Największe firmy to nie tylko producenci, eksporterzy i liderzy rynku — to także centralne punkty regionów.
Analizując wartość przedsiębiorstwa, bierze się zwykle pod uwagę jego pozycję na rynku, obroty i zyski, cenę akcji, stopień technologicznego zaawansowania czy dostosowanie do europejskich standardów jakości. Warto jednak przyjrzeć się temu, jak wyłonione dzięki takim kryteriom firmy, najlepsze i najbardziej dynamiczne, wpływają na sytuację regionu, w którym działają.
Nowoczesny model dobrych praktyk oraz idee odpowiedzialnego biznesu zakładają bezpośrednie zaangażowanie największych przedsiębiorstw w rozwój lokalnych społeczności. Ponadto wiele działań służących modernizacji i udoskonalaniu firmy jako takiej znajduje przełożenie na poprawę warunków w regionie.
Dla mieszkańców
Liderzy rankingów to zazwyczaj najwięksi pracodawcy w regionie, gwarantujący zarówno stałe, jak i okresowe zatrudnienie. Nie ogranicza się ono jedynie do miejsc pracy w samym zakładzie produkcyjnym. Wielkość i skala działań przedsiębiorstwa wymaga zlecania szeregu usług lokalnym firmom, do beneficjentów trzeba także zaliczyć regionalnych poddostawców.
Spółka Dębica, największy polski producent opon do samochodów osobowych i dostawczych, jest według danych Instytutu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk największym inwestorem i zakładem pracy w Dębicy i w całym województwie podkarpackim. Zatrudnia ponad 3 tys. osób, współpracując z 500 firmami lokalnymi i krajowymi, w tym ponad 350 to podmioty regionalne, dzięki czemu ogółem, na zlecenie lokalnych i ogólnopolskich firm usługowych, znajduje zatrudnienie ponad 2,5 tys. osób z Dębicy i okolic. Pliva Kraków, zajmująca dziewiąte miejsce w rankingu przedsiębiorstw farmaceutycznych w Polsce, zatrudnia ponad 950 pracowników, a pośrednio — we wszystkich współpracujących z nią firmach około 12 tys. osób. International Paper — Kwidzyn (IP — Kwidzyn), producent papieru, tektur i celulozy, największy tego typu zakład w Europie Środkowej i Wschodniej, wraz z firmami kooperującymi zapewnia pracę ponad 3 tys. osób.
— Jeśli dodać do tego zatrudnienie w małych i średnich lokalnych przedsiębiorstwach, dla których jesteśmy często głównym zleceniodawcą, otrzymujemy obraz znaczenia International Paper dla życia gospodarczego miasta i regionu — mówi Marek Krzykowski, prezes IP — Kwidzyn.
Bardzo dobra pozycja rynkowa oraz rosnąca świadomość konieczności długoterminowego inwestowania w pracowników gwarantują zatrudnionym zazwyczaj wyższe niż średnie wynagrodzenie w regionie oraz rozbudowany program motywacji, kształcenia oraz pomocy socjalnej.
Firmy oferują zazwyczaj wewnętrzne kursy i szkolenia, ale do dokształcania zatrudnionych można również wykorzystać lokalny potencjał, czego przykładem jest przeznaczona dla pracowników Dębicy Szkoła Biznesu, powstała z inicjatywy firmy we współpracy z Wyższą Szkołą Biznesu National-Louis Univeristy w Nowym Sączu.
Najwięksi pracodawcy wiedzą również, że warto zainwestować w przyszłych pracowników. Standardem jest już oferowanie praktyk czy staży dla studentów i absolwentów. Warto jednak przyciągnąć do siebie tych najlepszych — Dębica bierze udział w programie aktywizacji zawodowej absolwentów, współfinansowanym przez Europejski Fundusz Społeczny. Pliva Kraków przedstawia swoją ofertę na targach pracy, zwłaszcza organizowanych na uczelniach specjalistycznych, np. AGH i Politechnice Krakowskiej. Spółka, która tak wiele uwagi poświęca badaniom, inwestuje również we współpracę z wyższymi uczelniami: bierze udział w konferencji „Uniwersytet dla przemysłu — autostrada innowacji” oraz znajduje się w grupie ekspertów na temat przedsiębiorczości w ramach Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to działalność obustronnie opłacalna — firma zyskuje wartościowych pracowników i nowe rozwiązania techniczne, a absolwenci mają szansę realizacji zawodowej i przyczyniają się do gospodarczego rozwoju regionu.
Dla środowiska
Jednym z najbardziej namacalnych efektów działalności dużych przedsiębiorstw jest ochrona środowiska. Są one do tego prawnie zobowiązane, zwykle jednak nie poprzestają na realizowaniu minimalnych wymogów i dążą do spełniania europejskich, certyfikowanych norm.
