Czytasz dzięki

Wielkie spięcia na 22 lipca

opublikowano: 22-07-2015, 11:14

W upalny lipcowy dzień wojska radzieckie wkroczyły do Chełma. Tego dnia ogłoszono tam Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, przygotowany dwa dni wcześniej w Chełmie.

Manifest uznawał Krajową Radę Narodową za jedyny legalny rząd polski, ten na uchodźstwie nazywał zaś nielegalnym i samozwańczym. Zapowiadał odebranie ziemi Niemcom, zdrajcom i obszarnikom. Obiecywał płacę minimalną, rozbudowę systemu opieki społecznej, darmowe i powszechne szkolnictwo. 

Już w kolejnym roku utworzono Narodowe Święto Odrodzenia Polski będące najważniejszym świętem państwowym, ogłoszono wtedy również amnestię. W kolejnych latach na ten dzień przygotowywano oddanie do użytku najważniejszych inwestycji publicznych oraz ogłaszanie najistotniejszych dokumentów. Ich subiektywny wybór prezentujemy poniżej:

1. Trasa W-Z z Mostem Śląsko-Dąbrowskim (1949)

Była pierwszą dużą inwestycją komunikacyjną w powojennej Warszawie. Choć dla wielu kojarzy się głównie z tunelem pod Krakowskim Przedmieściem, to w rzeczywistości budowa obejmowała teren dużo dalszy, od Pl Bankowego do Dworca Wileńskiego. W trakcie realizacji na ocalałych filarach Mostu Kierbedzia posadowiono Most Śląsko-Dąbrowski, którego nazwa nawiązuje do wkładu robotników ze Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego dla odbudowy stolicy.

2. Konstytucja PRL (1952)

Uchwalona tego dnia, weszła w życie dzień później, obowiązywała (ze zmianami) aż do 17 października 1997 r. Nawiązywała w swych zapisach do ustawy zasadniczej ZSRR z 1936 r. Znosiła urząd prezydenta, wprowadzała kolegialnie przywództwo w postaci Rady Państwa. Była dość liberalna w swych zapisach, ale jej realne znaczenie było znacznie mniejsze niż statutu PZPR.

3. Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (1952)

Pierwszy etap jej realizacji oddano 1952 r. Zaprojektowana przez zespół architektów pod kierunkiem Józefa Sigalina (1950–1951) i Stanisława Jankowskiego (1951–1952), w 2015 r. została wpisana do rejestru zabytków. Poszerzenie Marszałkowskiej (zbawienne dla przyszłego wzrostu ruchu kołowego w mieście) odbyło się niestety poprzez wyburzenie ciągu nieźle zachowanych kamienic mieszczańskich wzdłuż zachodniej pierzei ulicy.

Zachowano jednak wiele budynków poukrywanych za fasadami monumentalnych brył MDM. Przedwojenne kamienice znajdziemy przede wszystkim na skrawkach ulic Pięknej i Koszykowej w okolicach Placu Konstytucji. 

Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową opiewa pieśń masowa „MDM” z roku 1953 z tekstem autorstwa Heleny Kołaczkowskiej oraz muzyką Edwarda Olearczyka.

4. Zakończenie pierwszego etapu odbudowy warszawskiego Starego Miasta (1953)

Odbudowa stołecznej Starówki była wyjątkowym przedsięwzięciem nawet w skali zniszczonej wojną światową Europy. Choć w sztuce konserwatorskiej wierne odtwarzanie przeszłości uznaje się za błąd, to dla Starego Miasta uczyniono wyjątek ze względów symbolicznych i moralnych. Zdecydowano się na przywrócenie jego wyglądu zewnętrznego z XVIII wieku na podstawie zachowanych wizerunków Warszawy, w tym według Canaletta, z wprowadzeniem jednak współczesnych zdobyczy cywilizacyjnych, jak nowoczesna kanalizacja, wodociągi, gaz i prąd. 

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO i był to 30. wpis. Warszawska Starówka znalazła się na tej liście jako przykład niemal kompletnej rekonstrukcji. W tekście wyjaśniającym napisano:

Ponad 85% zabytkowego centrum Warszawy zostało zniszczone przez nazistowskie oddziały okupacyjne. Po wojnie mieszkańcy Warszawy podjęli dzieło odbudowy, które doprowadziło do odtworzenia kościołów, pałaców i domów będących symbolem polskiej kultury i narodowej tożsamości. Jest to wyjątkowy przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

5. Pałac Kultury i Nauki w Warszawy (1955)

Pałac według oficjalnej propagandy, był darem narodu radzieckiego dla Warszawy. Przez mieszkańców stolicy nazywany jednak prezentem od Stalina lub kołkiem wbitym w serce miasta na dziesięciolecia sparaliżował inwestycje w prostokącie ulic Jerozolimskie/Marszałkowska/Świętokrzyska?Emilii Plater.  Wybudowany w latach 1952–1955 według projektu radzieckiego architekta Lwa Rudniewa budynek inspirowany jest moskiewskimi drapaczami chmur, które z kolei inspirowane są amerykańskimi wieżowcami art déco. Architektonicznie jest mieszanką socrealizmu i polskiego historyzmu.

Do bajek można odłożyć opowieści o wyborze między pałacem, dzielnicą mieszkaniową a metrem, jaki mieć jakoby mieli polscy decydenci. Budynek Pałacu miał być dominującym nad miastem symbolem nowego porządku. Podobnie jak cerkiew Aleksandra Newskiego zbudowana przed I wojną światową na pl. Saskim.

Dziś PKiN budzi coraz mniej kontrowersji. Nie podejmowana jest już w zasadzie dyskusja o jego wyburzeniu, częściej mówi się raczej o przebudowie, ponieważ powierzchnie biurowe w nim ulokowane nie odpowiadają współczesnym standardom. W środku mieszczą się instytucje publiczne, biura Ratusza, PAN oraz Muzea i Teatry. Powstają o nim również współczesne piosenki (+18):

6. Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego (1955)

Tak brzmiała oficjalna nazwa późniejszego Jarmarku Europa. Powstał w rekordowym czasie 11 miesięcy. Był obiektem olimpijskim z pełnowymiarowym boiskiem do piłki nożnej oraz 8-torową bieżnią lekkoatletyczną o długości 400 metrów. Posiadał odkryte trybuny z drewnianymi ławkami mieszczącymi 71 008 osób. W zasadzie jedyną znaczącą wadą konstrukcyjną była odległość z płyty do szatni dla zawodników. Fakt, że wymagała ona 10 minut marszu a ówczesne przepisy wymagały 10 minuty odpoczynku zawodników imprez piłkarskich powodował, że przerwy między połowami meczu trwały min. pół godziny. 

Odbywało się na nim najważniejsze imprezy sportowe w kraju, m.in. spotkania międzypaństwowe piłkarskiej reprezentacji Polski, finały piłkarskiego Pucharu Polski, Derby Warszawy, memoriały Janusza Kusocińskiego, lekkoatletyczne mecze międzypaństwowe czy finisze Wyścigu Pokoju. 

8 września 1968, w czasie trwania ogólnokrajowych dożynek, w proteście przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację samospalenia na trybunach dokonał Ryszard Siwiec. Fakt jego śmierci do końca PRL utrzymywano w tajemnicy.

17 czerwca 1983 w trakcie drugiej podróży apostolskiej do Polski uroczystą mszę na stadionie odprawił Jan Paweł II

W 1989 r. obiekt został wydzierżawiony firmie Damis, a na koronie Stadionu zaczął działać Jarmark Europa, bazar dla 5000 handlarzy. Jego roczne obroty sięgały w 2001 r. 12 miliardów złotych. Było to również najważniejsze miejsce handlu bronią, alkoholem i nielegalnym oprogramowaniem. W latach 1995-2001 przeciwko handlowcom użytkującym stadion wszczęto ponad 25 tysięcy postępowań przygotowawczych. Bazar działał do 2007 roku, a we wrześniu 2008 r. ostatnią imprezą sportową zakończono jego funkcjonowanie. Obecnie na jego miejscu stoi Stadion Narodowy.

7. Rozpoczęcie produkcji Fiata 126p (1973)

Była to polska wersja licencyjna włoskiego samochodu produkowana była przez Fabrykę Samochodów Małolitrażowych „Polmo” Bielsko-Biała w Bielsku-Białej oraz w Tychach.

'Maluch' był jednym z najpopularniejszych samochodów na polskich drogach aż do lat 90. Łącznie wyprodukowano 4 671 586 sztuk Fiatów 126, z czego we Włoszech powstało 1 352 912 sztuk. W Polsce wyprodukowano łącznie 3 318 674 sztuk Fiatów 126, z czego w Bielsku-Białej – 1 152 325, a w Tychach – 2 166 349.

Produkcję zakończono 22 września 2000 r. W ramach pożegnania z modelem powstała limitowana seria 1000 aut o nazwie Happy End: 500 sztuk żółtych i 500 czerwonych. Ostatni egzemplarz trafił do muzeum Fiata w Turynie. 

8. Trasa Łazienkowska (1974)

Połączyła centrum Warszawy z prawobrzeżną częścią miasta. Powstała częściowo na planach przedwojennej arterii Marszałka Piłsudskiego. O jej dziejach pisaliśmy na łamach Pulsu Historii: LINK 

9. Zniesienie Stanu Wojennego (1983)

Tego dnia, z okazji Narodowego Święta Odrodzenia Polski rozwiązano Wojskową Radę Ocalenia Narodowego i zniesiono stan wojenny. W czasie półtora roku trwania tego stanu nadzwyczajnego na terenie całej Polski, zniszczono oficjalne struktury Solidarności i innych ruchów niezależnych od partii, a śmierć w wyniku represji poniosło kilkadziesiąt osób. 

Narodowe Święto Odrodzenia Polski zostało zniesione ustawą Sejmu RP z dnia 6 kwietnia 1990 r. 

 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane