Na polskim rynku pojawiły się pierwsze fundusze inwestujące na podstawie zasad life cycle. Prekursorami zostały ING TFI i TU Europa, ale po przetartych ścieżkach już wkrótce mogą podążyć inne towarzystwa. Tendencja starzenia się społeczeństwa oraz niedoskonałość powszechnego systemu emerytalnego rodzi coraz większe zapotrzebowanie na dodatkowe formy oszczędzania na jesień życia. Na zachodnich rynkach tego rodzaju produkty dostępne są w ramach systemów emerytalnych. W Polsce PTE może zarządzać tylko jednym funduszem i klient nie ma możliwości wyboru strategii inwestycyjnej. I choć pewne jest, że nowe produkty life cycle oferowane przez prywatne instytucje nie są w stanie zastąpić OFE, to jednak mogą być ich atrakcyjnym uzupełnieniem.
Strategia na życie
Fundusze typu life cycle zorientowane są na akumulowanie kapitału, wykorzystując zasadę długoterminowego, regularnego oszczędzania. Strategia inwestycyjna dostosowana jest do wieku inwestora, a tym samym horyzontu inwestycji.
Według tej koncepcji udział ryzykownych aktywów w portfelu klienta zmniejsza się wraz z jego wiekiem (im młodszyinwestor, tym zaangażowanie w akcje jest większe). Pozwala to na gromadzenie kapitału w oderwaniu od bieżącej koniunktury przy jednoczesnym unikaniu błędów związanych z emocjonalnymi reakcjami. W nowym funduszu ING Perspektywa horyzont inwestycyjny określony został na poziomie poszczególnych subfunduszy, np. ING Perspektywa 2040, ING Perspektywa 2045. Dobór właściwego produktu polega na określeniu roku, w którym inwestor chce zakończyć inwestycję.
— Wszystkie fundusze łączy podążanie po wcześniej zaplanowanej i ustalonej ścieżce alokacji aktywów, która wraz z upływem czasu zmienia się z ryzykownej w bezpieczną. Taki typ funduszy, czyli tzw. target date funds, bardzo dynamicznie rozwija się od kilkunastu lat, szczególnie w Stanach Zjednoczonych — tłumaczy Tomasz Publicewicz, prezes Analiz Online. Rozwiązanie zaoferowane w TU Europa działa podobnie, tyle że „opakowane” jest dodatkowo w ubezpieczenie na życie. Jest to, więc klasyczny ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy (UFK), realizujący strategię life cycle, przeznaczony dla klientów, którzy chcą dodatkowo oszczędzać na emeryturę. Po osiągnięciu wieku emerytalnego klient może dysponować pieniędzmi w dowolny sposób, np. wypłacać je w ratach lub w całości.
W ślad za rynkami
Na polskim rynku funduszy koncepcja life cycle dopiero zaczyna raczkować.
Tymczasem w krajach rozwiniętych instrumenty tego typu pojawiły się już w połowie lat 90., zdobywając stopniowo ogromną popularność. W Stanach Zjednoczonych w 2010 r., rynek produktów life cycle sięgnął blisko 350 mld USD. Rok później kwota wzrosła do około 400 mld USD. Fundusze oparte na strategiach cyklu życia wykorzystywane są również w niektórych powszechnych systemach emerytalnych, np. szwedzkim, gdzie 2,5 proc. składki może być ulokowane maksymalnie w 5 funduszy spośród zarejestrowanych w specjalnej rządowej agencji. Na 800 funduszy, target date to 5 proc. oferty zarządzających 43 mld SEK (10 proc. aktywów). Koncepcja cyklu życia jest stosowana również w państwowym VII Funduszu Emerytalnym dla Emerytur Powszechnych. W USA 57 proc. programów pracowniczych to produkty oparte na cyklu życia.
W Polsce w 2010 r. Michał Boni, ówczesny szef doradców premiera przedstawił projekt reformy OFE, który zakładał m.in. wprowadzenie subfunduszy o różnym profilu ryzyka, a także zwiększenie konkurencji między funduszami poprzez wprowadzenie zewnętrznego benchmarku i powiązanie opłat za zarządzanie z wynikami. Niestety projekt ten trafił do szuflady, a premier Donald Tusk przystał wówczas na pomysł Jolanty Fedak, minister pracy i polityki społecznej, który w konsekwencji doprowadził do obniżenia składki trafiającej do OFE z 7,3 proc. do 2,3 proc.
Plusy i minusy
Zdaniem Tomasza Publicewicza, cechą, która odróżnia fundusze target date od klasycznych funduszy inwestycyjnych, jest odmienne podejście do horyzontu inwestycyjnego i ścieżki alokacji. To pozwala zakończyć inwestycję bez narażania kapitału na rynkowe turbulencje, które mogą wystąpić blisko daty końca inwestycji.Jednak są też i minusy. Fundusze podążające za cyklem życia inwestora inwestują w oderwaniu od bieżącej koniunktury. Zatem, gdy będzie hossa na giełdzie, a uczestnik zbliża się do wieku emerytalnego, nie zarobi na akcjach, gdyż jego portfel przeważony będzie w obligacjach. Fundusze zrównoważone dopasowują alokacje pomiędzy częścią dłużną i akcyjną do bieżącej koniunktury, dlatego teoretycznie powinny mieć większy potencjał zysku.
Produkty oparte na koncepcji life cycle w Polsce
Do tej pory strategia oparta na cyklu życia inwestora wykorzystywana była w niektórych produktach emerytalnych, tj. IKE i IKZE.
TFI PZU: Program Rekomendowany (w ramach IKE i PPE)
Wpłaty dzielone są pomiędzy trzy fundusze inwestycyjne : PZU Akcji Krakowiak, PZU Stabilnego wzrostu Mazurek oraz PZU Papierów Dłużnych Polonez; udział poszczególnych funduszy dostosowany jest do wieku inwestora; w początkowej fazie inwestycji produkty akcyjne stanowią nie więcej niż 50 proc.
BPH TFI: Modelowe Programy Inwestowania (w ramach IKE)
Model zrównoważony: w ramach tego programu dostępne są cztery portfele modelowe; składki inwestowane są w fundusze: BPH Obligacji 1, BPH Obligacji Europy Wschodzącej, BPH Akcji, BPH Globalny Żywności i Surowców; największy udział funduszy akcyjnych to 40 proc.; w końcowej fazie inwestycji zaangażowanie to spada do 20 proc.
Model dynamiczny: cztery portfele modelowe; składki inwestowane są w fundusze: BPH Obligacji 1, BPH Obligacji Europy Wschodzącej, BPH Akcji, BPH Globalny Żywności i Surowców; największy udział funduszy akcyjnych to 50 proc.; w końcowej fazie inwestycji zaangażowanie to spada do 30 proc.
Legg Mason TFI: Strategie Modelowe (w ramach IKE i IKZE) Model zrównoważony: na początku inwestycji portfel składa się z 60 proc. akcji i 40 proc. obligacji; gdy inwestor zbliża się do wieku emerytalnego udział akcji spada do zera.
Model dynamiczny: na początku w portfelu jest 100 proc. akcji; gdy inwestor skończy 45 lat do inwestycyjnej gry wchodzą również obligacje, które z biegiem czasu zaczynają przeważać w portfelu, aż wypełnią go w 100 proc.
Skarbiec TFI: Modelowy Portfel „Aktywny” (w ramach IKE)
Podział składki pomiędzy funduszami odbywa się automatycznie i uzależniony jest od okresu, jaki pozostał do przejścia na emeryturę: od funduszu akcyjnego do najbezpieczniejszego funduszu pieniężnego.