Polfa Kraków (dzisiaj Pliva) jeszcze na początku lat 90. znajdowała się na liście 80 największych trucicieli w Polsce. Jednak dzięki konsekwentnym modernizacjom stała się firmą stosującą cały system proekologicznych rozwiązań, stawianą za przykład innym fabrykom w regionie i w branży farmaceutycznej.
— Nasze zakłady znajdują się w samym centrum Krakowa, miasta zaliczanego do dziedzictwa kultury światowej i podlegającego szczególnej ochronie ekologicznej, dlatego dbałość o środowisko naturalne jest dla nas szczególnie ważna. Pliva jako pierwsza firma farmaceutyczna w Polsce otrzymała międzynarodowy certyfikat ISO 14001, dotyczący ochrony środowiska. Spełniając wymagania normy, firma nie stwarza zagrożenia dla środowiska naturalnego, a tym samym dla społeczności lokalnej i zabytków Krakowa — podkreśla Hrvoje Perković, dyrektor zarządzający Plivy.
W przypadku IP — Kwidzyn skala zakładu i procesy stosowane w przemyśle celulozowo-papierniczym wymuszają stosowanie najlepszej dostępnej techniki w celu minimalizacji szkodliwego oddziaływania na środowisko. Nowoczesna oczyszczalnia ścieków w International Paper jest jedyną w Polsce stosującą czysty tlen. Przyjmowane są do niej ścieki komunalne z Kwidzyna i okolic. Firma ma również specjalnie zaprojektowane składowiska odpadów stałych, a wszelkie instalacje emitujące zanieczyszczenia wyposażone są w nowoczesne elektrofiltry.
— Spełniane są nie tylko wymagania prawne. Ciągle staramy się wprowadzać takie działania, które przyczynią się do poprawy stanu środowiska w całym regionie. Przykładem jest zasilanie miasta w ciepło z zakładowej elektrociepłowni, co umożliwiło likwidację wszystkich kotłowni osiedlowych, będących źródłem szkodliwych pyłów i gazów — wyjaśnia Marek Krzykowski.
Identyczną inwestycję, bezpośrednio wpływającą i na ochronę środowiska, i poprawę życia mieszkańców, przeprowadziła Dębica. Nowoczesna ciepłownia gazowa za blisko 15 mln USD zaspokaja nie tylko potrzeby firmy, ale może ogrzać czystą ekologicznie energią jedną trzecią 50-tys. miasta. Inwestycja umożliwiła redukcję emisji dwutlenku siarki o 98 proc., dwutlenku węgla i azotu o 60 proc., pyłów o 100 proc. oraz redukcję odpadów o 40 proc. Na terenie firmy działa też nowoczesna oczyszczalnia ścieków. Jakość odprowadzanej przez nią wody jest lepsza od tej, którą Dębica pobiera z rzeki.
Dla społeczności
Zarządzający dużymi przedsiębiorstwami są coraz bardziej świadomi tego, że nakłady przeznaczane na wspieranie rozwoju regionalnego to długofalowa inwestycja, na której korzystają obie strony. Warto wspierać lokalną społeczność, bo im lepiej będzie się powodziło w regionie, tym szersze perspektywy rozwoju będzie miała firma. Coraz popularniejsze stają się postulaty odpowiedzialnego biznesu, stanowiące realizację założeń stosowania etyki w biznesie. Są one nie tylko miarą zaawansowania gospodarki i rozwoju firmy, ale mają także ugruntowanie ekonomiczne, polegające na gromadzeniu wartości niematerialnych. Na konkurencyjnym rynku nie do przecenienia jest pozytywny wizerunek firmy i lojalność klientów. Satysfakcja klientów, pracowników i szacunek społeczności lokalnej powinny stanowić równorzędne cele.
Różne działania...
Firmy mają tutaj szerokie pole do popisu — wsparcie koncentruje się zazwyczaj wokół promocji kultury, rozwoju edukacji i służby zdrowia. Ważne, by obok zakrojonych na szeroką skalę akcji ogólnopolskich, takich jak „Cała Polska czyta dzieciom” i „Kanon książek dla dzieci i młodzieży” sponsorowanych przez IP — Kwidzyn, znalazły się działania odpowiadające bezpośrednio na problemy i potrzeby regionu.
W ciągu 4 ostatnich lat Dębica wydała kilka milionów złotych na realizację programów społecznych adresowanych głównie do dzieci i młodzieży. Objęły one trzy dziedziny: bezpieczeństwo, edukację i zdrowie.
— Przykładem jest program „Wspieranie młodych talentów”, w ramach którego lokalne liceum ogólnokształcące otrzymuje od nas sprzęt do szkolnych pracowni, fundusze na naukę języków oraz wyprawy naukowe młodzieży do Europejskiego Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych w Szwajcarii — zaznacza Monika Garduła z Dębicy.
Na potrzeby regionu aktywnie reaguje też IP — Kwidzyn, a działania te nie pozostają niezauważone.
— Najważniejszym przedsięwzięciem była budowa stacji uzdatniania wody pitnej dla miasta Kwidzyna oraz sąsiednich wsi, zorganizowanie centrum komputerowo-językowego na potrzeby młodzieży z całego miasta oraz rozbudowa i modernizacja oddziałów miejscowego szpitala. Najnowsze działania w tej sferze to współudział w odbudowie i adaptacji zabytkowego pałacyku w Kwidzynie-Górkach na cele centrum rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Starania zostały docenione — firma otrzymała tytuł Mecenasa Oświaty, przyznany po raz pierwszy przez władze Kwidzyna za bezinteresowne wspieranie placówek oświatowych w mieście, a Fundacja Opiekuńcza IP — Kwidzyn, świadcząca pomoc osobom chorym, niepełnosprawnym i potrzebującym, została uhonorowana odznaką Przyjaciel Janowa. To przykład firmy, która nie tylko potrafi wspierać zarówno lokalne, jak i ogólnopolskie wydarzenia, lecz także umie wykorzystać profil działania i historię przedsiębiorstwa do promowania i przekazywania wiedzy. Przygotowana przez firmę wystawa „Historia papiernictwa” otrzymała od Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyróżnienie Wydarzenie Muzealne 2000 r.
Strategię tę przyjęła również Pliva. Firma wsparła finansowo remont piwnic Muzeum Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to największa w Polsce i jedna z nielicznych tego typu placówek na świecie. Także w tej firmie akcje ogólnopolskie idą w parze z lokalnymi.
— Patronujemy działaniom edukacyjnym i wydarzeniom kulturalnym, za co otrzymaliśmy wyróżnienie Mecenas Kultury Krakowa. Angażujemy się w organizację koncertów, wspieraliśmy wystawę „Wawel 1000-2000”. Naturalnie promujemy też wiedzę medyczną i zdrowy tryb życia: cyklicznie organizujemy akcje honorowego krwiodawstwa, bierzemy udział w zbiórce przeterminowanych leków, przekazujemy darowizny produktowe. Staramy się także wspierać najuboższych, organizując np. wigilie dla potrzebujących — opowiada Hrvoje Perković.
Dla lokalnego samorządu oznacza to wymierne korzyści. Pliva zainwestowała w Małopolsce w latach 1997-2004 około 200 mln USD, podczas gdy średnioroczna wartość inwestycji w przemyśle w Małopolsce wyniosła w tych latach 3,9 mln USD.
— International Paper — Kwidzyn wydał na najważniejsze dla miast i gminy inwestycje ponad 23 mln zł. Jeśli dodać do tego liczbę zapewnianych miejsc pracy oraz fakt, że 18 proc. dochodów miasta pochodzi z podatku od nieruchomości płaconego przez firmę, przekonujemy się, że to istotny czynnik stabilności, ale i prawdziwa siła napędowa rozwoju regionu — podkreśla Wojciech Weryk z Urzędu Miasta Kwidzyna.
...skutki zawsze pozytywne
Samorządy świadome tego wkładu potrafią wyrażać wdzięczność nie tylko przyznając nagrody — zaangażowanie procentuje także konkretnymi programami wsparcia.
— Pliva to najlepszy przykład przedsiębiorstwa, na którego obecności w regionie szczególnie nam zależy: opiera swoją przewagę konkurencyjną na wiedzy, technologiach, badaniach i wysokich kwalifikacjach pracowników. Województwo małopolskie wspiera i zamierza wspierać rozwój firm o takich cechach, głównie przez pomoc dla uczelni wyższych oraz tworzenie stref inwestycyjnych i parków technologicznych o takim profilu — zapewnia Jakub Szamański z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.
Okazuje się zatem, że przemyślany program współpracy z władzami samorządowymi i społecznością lokalną, który zamknąć można w dewizie firmy Dębica „Jesteśmy z Podkarpacia i dbamy o Podkarpacie. Chcemy być dla wszystkich dobrym sąsiadem”, nie tylko doskonale świadczy o długofalowej strategii przedsiębiorstwa, ale sprawia też, że korzystają na tym naprawdę wszystkie strony.
Okiem eksperta
Więksi silniej przyciągają
Duże przedsiębiorstwa, coraz częściej wspierane zagranicznymi inwestycjami, przyczyniają się przede wszystkim do tworzenia nowych miejsc pracy, ale także do transferu najlepszych praktyk prowadzenia działalności gospodarczej. Znaczną korzyścią dla regionu mogą być działania polegające na unowocześnianiu infrastruktury, w szczególności związanej z transportem drogowym, lotniczym czy kolejowym, a także infrastruktury telekomunikacyjnej oraz związanej z ochroną środowiska. Oczyszczalnie ścieków mogą znacznie wpływać na poprawę środowiska naturalnego, co z kolei skutkuje nowymi możliwościami prowadzenia działalności gospodarczej.
dr Marcin Wojtysiak-Kotlarski z katedry analizy działalności przedsiębiorstwa w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie