Fundament polskiej gospodarki wymaga przebudowy

Minęło 20 lat od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Ten czas przyniósł wiele zmian w naszej gospodarce, w tym dynamiczny rozwój sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Dziś te firmy stanowią znaczącą większość wszystkich przedsiębiorstw w Polsce, zatrudniając miliony osób w kluczowych branżach takich jak usługi, handel i budownictwo. To właśnie one są siłą napędową polskiej gospodarki, stanowiąc fundament stabilności rynku pracy oraz rozwoju lokalnych społeczności.

Sektor MŚP stoi jednak przed wieloma wyzwaniami. Z jednej strony, w listopadzie 2024 r. zarejestrowane bezrobocie w Polsce wyniosło 5,0 proc., co świadczy o relatywnej stabilności rynku pracy. Z drugiej strony firmy muszą zmierzyć się z rosnącymi wymaganiami regulacyjnymi oraz wyzwaniami związanymi z cyfrową i zieloną transformacją. Adaptacja do nowych technologii oraz wdrażanie bardziej zrównoważonych rozwiązań biznesowych staje się koniecznością, ale wymaga od wielu przedsiębiorstw znacznych nakładów finansowych i zmian organizacyjnych.

Krajobraz sektora MŚP

Przekrojowy obraz sytuacji przedstawia „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce” opracowany przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). Według zestawienia, aż 99,8 proc. firm w naszym kraju zalicza się właśnie do sektora MŚP. Największą grupę stanowią mikroprzedsiębiorstwa (zatrudniające do 10 osób) to aż 97,2 proc. wszystkich podmiotów, podczas gdy małe firmy to 2,1 proc., a średnie – 0,6 proc. Dla porównania duże przedsiębiorstwa stanowią jedynie 0,2 proc. całej struktury. Te liczby jasno pokazują, że polska gospodarka opiera się na drobnych i średnich podmiotach, które odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu miejsc pracy.

Warto zauważyć, że sytuacja finansowa osób zatrudnionych w sektorze MŚP prezentuje się całkiem dobrze. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wzrosło o imponujące 10,5 proc. w skali roku, osiągając poziom 8 478,26 zł. Na tle Unii Europejskiej Polska wyróżnia się również jedną z najniższych stóp bezrobocia – według danych GUS wynoszącą wspomniane już 5 proc. Eksperci wskazują, że ta względnie korzystna sytuacja na rynku pracy wynika ze stabilnego przebiegu roku 2024 w polskiej gospodarce.

– Ubiegły rok wydaje się najspokojniejszym w ostatnich latach, co sprawiło, że sytuacja uległa poprawie. Przede wszystkim firmy przestały być zaskakiwane, kolejnymi zmianami regulacyjnymi. Sektor MŚP w dużo mniejszym stopniu niż duże przedsiębiorstwa ucierpiał na spowolnieniu w Europie Zachodniej, czyli u naszych głównych partnerów handlowych w wymianie międzynarodowej – mówi Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan.

Liczba pracujących Polaków we wszystkich przedsiębiorstwach wynosi obecnie 10,23 mln, co oznacza wzrost o 2,3 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem. Spośród nich aż 6,94 mln osób znajduje zatrudnienie w firmach sektora MŚP, co podkreśla ich znaczenie dla rynku pracy. Ten sektor nie tylko generuje ogromną część zatrudnienia, ale także pełni funkcję stabilizującą w gospodarce, adaptując się do zmian warunków i potrzeb rynku. Widać wyraźnie, że rozwój i wsparcie sektora MŚP mają kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju gospodarczego Polski.

Wyzwania regulacyjne

Choć sektor MŚP stanowi fundament polskiej gospodarki, przedsiębiorcy w Polsce zmagają się z wieloma wyzwaniami – głównie regulacyjnymi. Chociaż założenie firmy w Polsce nie sprawia większych trudności, jej prowadzenie wymaga odnalezienia się w skomplikowanym systemie przepisów m.in. podatkowych. Taka sytuacja wpływa nie tylko na prowadzących działalność, ale także na potencjalnych przedsiębiorców, zniechęcając ich do zakładania własnych firm.

