Nowy standard zrewolucjonizuje ujęcie księgowe programów opcji pracowniczych.
Programy opcji menedżerskich są jednym z ważniejszych elementów programów motywacyjnych dla pracowników spółek publicznych. Stanowią one istotną część ich wynagrodzenia — dotychczas nie ujętą w sprawozdaniach finansowych spółek. Nie jest niespodzianką, iż kwestia ta stała się przedmiotem zainteresowania Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Działania te zaowocowały opublikowaniem w tym roku ostatecznego tekstu międzynarodowego standardu sprawozdawczości finansowej nr 2 — Płatności instrumentami kapitałowymi (Share-based payments). Zacznie on obowiązywać od 1 stycznia 2005 r.
Co się zmieni
Wprowadzenie nowego standardu spowoduje, iż w rachunkach zysków i strat wielu spółek raportujących zgodnie z MSSF pojawią się nowe pozycje kosztowe. Nowe uregulowania wpłyną niewątpliwie na kształt planowanych programów opcji menedżerskich, jak też na ujęcie księgowe wielu programów już funkcjonujących w spółkach. Warto zatem przyjrzeć się im bliżej.
MSSF 2 nie dotyczy wyłącznie opcji menedżerskich, ale wszystkich transakcji spełniających definicję płatności instrumentami kapitałowymi. Mogą to być transakcje, w których spółka otrzymuje określone dobra lub usługi za:
n wyemitowane przez siebie instrumenty kapitałowe,
n zaciągnięcie zobowiązania u dostawcy, którego wartość jest uzależniona od ceny akcji spółki.
Biorąc pod uwagę wysoki stopień ogólności tych zapisów, szansa na to, aby nowy program mógł znaleźć się poza regulacjami MSSF 2 jest znikoma.
Dodatkowy koszt
Wiadomo, że emisja akcji powoduje zwiększenie kapitałów spółki. Dotychczas odbywało się to jedynie w momencie rejestracji emisji, w kwocie zapłaty za objęcie praw. Właśnie tutaj pojawia się największa zmiana — MSSF 2 zobowiązuje stosujące go spółki do rozpoznania całości wartości godziwej instrumentów kapitałowych. Odejmując kwotę wartości godziwej instrumentów kapitałowych od ich wartości nominalnej otrzymujemy wartość swoistego kosztu alternatywnego, dotychczas nierozliczanego przez spółki.
Standard zakłada, że wartość godziwą programu opcji menedżerskich, w ramach którego uczestnik od razu uzyskuje bezwzględne prawo do nabycia akcji, należy natychmiast odnieść w koszty. Z kolei wartość godziwa programu opcji, który zawiera obowiązek świadczenia pracy przez określony czas, rozliczana będzie proporcjonalnie w ciągu trwania całego programu.
Częstotliwość dokonywania wyceny do wartości godziwej zależy od przyjętego przez spółkę sposobu rozliczenia programu. W przypadku przekazania instrumentów kapitałowych — wyceny dokonuje się na początku trwania programu. Z kolei przy rozliczeniu gotówkowym, wycena dokonywana jest na każdy dzień bilansowy. Specyficzna forma polegająca na rozliczeniu alternatywnym każe dzielić wartość godziwą na część kapitałową i gotówkową, które wycenia się zgodnie z zasadami przyjętymi dla dwóch pierwszych form rozliczenia.
Wartość godziwa
Spółki mające programy opcji menedżerskich staną wkrótce przed koniecznością rozwiązania problemów związanych z wyceną instrumentów kapitałowych do wartości godziwej. Opracowanie metodologii wyceny obejmującej zalecenia standardu jest niewątpliwie kwestią kluczową dla prawidłowego wdrożenia MSSF 2. Dużym utrudnieniem w polskich warunkach będzie brak odpowiednich informacji rynkowych, pozwalających na dokonanie poprawnej wyceny.
Kolejnym zadaniem jest przygotowanie polityki księgowej zawierającej zasady rachunkowości w odniesieniu do programów opcji menedżerskich, jak również schematy księgowań odpowiadające charakterowi programu.
Michał Kawski konsultant w Dziale Zarządzania Ryzykiem Deloitte