Zdaniem PKPP Lewiatan zaprezentowana w expose Premiera Marcinkiewicza gospodarcza część Programu Rządu nie zawiera konkretnych propozycji likwidacji lub ograniczenia najważniejszych barier rozwoju gospodarczego w Polsce i jest niespójna, głosi stanowisko PKPP Lewiatan. Przedstawiamy je poniżej w całości.
Zawarte w Programie nieliczne konkrety wskazują, iż Rząd koncentruje się na wydatkach, a nie na tworzeniu warunków dla wzrostu gospodarczego. „Solidarna polityka gospodarcza” koncentruje się na podziale, a nie na tworzeniu.
W opinii PKPP Lewiatan priorytetem polityki każdego Rządu powinien być wzrost dobrobytu obywateli. Nowy Rząd za priorytet uznaje naprawę państwa rozumianą jako „…przywrócenie władzy charakteru skutecznej i uczciwej służby – od rządu przez sądownictwo, prokuraturę, policję po administrację”. Cztery pozostałe elementy programu, to ugruntowanie bezpieczeństwa Polski poprzez aktywną politykę zagraniczną i obronną, ekonomiczne i społeczne wzmocnienie rodziny i prowadzenie skutecznej polityki rodzinnej, solidarna polityka gospodarcza realizowana poprzez wzrost zatrudnienia oraz rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich oraz ochrona środowiska przyrodniczego.
Na wagę problematyki gospodarczej wskazuje jej miejsce w programie nowego Rządu. Została ona zaprezentowana po ustosunkowaniu się Premiera do wielu spraw, w tym po deklaracji państwowego mecenatu nad kulturą, powołania do życia Polskiego Muzeum Historycznego oraz po zdefiniowaniu priorytetów Ministerstwa Sportu, w tym wyrażeniu nadziei na budowę stadionu narodowego i 4 stadionów sportowych, dzięki którym Polska zostanie gospodarzem Mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2012 r.Polityka gospodarcza Rządu ma być oparta o rozwój przez zatrudnienie. Wspierać ją ma sprawne, tanie państwo, inwestycje realizowane przez stworzenie zachęt dla średnich firm z krajów UE do przenoszenia działalności do Polski, eliminowanie barier biurokratycznych w procesie inwestycji, kotwica budżetowa w wysokości 30 mld zł i zapewnienie stabilności finansów publicznych, budownictwo społeczne, ograniczenie poziomu obciążeń parapodatkowych (poprzez zmianę struktury dochodów publicznych), zmiany w systemie podatkowym (obniżenie podatku PIT do 18 i 32%), sfinansowanie z budżetu i funduszy strukturalnych budowy płatnych dróg ekspresowych i autostrad, uporządkowanie polityki prywatyzacyjnej, dokończenie reformy emerytalnej oraz usprawnienie zarządzania funduszami strukturalnymi.
Najistotniejsze sprzeczności i niekonsekwencje tkwiące w Programie Rządu:
1. Sprawne , efektywne i przyjazne państwo a państwo tanieIstnieje sprzeczność między sprawną, efektywną i przyjazną administracją a obniżeniem kosztów jej funkcjonowania. Zgadzając się z diagnozą, iż polskiej gospodarce potrzebne jest sprawna, efektywna i przyjazna administracja, stosująca najnowocześniejsze metody informatyczne w procesach zarządzania, chcielibyśmy jednocześnie wskazać, iż kompetencje, które budują sprawność i efektywność – kosztują. Kosztuje również przygotowanie i stosowanie narzędzi informatycznych, które efektywność i sprawność mają wspierać. Chcąc realizować cel, jakim jest usprawnienie administracji nie można jednocześnie zakładać obniżenia kosztów.
2. Sprawne, efektywne i przyjazne państwo a likwidacja części instytucji administracji państwowejLikwidacja wielu instytucji administracji publicznej - których działalność związana jest z gospodarką - jest uzasadniona, ale aby móc ją przeprowadzić należy przygotować koncepcję docelowego zakresu funkcji państwa w gospodarce. Wskaże to potrzebne instytucje, i te należy wzmocnić. Wskaże również instytucje, które należy zlikwidować. Takiej koncepcji w Programie nie ma. Przedstawiona w expose propozycja połączenia kilku istniejących Urzędów w jeden Urząd Antymonopolowy może podlegać ocenie tylko wtedy, gdy zdefiniowany zostanie zakres jego kompetencji. Jeżeli ma on być zbiorem kompetencji likwidowanych Urzędów, to propozycja jest nie do zaakceptowania, gdyż oznacza po prostu centralizację władzy. Nie wiąże się również z możliwością obniżenia kosztów. Jeśli natomiast połączeniu miałoby towarzyszyć ograniczenie kompetencji w poszczególnych obszarach, to pomysł wydaje się uzasadniony.
3. Proponowane wydatki z budżetu państwa a proponowane przychody do budżetuSprzeczność najgłębsza związana jest z obietnicami wydatków na różne, z reguły bardzo słuszne cele, a źródłem ich finansowania. Z expose wynika, iż Rząd planuje m.in. następujące dodatkowe wydatki z budżetu państwa lub obniżenie wpływów do budżetu:- „najnowocześniejsze metody informatyczne”,- wydłużenie urlopu macierzyńskiego,- ulga na dzieci w podatku dochodowym dla rodzin uprawnionych do zasiłku rodzinnego,- podwyższenie zasiłków rodzinnych,- dodatek z tytułu urodzenia dziecka,- dożywianie dzieci w szkołach i dzieci młodszych (1 mln dzieci i młodzieży),- poszerzenie finansowania „sfery zdrowia publicznego”, w szczególności ratownictwa medycznego i świadczeń wysokospecjalistycznych,- upowszechnienie wychowania przedszkolnego,- obowiązkowa nauka j. angielskiego od 1. klasy szkoły podstawowej,- wzrost nakładów na badania naukowe związane z najnowocześniejszymi gałęziami przemysłu,- wzrost nakładów na naukę,- mecenat państwa w sferze kultury (opieka nad wszystkimi dziedzinami życia kulturalnego),- powołanie do życia Muzeum Wolności – Polskiego Muzeum Historycznego,- zwiększenie przez Ministerstwo Sportu nakładów w okresie najbliższych czterech lat (m.in. rozwój infrastruktury sportowej: budowa stadionu narodowego i 4 nowoczesnych stadionów sportowych),- podnoszenie kwalifikacji osób bezrobotnych,- realizacja programu kształcenia ustawicznego, doskonalenia i aktywizacji zawodowej,- zachęty dla średniej wielkości przedsiębiorstw z UE do przenoszenia działalności do Polski (niższe koszty działalności i ułatwienia w kontaktach z administracją),- usprawnienie działalności sądownictwa gospodarczego,- wspieranie budownictwa społecznego (dopłaty do oprocentowania kredytów hipotecznych),- likwidacja podatku od zysków kapitałowych,- budowa dróg ekspresowych i autostrad (łącznie ze środkami z UE),- rozwój infrastruktury kolejowej,- budowa lotnisk,- utrzymanie przywilejów emerytalnych,- utworzenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego,- stworzenie systemu kontroli bezpieczeństwa i jakości żywności,- zwrot części akcyzy na paliwa rolnicze,- wspieranie produkcji biopaliw i innych odnawialnych źródeł energii,- stworzenie infrastruktury technicznej na wsi.Towarzyszyć temu ma obniżenie podatku dochodowego od osób fizycznych z utrzymaniem kwoty wolnej od podatków, czyli obniżenie wpływów podatkowych do budżetu.Jednocześnie Premier Marcinkiewicz wskazał tylko jedno źródło wzrostu przychodów do budżetu – wzrost zatrudnienia. Jednak wzrost wydatków planowany jest już od przyszłego roku, podczas gdy wzrostu zatrudnienia nie da się zadekretować, a w związku z powyższym trudno przewidzieć, kiedy nastąpi wzrost przychodów do budżetu z tego tytułu.
4. Proponowane wydatki z budżetu państwa, deklarowane dodatkowe źródła przychodów a realność utrzymania deficytu budżetowego na poziomie 30 mld złPremier Marcinkiewicz zastrzegł na początku expose, że przedstawia Program dobrze przemyślany i policzony. Nie przedstawił jednak żadnych liczb. Dlatego obawy rodzi realność utrzymania deficytu budżetowego na założonym poziomie. Jeżeli jednak Rząd jest o tym przekonany, to nasze obawy rodzi to, co w expose nie zostało powiedziane wprost , a jedynie poprzez stwierdzenie o „dobrym policzeniu Programu” – jak Rząd zamierza utrzymać deficyt na założonym poziomie, jeśli owoce wzrostu zatrudnienia mogą być odczuwalne najwcześniej w średniej perspektywie czasu. Ponieważ Premier nie odniósł się w swoim expose do podatków od działalności gospodarczej, a także do podatków pośrednich (VAT i akcyzy) – istnieje obawa, że właśnie tam Rząd widzi źródło dodatkowych przychodów do budżetu. Budzi to ogromne zaniepokojenie przedsiębiorców.
5. Konieczność proponowanych wydatków z budżetu państwa a utrzymanie kotwicy budżetowej na poziomie 30 mld złPremier Marcinkiewicz zadał w expose retoryczne pytanie o to „… czy możemy sobie pozwolić na to, żeby nas nie było stać”. Jego forma i treść wskazuje, iż należy zaakceptować wyższe wydatki niezależnie od ograniczeń, czyli od możliwości budżetowych. Jak to się ma do deklarowanego utrzymania kotwicy budżetowej na poziomie 30 mld zł. Tkwi w tym wewnętrzna sprzeczność.
6. Oparcie Programu na rozwoju przez zatrudnienie a likwidacja barier ograniczających wzrost zatrudnieniaZgodnie z Programem Rząd zamierza uzyskać wzrost zatrudnienia, a co za tym idzie – wzrost przychodów do budżetu – przez wzrost kwalifikacji osób bezrobotnych, program kształcenia ustawicznego oraz doskonalenie i aktywizację zawodową. Jest to bardzo ważne, ale problem braku wzrostu zatrudnienia tkwi przede wszystkim w zbyt wysokich pozapłacowych kosztach pracy i zbyt mało elastycznym prawie pracy. W tej sprawie Premier powiedział: „… mój rząd zmieni strukturę dochodów publicznych, aby ograniczyć poziom obciążeń para podatkowych”. Nie odniósł się do Kodeksu pracy. Nie da się zwiększyć zatrudnienia tylko przez kształcenie.Obawy budzi deklaracja Rządu dotycząca metody obniżenia poziomu obciążeń parapodatkowych – przez zmianę struktury dochodów publicznych. Wskazuje to ponownie na podatki od działalności gospodarczej oraz podatki pośrednie jako źródło tej zmiany.
7. Ograniczenie korupcji a polityka prywatyzacji i zarządzania majątkiem Skarbu PaństwaRząd jako jedno z najważniejszych zadań wskazuje ograniczenie korupcji, a jednocześnie jednoznacznie deklaruje ograniczenie prywatyzacji przedsiębiorstw dużych oraz prywatyzację publiczną przedsiębiorstw mniejszych.Pozostawienie w rękach państwa części wymienionych (i części nie wymienionych) w expose dużych przedsiębiorstw umacnia kapitalizm państwowy. Zresztą, co zadziwiające, Premier deklaruje budowę polskiej marki i polskiego kapitalizmu w oparciu właśnie o te niesprywatyzowane duże przedsiębiorstwa. Oznacza to, że polski kapitalizm to kapitalizm państwowy, a polska marka to marka publiczna. PKPP Lewiatan wyraża głębokie zaniepokojenia takim rozumieniem kapitalizmu, gospodarki i marki. Będzie to prowadziło do wzrostu a nie do ograniczenia korupcji.Ograniczenie prywatyzacji przedsiębiorstw mniejszych do prywatyzacji poprzez ofertę publiczną skazuje te przedsiębiorstwa na brak prywatyzacji i utrzymywanie przez państwo ciągle dużego majątku w sektorze przedsiębiorstw. To także nie służy ograniczaniu korupcji.
