 EUR
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój
dziedzictwa naturalnego i kulturowego:
40 742 435 EUR
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako elementu strategii terytorialnej dla
określonych obszarów — Zwiększone wykorzystanie
walorów przyrodniczych i kulturowych województwa
łódzkiego dla rozwoju gospodarki turystycznej:
59 897 859 EUR
Małopolska
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój
dziedzictwa naturalnego i kulturowego:
79 069 362 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych: 10 000 000 EUR
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako element strategii terytorialnej
Wzrost zatrudnienia na obszarach o wysokich
walorach turystycznych: 80 000 000 EUR
Opolskie
Ochrona środowiska, dziedzictwa kulturowego
i naturalnego. W ramach tego obszaru będą
mogły być realizowane m.in. projekty związane ze
zwiększeniem dostępności zasobów kulturowych
regionu, wzmocnieniem mechanizmów ochrony
bioróżnorodności w regionie. Elementy infrastruktury,
w tym turystycznej, stanowić będą uzupełnienie
projektów: 75 700 000 EUR
Mazowieckie
Wzrost regionalnego potencjału turystycznego
poprzez ochronę obiektów zabytkowych; poprawa
dostępności do zasobów kultury poprzez ich rozwój
i efektywne wykorzystanie. Razem na dwa wymienione
obszary: 35 718 340EUR
Podkarpackie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
39 294 671 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
wpieranie usług ekosystemowych, zielona
infrastruktura i ochrona obszarów Natura 2000:
13 839 675 EUR
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako elementu strategii terytorialnej dla
określonych obszarów, w tym poprzez przekształ-
cenie upadających regionów przemysłowych
i zwiększenie dostępu do określonych zasobów
naturalnych i kulturalnych oraz ich rozwój:
20 000 000 EUR
Podlaskie
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako elementu strategii terytorialnej dla
określonych obszarów — Wspieranie przedsiębiorczości
i zatrudnienia w gminach objętych programem
Natura 2000: 14 000 000 EUR
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
10 000 000 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
wpieranie usług ekosystemowych, zielona
infrastruktura i ochrona obszarów Natura 2000:
20 000 000 EUR
Pomorskie
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako elementu strategii terytorialnej dla
określonych obszarów: 46 761 821 EUR
Stworzenie kompleksowej, rozpoznawalnej oferty
turystycznej opartej na charakterystycznych walorach
dziedzictwa kulturowego: 32 230 259 EUR
Zabezpieczenie zasobów i walorów przyrodniczych
oraz krajobrazowych: 18 071 301,68 EUR
Świętokrzyskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
86 996 030 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych, także poprzez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
37 412 210 EUR
Śląskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
51 118 750 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych, także poprzez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
37 868 095 EUR
Warmińsko-mazurskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
130 985 470 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych, także poprzez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
42 344 967 EUR
Wielkopolska
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój
dziedzictwa naturalnego i kulturowego:
51 000 000,00 EUR
— Ochrona przyrody: 10 200 000 EUR
Zachodniopomorskie
Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa
naturalnego i kulturowego:
20 000 000 EUR
Ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej,
ochrona i rekultywacja gleby oraz wspieranie
usług ekosystemowych, także przez program
„Natura 2000” i zieloną infrastrukturę:
25 000 000 EUR
Wspieranie wzrostu gospodarczego sprzyjającego
zatrudnieniu poprzez rozwój potencjału endogenicznego
jako element strategii terytorialnej:
45 401 645 EUR
Turystyczne transformacje za unijne pieniądze
Urzędy marszałkowskie ciągle jeszcze pracują nad kryteriami wyboru projektów dotyczących działalności turystycznej, które będą mogły liczyć na dofinansowanie w nowej perspektywie finansowej UE 2014-20. Choć na konkrety trzeba będzie jeszcze trochę poczekać, eksperci udzielają wstępnych wskazówek osobom, które planują ubiegać się o wsparcie.
Wypoczynek i zdrowie
W Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Łódzkiego (RPO WŁ) na lata 2014- 20 pieniądze przewidziano m.in. na inwestycje, które przyczynią się do wzrostu przedsiębiorczości i tworzenia nowych miejsc pracy w gospodarce turystycznej. Wsparcie uzyskają przedsięwzięcia, które polegają na budowie bądź przebudowie infrastruktury turystycznej wraz z zakupem wyposażenia i sprzętu, jak również związane z zagospodarowaniem otoczenia inwestycji. Dofinansowaniem mogą być też objęte działania związane z adaptacją obiektów do pełnienia funkcji turystycznych. Beneficjentami unijnego wsparcia będą m.in. przedsiębiorcy, samorządy lokalne, związki, porozumienia i stowarzyszenia. Z efektów rozwoju gospodarki turystycznej skorzystają natomiast mieszkańcy województwa i wszyscy odwiedzający region. Standard obiektów turystycznych i rekreacyjnych podniesie się również w województwie podkarpackim. Nie zabraknie tam również pieniędzy na rozwój uzdrowisk i sanatoriów. Wszystko dzięki Priorytetowi Inwestycyjnemu 8b. Z jego budżetu mają być również wspierane inwestycje służące tworzeniu miejsc pracy i stymulowaniu przedsiębiorczości na obszarach, na których prowadzenie działalności gospodarczej jest trudniejsze z powodu uwarunkowań prawnych i związanych z ochroną środowiska. — W ramach priorytetu przewiduje się tylko konkursowy tryb wyboru projektów do dofinansowania zgodnie z kryteriami przyjętymi przez Komitet Monitorujący RPO WP 2014-20, z uwzględnieniem takich aspektów jak: obiektywność, precyzyjność, mierzalność, spójność, rozłączność — tłumaczy Paweł Rak, koordynator sieci Punktów Informacyjnych Funduszy Europejskich w województwie podkarpackim.
Piękno trzeba chronić
W nowej perspektywie budżetowej UE nie zapomniano także o inicjatywach z dziedziny zachowania, ochrony, promowania i rozwoju dziedzictwa naturalnego i kulturowego. Szanse na dodatkowy zastrzyk gotówki mają np. inwestycje infrastrukturalne realizowane przez instytucje kultury, biblioteki, archiwa, muzea czy zarządców obiektów historycznych. Na przykład województwo kujawsko-pomorskie przeznaczyło na takie przedsię- wzięcia 30 mln EUR. Jeszcze hojniejsze okazało się województwo lubelskie, w którym można się ubiegać o prawie 76 mln EUR na renowację, restaurację, rewaloryzację i zabezpieczenia obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Dolnośląski Urząd Marszałkowski stworzył nawet listę obiektów i obszarów o unikatowych walorach historycznych i kulturowych, które mogą liczyć na finansowe wsparcie. Znalazły się na niej m.in. tamtejsze warownie fryderycjańskie, Dolina pałaców zamków i ogrodów, Szlak Cysterski, zakłady przemysłowe, uzdrowiska, a nawet całe miejscowości, np. Henryków i Lubomierz. Wydawać by się mogło, że w kryzysowych czasach na ratowanie zabytków czy obiektów przyrody szkoda unijnych pieniędzy. Nic bardziej błędnego. Wszystkie działania podnoszące walory turystyczne, krajobrazowe czy ekologiczne mają bardzo praktyczny charakter. Sprawiają, że w poszczególnych regionach ożywa gospodarka i rynek pracy. To zaś się przekłada na zadowolenie i poziom życia ich mieszkańców.