Przemysł gumowy rozpoczynał w II Rzeczypospolitej od asortymentu drobniejszego — kalosze, smoczki, rękawice, węże, gumki do wycierania. W Grudziądzu powstało w 1923 r. słynne Towarzystwo Akcyjne PePeGe produkujące popularne obuwie sportowe. Innym gumowym niezbędnikiem i wręcz branżowym symbolem dwudziestolecia międzywojennego były… prezerwatywy Eros, reklamowane hasłem autorstwa Melchiora Wańkowicza „Prędzej ci serce pęknie”.
Oponiarska kolebka
Technologiczną nobilitacją gumowej branży było opanowanie w Polsce produkcji opon — rowerowych, motocyklowych, samochodowych oraz bardziej specjalistycznych, takich jak ciągnikowe czy lotnicze. Jako pierwsza uruchomiła ją założona w gospodarnym Poznaniu w czerwcu 1928 r. spółka akcyjna Paragum, która szybko zmieniła nazwę na Centralną Poznańską Fabrykę Wyrobów Gumowych.
W owym okresie była w ogóle jedną z większych polskich fabryk. Wkrótce po rozpoczęciu w 1930 r. produkcji nastąpiła kolejna zmiana nazwy na Fabrykę Opon Samochodowych i Rowerowych Stomil. Wtedy pierwszy raz zaistniał znak firmowy, który przez następne dziesiątki lat kojarzył się w Polsce z oponami. Poznańskie przedsiębiorstwo szybko stało się głównym graczem na krajowym rynku. W 1938 r. aż 2/3 opon samochodowych oraz 1/3 rowerowych w Polsce nosiło właśnie znak Stomilu.
Firma zawdzięczała sukces wsparciu Ministerstwa Spraw Wojskowych, a także podpisaniu w 1936 r. umowy licencyjnej z amerykańską korporacją General Tire and Rubber Company z Ohio. Umożliwiło to wprowadzenie światowej technologii produkcji opon i ich unowocześnienie. Towar z Poznania eksportowany był do Holandii, Jugosławii, Rumunii, Indii, Afryki. Powstał również klub sportowy Stomil.
Wznoszenie w Polsce późniejszych wytwórni opon da się powiązać z kolejnymi epokami ustrojowymi. U schyłku II Rzeczypospolitej ważną inwestycją Centralnego Okręgu Przemysłowego była filia Stomilu Poznań — uruchomiona w 1939 r. nowoczesna Fabryka Gum Jezdnych w Dębicy. Po wojnie był to powszechnie znany Stomil, na którym opierała się polska motoryzacja, obecnie zaś dębickie zakłady należą do amerykańskiego koncernu Goodyear. Z kolei Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil, dzisiaj w rękach francuskiego Michelina, powstały w PRL jako alternatywne wobec Dębicy źródło zaopatrzenia w 1967 r., pod koniec rządów Władysława Gomułki. Całkiem nowym graczem na polskim rynku jest natomiast japoński koncern Bridgestone, który w 1999 r. uruchomił od zera fabrykę w Poznaniu, a w późniejszych latach jeszcze trzy: w Wolsztynie, Żarowie i Stargardzie Szczecińskim. Wybranie przez globalny koncern właśnie tego regionu miało podłoże biznesowe, ale symbolicznie nawiązało do wielkopolskich tradycji oponiarskich.
Marka pojawia się i znika
Po wcieleniu Poznania w okresie wojny do III Rzeszy fabryka Stomilu została przejęta przez Continental Gummiwerke z Hanoweru i działała pod nazwą Posener Gummiwerke.
Większość pracowników straciła zatrudnienie, ich miejsce zajmowali robotnicy przymusowi. Bezpośrednio po wojnie zdewastowana fabryka wznowiła działalność w formie spółki, ale bardzo szybko została upaństwowiona jako Poznańskie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil. Gdy w 1949 r. w ramach doktrynalnej centralizacji gospodarki powołano Zjednoczone Zakłady Przemysłu Gumowego — z nazwy zniknął Stomil, a przedsiębiorstwo stało się tzw. wytwórnią nr 1. Notabene usamodzielniona Dębica była wytwórnią nr 2. Powrót marki Stomil nastąpił po dołączeniu w 1961 r. Fabryki Regeneratu w podpoznańskim Bolechowie, zajmującej się także bieżnikowaniem opon. Nietypowym, dramatycznym i pamiętanym do dzisiaj wydarzeniem powojennym był w marcu 1972 r. gigantyczny pożar czterokondygnacyjnego magazynu Stomilu, którego piwnice wypełnione były materiałami łatwopalnymi. Szalejący przez cztery dni ogień przeniósł się do serca zakładu.
