Eksperci: Polska ma dwa... budżety państwa

4 stycznia senackie komisje zajmą się ustawą budżetową na 2022 r., uchwaloną przez Sejm 17 grudnia 2021 r. Opinie na jej temat otrzymały od Biura Legislacyjnego Senatu. Sprowadzają się one do zasadniczej konkluzji: obok budżetu państwa rząd tworzy budżet równoległy, pozostający poza kontrolą parlamentu.

Pozabudżetowe eldorado

Senat ma czas na rozpatrzenie ustawy budżetowej do 12 stycznia. Dlatego finalnie zagłosuje nad nią dzień wcześniej. Do tego czasu wypowiedzą się senackie komisje. Na razie wypowiedziało się Biuro Legislacyjne Senatu w dwóch opiniach. Autorką pierwszej jest Hanna Majszczyk, w latach 2010-17 wiceminister finansów.

Na wstępie podkreśliła, że projekt ustawy budżetowej na obecny rok powstał w warunkach pandemii (lipiec-wrzesień 2021), czyli istotnego utrudnienia, lecz jej główne założenia rozmijają się z prognozami ekspertów rynkowych (założenia w ramce). Zwróciła uwagę na najgorętszy obecnie problem, czyli inflację. Rząd nie doszacował jej skali — oczekuje 3,3 proc., a np. Komisja Europejska prognozuje 5,2 proc.

Z powodu inflacji, która pod koniec ubiegłego roku znacznie przyspieszyła, ustawę budżetową czeka w Senacie ostra nowelizacja. Według ekspertów jej poziom przekraczając 8 proc. jest najwyższy od 20 lat. Skłoniło to NBP do podniesienia średniorocznej prognozy na przyszły rok do 7,6 proc.

Hanna Majszczyk przyznała natomiast, że rząd powinien zrealizować założone dochody budżetu — 491,9 mld zł, a nawet mogą one być wyższe. Problematyczna natomiast jest ocena planowanych wydatków — 521,8 mld zł. „Budżet ten stanowi jedynie fragment gospodarki finansowej państwa. Wiąże się to ze stosowaniem na szeroką skalę finansowania pozabudżetowego różnych zadań, a także wyprowadzaniem tego finansowania poza sektor finansów publicznych. Pozabudżetowe finansowanie powoduje, że ustawa budżetowa nie daje obrazu stanu finansów państwa” — wskazała ekspertka Senatu.

Chodzi o znaczną liczbę różnych funduszy pozabudżetowych zlokalizowanych np. w BGK. Koszty realizowanych przez nie zadań sięgają łącznie prawie 400 mld zł. Autorka opinii podkreśliła, że ustawa budżetowa do nich się nie odnosi, więc nie zaliczają się do sektora finansów publicznych. „Wydatki te znajdują się całkowicie poza kontrolą parlamentu, a co więcej — w stosunku do większości z nich nie ma informacji o skali i kierunku wydatków” — czytamy w opinii byłej wiceminister finansów. Jako przykład wskazała Fundusz Przeciwdziałania COVID-19. „Brak informacji odnośnie planu finansowego tego funduszu nie pozwala określić wielkości wydatkowanych środków” — podkreśliła Hanna Majszczyk.

W konkluzji stwierdziła, że ustawa budżetowa na 2022 r. „nie daje pełnego obrazu stanu finansów państwa, na olbrzymią skalę zostaną wykorzystane instrumenty pozabudżetowego finansowania, co pozwoli na sztuczne zaniżanie deficytu państwa. Daje to fałszywy obraz deficytu i państwowego długu publicznego. Wydatki te znajdują się poza centrum debaty publicznej. Obok budżetu państwa funkcjonuje budżet równoległy, pozostający poza kontrolą parlamentu. Ograniczona jest w ten sposób jawność finansów publicznych”.

Polski Ład zabierze swoje

Autorem drugiej opinii Biura Legislacyjnego Senatu jest Piotr Krajewski, ekonomista z Uniwersytetu Łódzkiego, w latach 1997-2005 członek zespołu ekspertów gospodarczych prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. On także położył nacisk na kwestię funduszy pozabudżetowych. „W 2022 r. będzie można zaobserwować dalsze zmniejszanie roli budżetu państwa i zwiększanie roli funduszy pozabudżetowych. Tego typu fundusze generować będą większość deficytu sektora finansów publicznych. Przenoszenie dochodów i wydatków z budżetu państwa do funduszy i agencji nie sprzyja przejrzystości finansów publicznych” — napisał Piotr Krajewski.

Spadek znaczenia budżetu państwa w 2022 r. pogłębi, jego zdaniem, wprowadzenie tzw. Polskiego Ładu, który ogranicza dochody budżetu z podatku PIT (np. kwota wolna 30 tys. zł), zwiększa wpływy NFZ (radykalny wzrost składki zdrowotnej) oraz znaczenie funduszy obsługiwanych przez BGK.