Szykują się zmiany w prawie, które mają służyć sprawnemu zarządzaniu grup kapitałowych, np. dzięki wydawaniu przez spółkę dominującą wiążących poleceń spółce zależnej. Według resortu aktywów państwowych, autora projektowanej nowelizacji Kodeksu spółek handlowych, obecne przepisy nie w każdym przypadku stwarzają taką możliwość i należy tę kwestię wyraźnie uregulować.
W razie niepowodzenia
Według projektu wiążące polecenie, wystosowane pisemnie, powinno dotyczyć prowadzenia spraw spółki, jeżeli jest to ważne ze względu na interes grupy. W piśmie tym trzeba będzie to wskazać – i przedstawić spodziewane korzyści lub ewentualne szkody. Odmowa będzie możliwa, jeśli realizacja poleconego zadania mogłaby prowadzić np. do niewypłacalności.
Projektodawca podkreśla przy tym, że za decyzje trzeba odpowiadać. Dlatego spółka dominująca ma ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą wobec zależnej za skutki wydanego jej polecenia. Co ważne, w razie szkody, dowodząc, że nie nastąpiła z jej winy, spółka dominująca będzie mogła powołać się na działanie w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, korzystając z zasady osądu biznesowego, czyli tzw. business judgement rule (BJR).
Zasada BJR ma być wprowadzona do kodeksu w kontekście odpowiedzialności za decyzje organów spółek. Projektowana klauzula brzmi następująco: “członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator nie narusza obowiązku dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny”.
Zdaniem projektodawcy wprowadzenie zasady BJR pozwoli definitywnie przesądzić o wyłączeniu odpowiedzialności za szkodę wskutek decyzji, które okażą się błędne, o ile podejmowano je w granicach uzasadnionego ryzyka biznesowego na podstawie adekwatnych do okoliczności informacji. Ryzyko to jest bowiem jednym z nieodzownych elementów prowadzenia biznesu, dzięki niemu firmy mogą osiągać zyski czy wprowadzać innowacje. Nie oznacza to jednak, że działania lekkomyślne będą wolne od sankcji.
– Ta zmiana nie wydaje się rewolucyjna. Ryzyko gospodarcze jest jedną z okoliczności wyłączającej odpowiedzialność, wprost przewidzianą w kodeksie karnym. Proponowany przepis jest echem tego, co już przewija się w orzecznictwie – ocenia Arkadiusz Korzeniewski, partner z zespołu postępowań spornych w CMS.
Margines swobody
W wyroku z lipca 2014 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że przy podejmowaniu decyzji dotyczących prowadzenia spraw spółki członek zarządu powinien kierować się wyłącznie jej interesem, a zawinione działania dokonane z przekroczeniem granic ryzyka gospodarczego są sprzeczne z interesem spółki i jako naruszające ogólny nakaz staranności uzasadniają odpowiedzialność członka zarządu (sygn. II CSK 627/13).
– Orzeczenie wydano na podstawie obecnego prawa. Z projektowanych przepisów wynika, że istotna będzie również lojalność w stosunku do spółki. Pojawi się też przykładowy katalog przejawów należytej staranności, czyli podejmowania decyzji na podstawie np. analiz. Nie wiem jednak, czy ta zmiana będzie wystarczająco pomocna dla członków zarządu i sądów – zastanawia się Arkadiusz Korzeniewski.
W swojej opinii do projektu kancelaria prawna Filipiak Babicz Legal wskazuje na brak minimalnych kryteriów wyznaczających standardy właściwego działania. Projektodawca stwierdza na to, że ich enumeratywne wskazanie w kodeksie nie byłoby możliwe.
Natomiast według Pracodawców RP powołanie się na uzasadnione ryzyko gospodarcze może oznaczać w praktyce problemy z jego oceną w sądzie. Zdaniem organizacji może oznaczać powoływanie w każdym takim przypadku biegłego. Uważa, że być może należałoby określić obiektywny miernik tego ryzyka, odwołujący się do racjonalnego zarządcy.
Według resortu wprowadzenie takiego kryterium pozwala na pewien margines swobody członkom organów przy podejmowaniu decyzji biznesowych, natomiast penalizuje przekroczenie granic uzasadnionego ryzyka gospodarczego, a w szczególności podejmowanie decyzji niepopartych rzetelnymi informacjami, analizami i opiniami.
Sprawdź program konferencji online “Kodeks Spółek Handlowych”, 13 kwietnia 2021 >>
• Obowiązek zarządu do udzielania z własnej inicjatywy radzie nadzorczej (RN) określonych informacji o spółce.
• Uszczegółowienie prawa RN do żądania sporządzenia lub przekazania informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień.
• Możliwość wyboru doradcy RN bez udziału zarządu.
• Wymóg uzyskania zgody RN na zawarcie transakcji o znaczącej wartości ze spółką dominującą, zależną, powiązaną.