Straty przekroczyły 100 mln zł, co było kwotą porównywalną w sile nabywczej z dzisiejszą. Odbudowa trwała pół roku, czyli bardzo krótko — pomogło strategiczne znaczenie poznańskiego Stomilu dla wojska. Dochodzenie wykazało, że przyczyną jednego z największych pożarów w historii Polski było, niestety, podpalenie. Jeden z pracowników skonfliktował się z kierownikiem magazynu i niezadowolony podłożył materiał łatwopalny pod składowiskiem kauczuku…
Produkcja specjalistyczna
Przemiany ustrojowe dotarły do Stomilu w podobnym terminie jak do większości polskich zakładów. Przedsiębiorstwo państwowe zostało w 1992 r. przekształcone w jednoosobową spółkę skarbu państwa, a następnie w spółkę akcyjną. Funkcjonujący w tej formie Stomil-Poznań ma w ofercie opony wielkogabarytowe, ciężarowe, przemysłowe, rolnicze, lotnicze, górnicze, do wózków widłowych. Poza tym wytwarza najróżniejszą galanterię — artykuły techniczne, gumowo-metalowe, gumowo-tkaninowe, amortyzatory, maty, uszczelniacze, mieszanki i przedmieszki gumowe.
Stomil od lat współpracuje z największymi koncernami w zakresie dostaw mieszanek do produkcji opon i elementów gumowych. Dzięki wzmocnieniom konstrukcyjnym, zaprojektowanym z myślą o bardzo dużych obciążeniach i długich przebiegach, opony z Poznania sprawdzają się w najbardziej wymagających okolicznościach. Mają głęboką rzeźbę bieżnika konieczną w ekstremalnych warunkach — na powierzchniach kamienistych, w kopalniach odkrywkowych i podziemnych, kamieniołomach. Przekłada się to na wysoką odporność opony na przecięcia i niską ścieralność bieżnika. Najnowszą kartą w dziejach Stomilu jest przejęcie kontroli nad nim przez Bumar, czyli głównego polskiego dostawcę i eksportera uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Poznańska firma tylko częściowo zajmuje się produkcją na potrzeby zbrojeniowe. Jej główna aktywność związana jest ze wspomnianymi oponami specjalistycznymi. Szyld zbrojeniówki w praktyce uniemożliwił w przeszłości prywatyzację Stomilu, choć pojawiali się zainteresowani inwestorzy. Dla dalszego funkcjonowania i rozwoju firmy niezbędne jest znalezienie docelowego inwestora branżowego, którym nie jest Bumar. Przejęcie Stomilu przez potentata zbrojeniowego to tylko wstęp do rzeczywistej, nieuchronnej prywatyzacji. Na razie jednak specjalistyczne opony z najstarszej w tej branży polskiej firmy toczą się z powodzeniem po grudach zarówno terenowych, jak i rynkowych.
Stomilowi kuzyni
Polski przemysł gumowy, w tym oponiarski, w
latach 1958-82 zgrupowany był w Zjednoczeniu Przemysłu Gumowego Stomil z
siedzibą centrali w Łodzi. Po usamodzielnieniu część przedsiębiorstw nie
wytrzymała późniejszych ustrojowych i rynkowych przemian, ale
najważniejsze istnieją do dzisiaj. Większość tych firm zachowuje
prestiżową markę Stomil w nazwach.
Stomil-Poznań
Ośrodek
Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Oponiarskiego Stomil Poznań
Michelin
Polska — dawniej Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil
Firma
Oponiarska Dębica/Goodyear — dawniej Dębickie Zakłady Opon Samochodowych
Stomil
Inter-Stomil Łódź
Bełchatowskie Zakłady
Przemysłu Gumowego Stomil
Bydgoskie Zakłady Przemysłu Gumowego
Stomil
Grudziądzkie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil
Piastowskie
Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil
Sanockie Zakłady
Przemysłu Gumowego Stomil
Fagum-Stomil Łódź