– Choć Polacy czują się równie dobrze przygotowani do prowadzenia działalności, jak inne nacje i przyznają, że łatwo założyć w Polsce własną firmę, wykazują stosunkowo małe skłonności proprzedsiębiorcze. Przyczyn tego zjawiska można upatrywać nie tylko w niskim bezrobociu – po co zakładać firmę, skoro można zarobić w mniej kłopotliwy sposób – ale także w tym, że choć łatwo w naszym kraju założyć firmę, trudno ją prowadzić w gąszczu zawiłych i niejednoznacznych regulacji – czytamy we wspomnianym raporcie PARP-u.

W perspektywie długoterminowej polscy przedsiębiorcy najbardziej potrzebują stabilności prawnej, która pozwoli im przewidywać warunki prowadzenia działalności. Teraz jednak istnieją również inne kluczowe problemy, takie jak kryzys cen energii czy wysokie koszty operacyjne. Wielu liczy na uproszczenie systemu składek oraz zmniejszenie obciążeń administracyjnych, które pozwolą skupić się na rozwoju firmy.

– Jako Konfederacja Lewiatan od lat powtarzamy, że w perspektywie długofalowej przedsiębiorstwa oczekują stabilności prawnej. Ten postulat jest od lat niezmienny. W perspektywie krótkoterminowej, a nie ukrywajmy, ta dla firm jest najważniejsza, nadal istotne będzie poradzenie sobie z kryzysem cen energii. Firmy liczą również na zmniejszenie kosztów prowadzenia działalności poprzez powrót do zryczałtowanej składki zdrowotnej – zauważa Mariusz Zielonka.

Zielony biznes

Kolejnym wyzwaniem, przed którym stoją wszystkie firmy – a więc również te z sektora MŚP – jest nieuchronna transformacja ekologiczna oraz cyfrowa. W polskich przedsiębiorstwach działania w zakresie ochrony środowiska wciąż pozostają na stosunkowo niskim poziomie. Z raportu PARP wynika, że większość firm deklaruje, że działa w małym stopniu na rzecz ochrony środowiska, a udział znaczących innowacji ekologicznych w ostatnich latach spadł. Firmy przemysłowe najczęściej wskazują na takie inicjatywy, jak zmniejszenie zużycia energii z paliw kopalnych na rzecz odnawialnych źródeł energii (9,8 proc.), jednak poziom takich deklaracji pozostaje niewielki. Wśród firm usługowych sytuacja wygląda jeszcze mniej optymistycznie – pandemia i inne czynniki zewnętrzne spowodowały dalszy spadek prośrodowiskowych aktywności. Główną motywacją do wprowadzania ekoinnowacji pozostają wysokie koszty energii, wody i materiałów, co wskazuje na pragmatyczne podejście przedsiębiorstw do wyzwań ESG.

– Patrząc na badania prowadzone przez Konfederację Lewiatan, sektor MŚP nie jest przygotowany na zmianę związaną z „zazielenieniem” gospodarki. Nadal w niewielkim stopniu firmy wykorzystują OZE, a ostatni kryzys wzrostu cen energii pokazał, że jeśli chodzi o ograniczenie zużycia energii, to sprowadza się ono do najprostszych i najmniej obciążających budżety firm działań. Pewną nadzieją będą tutaj środki z KPO – twierdzi Mariusz Zielonka.

Kolejnym obszarem, na który warto zwrócić uwagę, jest kwestia cyfryzacji w polskim sektorze MŚP. Szczegółowe dane na ten temat można znaleźć w raporcie Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) z 2023. Wskazuje on, że polskie firmy z tej grupy wciąż mają przed sobą wiele do nadrobienia w zakresie wdrażania nowoczesnych technologii cyfrowych. W porównaniu z innymi krajami europejskimi, polskie MŚP w mniejszym stopniu korzystają z platform cyfrowych, systemów zarządzania relacjami z klientami (CRM) czy rozwiązań chmurowych, co ogranicza ich potencjał rozwoju oraz konkurencyjność na rynku globalnym.

– Firmy w Polsce rzadziej niż w innych krajach OECD wykorzystują technologie cyfrowe, takie jak CRM czy usługi w chmurze, co ogranicza ich efektywność operacyjną – czytamy w raporcie OECD.

Wszystkie wspomniane zagadnienia dowodzą, że liczne polskie małe i średnie firmy, na których opiera się gospodarka, mają jeszcze wiele do zrobienia, aby dorównać standardami działania swoim odpowiedniczkom z najbardziej rozwiniętych państw Europy. Równie dużo, ma jednak do zrobienia ustawodawca, aby im to umożliwić.