Emocje i kłótnie ekologów z mieszkańcami — tak wyglądało blokowanie budowy obwodnicy Augustowa. Czy sytuacja może się powtórzyć?
Protesty, które niejednokrotnie pokazywano w mediach, doprowadziły ostatecznie do rozwiązania umowy z generalnym wykonawcą, firmą Budimex Dromex. Obecnie toczy się postępowanie sądowe w sprawie Rospudy pomiędzy przedsiębiorstwem a Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad.
Na liście terenów chronionych programem Natura 2000 znalazło się dotąd 141 obszarów specjalnej ochrony ptaków i 364 mające znaczenie dla UE. W październiku 2009 r. do Komisji Europejskiej wysłano kolejne propozycje obszarów. Ich zatwierdzenie przez KE przewiduje się najwcześniej na koniec 2010 r.
Prawo a środowisko
Według Ministerstwa Infrastruktury (MI) Natura 2000 nie ograniczy inwestycji infrastrukturalnych w Polsce, jeśli inwestor w odpowiedni sposób przeprowadzi proces przygotowawczy, zgodnie z dyrektywami środowiskowymi. Jednak wyznaczenie nowych obszarów Natura 2000 w trakcie procedur przygotowawczych może doprowadzić do opóźnień w stosunku do pierwotnego terminu. Ministerstwo jednocześnie informuje, że wcześniejsze opóźnienia inwestycji drogowych wynikały z niedostosowania polskich przepisów do uregulowań wspólnotowych z dziedziny ochrony środowiska. Pod tym względem polskie prawo spełnia wymagania unijne od 15 listopada 2008 r. Regulują to dwie ustawy z 3 października 2008 r. — o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a także o zmianie ustawy o och-ronie przyrody i niektórych innych ustaw. Zdaniem MI dzięki tym aktom prawnym wszystkie realizowane inwestycje infrastrukturalne spełniają wymagania UE związane z ochroną środowiska, co niweluje ryzyko opóźnień i utraty środków unijnych na budowę dróg.
Bez ograniczeń
Zdaniem Jacka Kozłowskiego, wojewody mazowieckiego, w jego województwie Natura 2000 w żaden sposób nie ogranicza inwestycji infrastrukturalnych, a już na pewno nie tych kluczowych.
— Są pewne obawy ze strony samorządów, ale najczęściej wynikają z nieznajomości tego programu — dodaje Jacek Kozłowski.
Wojewoda nie zamierza poszerzać mazowieckiej listy o kolejne obszary programu.
Z kolei wojewoda podlaski Maciej Żywno nie tylko nie widzi w programie zagrożenia lecz wręcz szanse na rozwój. Jego zdaniem samorządy lokalne oraz prywatni inwestorzy z branży turystycznej mogą, a nawet powinni, wykorzystać Naturę 2000 marketingowo, zachęcając turystów do odpoczywania na terenach objętych programem. Ponadto — i tę szansę część samorządów z województwa podlaskiego już wykorzystuje — inwestycje proekologiczne na terenach Natury 2000 są preferowane w konkursach o środki unijne (otrzymują dodatkowe punkty).
— Warto też przypomnieć, że rolnicy z terenów objętych programem otrzymują dopłaty unijne o 15 proc. wyższe — podkreśla Maciej Żywno.
Wystarczy zaplanować
Przedstawiciele rządu w terenie zwracają jednocześnie uwagę, że na terenach Natury 2000 budować można i trzeba. Wystarczy przestrzegać określonych procedur.
— Przede wszystkim należy wykonywać solidne oceny oddziaływania inwestycji na środowisko, określić działania minimalizujące ewentualny negatywny wpływ lub przeprowadzić kompensację przyrodniczą. W przypadku dróg trzeba opracować kilka wariantów przebiegu trasy i ocenić je pod kątem oddziaływania na środowisko naturalne — radzi Maciej Żywno.
Nie wszystkie inwestycje realizowane na lub przy obszarach Natury 2000 są skazane na scenariusz z Rospudy. Jacek Kozłowski posługuje się przykładem lotniska w Modlinie, które miało problemy z raportem środowiskowym. Ostatecznie jednak zezwolenie na budowę wydał we wrześniu 2009 r.
Rafał Fabisiak