8. Rozwój rynku kapitałowego a prywatyzacjaWskazane przez Premiera Marcinkiewicza jako przykłady przedsiębiorstwa państwowe i spółki z udziałem Skarbu Państwa, które pozostaną w rękach państwa oznaczają, iż prywatyzacji będą mogły podlegać tylko przedsiębiorstwa mniejsze. Te, tak ze względu na warunki, które muszą spełniać przedsiębiorstwa prywatyzowane drogą publiczną, jak i ze względu na ich kondycję finansową, nie będą mogły w większości przypadków być prywatyzowane drogą publicznej sprzedaży akcji. Pozostaje albo prywatyzacja bezpośrednia, albo brak prywatyzacji, który w wielu przypadkach będzie oznaczał upadłość (a więc także zwiększenie bezrobocia). Oznacza to, że prywatyzacja nie będzie wspierała rozwoju GPW w Warszawie, ani rozwoju rynku kapitałowego.
9. Koszty związane ze starzeniem się społeczeństwa a akceptacja przywilejów emerytalnychSprzeczności tkwi także w tym, iż Rząd widzi proces starzenia się społeczeństwa i konieczność budowy systemu zabezpieczającego źródła dochodów dla niego („…za niecałe pół wieku jedna osoba w wieku produkcyjnym będzie miała w Polsce na utrzymaniu prawie dwie osoby w wieku emerytalnym”), a jednocześnie akceptuje utrzymywanie przywilejów emerytalnych, które koszty zabezpieczenia społecznego zwiększają. Rząd chce rozwiązać ten problem przez wydłużenie urlopów macierzyńskich, „becikowe”, wzrost zasiłków rodzinnych. Nie ma żadnych wiarygodnych badań, które wskazywałyby że istnieje korelacja między takim wsparciem dla rodzin a przyrostem naturalnym.
10. Wzrost inwestycji poprzez stworzenie zachęt dla średnich firm z krajów UE do przenoszenia działalności do Polski a brak takich zachęt dla polskich firmPKPP Lewiatan chciałaby również zwrócić uwagę na nierówne traktowanie przedsiębiorstw. Rząd deklaruje tworzenie zachęt dla średnich firm z krajów UE do inwestowania w Polsce, jednocześnie nie odnosi się do wszystkich barier, na które napotykają polskie przedsiębiorstwa w procesie inwestycyjnym (poza dość ogólnie sformułowaną deklaracją nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).
11. Stworzenie zachęt dla średnich firm z krajów UE do przenoszenia działalności do Polski a kształtowanie dobrych relacji z krajami UEPKPP Lewiatan dostrzega również niekonsekwencję między deklarowaną przez Rząd chęcią skłonienia średnich przedsiębiorstw z krajów UE do przenoszenia działalności do Polski a potrzebą kształtowania dobrych relacji z krajami UE, które bardzo wyraźnie próbują przeciwstawiać się takiemu procesowi, gdyż godzi to w ich interesy. Taka deklaracja Rządu wydaje się niedyplomatyczna, szczególnie w sytuacji, gdy Premier Marcinkiewicz zapowiada potrzebę przypominania krajom UE o zasadzie solidarności.* * *Mimo iż Rząd deklaruje sprawność i efektywność administracji państwowej, ograniczenie korupcji , usprawnienie działania sądów gospodarczych, trzymanie deficytu budżetowego w ryzach, wsparcie procesów inwestycyjnych, ograniczenie obciążeń parapodatkowych, to wskazane sprzeczności i niekonsekwencje stawiają liczne znaki zapytania dotyczące Programu Rządu zaprezentowanego w expose Premiera Marcinkiewicza. Rodzą one wiele obaw o sprawy istotne dla polskiej gospodarki i przedsiębiorstw działających na polskim rynku, a które koncentrują się m.in. w planowanych, a nieujawnionych źródłach finansowania wszystkich dodatkowych wydatków z budżetu państwa, chęci osiągnięcia wzrostu sprawności i efektywności administracji państwowej przy ograniczaniu kosztów związanych z jej działalnością, czy budowaniu wzrostu inwestycji w oparciu o zachęty dla średnich firm z krajów UE. Na wiele kwestii nie ma wręcz w expose odpowiedzi, jak choćby zapowiedzi wejścia do strefy euro.
dr Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek, Jeremi Mordasewicz
Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych LewiatanWarszawa, 10 listopada 2005 r.