Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) oraz PKP Polskie Linie Kolejowe (PLK) ruszają z realizacją projektów, które Bruksela będzie finansować do 2020 r. Resort infrastruktury chce, by realizowane były sprawniej niż do tej pory. Dlatego zlecił wykonanie raportu wskazującego, co należy zrobić, by lepiej niż do tej pory zarządzać inwestycjami transportowymi. Dokument, który współfinansowano z unijnego programu Pomoc Techniczna, powstał na podstawie wywiadów z pracownikami GDDKiA, wykonawcami, urzędnikami ministerstw i dyrekcji ochrony środowiska.
Nihil novi
Wnioski raportu potwierdzają opinie głoszone przez wykonawców i organizacje budowlane, których urzędnicy nie chcieli słuchać. „Na etapie przygotowania inwestycji, do głównych przyczyn opóźnień należy zaliczyć przede wszystkim złą jakość dokumentacji projektowej (w tym środowiskowej). Staje się to powodem długotrwałego wydawania decyzji (…), spóźnień oraz roszczeń wykonawców, a także nadmiernych kosztów budowy i eksploatacji inwestycji. Drugą przyczyną nieoptymalnego przebiegu inwestycji jest niewłaściwy podział ryzyka pomiędzy inwestorem i wykonawcą — przerzucenie na wykonawców ryzyka od nich niezależnego” — czytamy w raporcie.
Eksperci stwierdzili, że instytucje przejmują z GDDKiA wzory umów, w których ryzyko jest przerzucane na wykonawców. Efektem są roszczenia jednostek publicznych, a potem „bankructwa firm wykonawczych, opóźnienia inwestycji”. Przedstawiciele GDDKiA nie skomentowali zapisów raportu. Autorzy dokumentacji podkreślają też, że najwięcej problemów niesie realizacja kontraktów kolejowych, których dokumentacja była słabo przygotowywana.
— Cieszę się, że raport został przygotowany. Potwierdza bowiem niemal wszystkie głoszone przez wykonawców tezy i postulaty. Raport to miażdżąca krytyka urzędników i publicznych zamawiających — mówi Rafał Bałdys, wiceprezes Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa.
Demografia i inwestycje
W sfinansowanym przez Brukselę dokumencie zawarto aż 16 punktów (rekomendacji) dotyczących działań, które należy podjąć, by usprawnić realizację kontraktów drogowych i kolejowych. Zalecają na przykład uwzględnienie w prawie zamówień publicznych „obowiązku wyboru ofert charakteryzujących się najniższym kosztem cyklu życia”. Kluczowe znaczenie mają konkursy na projekty. Autorzy raportu uważają, że przy wyborze projektantów nie należy kierować się najniższą ceną dokumentacji, lecz oceniać koszt budowy i eksploatacji obiektu, który powstanie na jej podstawie. Eksperci zalecają ministerstwu infrastruktury wprowadzenie wytycznych, dzięki którym skorelowane zostaną gminne plany zagospodarowania przestrzennego z prognozami demograficznymi. Mają zalecać budowanie domów i osiedli mieszkaniowych w pobliżu infrastruktury transportowej „jedynie w przypadkach, gdy jest to ekonomicznie efektywne”.
Eksperci zarzucają urzędnikom, że często na cele mieszkalne przeznaczane są grunty położone przy drogach, torach czy lotniskach, których operatorzy muszą inwestować krocie w ochronę przed hałasem (nawet jeśli pobliskie tereny nie są zabudowane) albo koszty ochrony przekraczają wartość nieruchomości. Oprócz korelacji planów eksperci doradzają także zmiany w przepisach środowiskowych, by wpisać do nich obowiązek ochrony przed hałasem budynków, a nie terenów przeznaczonych pod zabudowę. Postulują też wydłużenie ważności decyzji środowiskowych. Dariusz Blocher, prezes Budimeksu, wiele miesięcy temu podkreślał, że krótkie terminy ich ważności i konieczność aktualizacji dokumentów mogą opóźnić realizację inwestycji. Rząd przygotował projekt zmiany przepisów, co pomoże w realizacji ruszających inwestycji. Jednak większość rekomendowanych przez ekspertów rozwiązań, jeśli zostanie wdrożona, przyniesie efekty dopiero za wiele lat.
— W przetargach, które już zostały ogłoszone, zapewne wiele rekomendacji nie będzie zastosowanych, ale myślę, że część może być jeszcze wdrożona w tej perspektywie. Pamiętajmy jednak, że inwestycje będziemy realizować także po 2020 r., nawet jeśli nie będzie już znaczących dotacji unijnych. Drogi, linie kolejowe czy inne obiekty nadal trzeba będzie budować czy modernizować. Warto więc opracować spójny model ich realizacji i współpracy wykonawców z inwestorami — zapewnia Dariusz Blocher.
Jak usprawnić realizację inwestycji
Wybrane zalecenia ekspertów
1 Opracowanie wzorcowych dokumentów określających zasady współpracy inwestorów z wykonawcami prac projektowych, budowlanych oraz inżynierami kontraktów
2 Zmiany w przepisach środowiskowych
3 Przyjęcie ustawy korytarzowej, usprawniającej zwłaszcza inwestycje kolejowe
4 Wpisanie do prawa zamówień publicznych obowiązku oceny kosztów budowy i eksploatacji obiektu na etapie wyboru projektantów
5 Zastosowanie procedury negocjacji i dialogu konkurencyjnego przy wyborze projektanta
6Zagwarantowanie przez rząd funduszy na finansowanie inwestycji kolejowych
7 Przekształcenie PKP PLK w jednostkę budżetową na wzór GDDKiA
8 Zobowiązanie zarządców dróg lokalnych oraz gestorów infrastruktury kanalizacyjnej i energetycznej do współpracy z inwestorami i wykonawcami inwestycji transportowych
96 mld zł Na tyle szacowane są inwestycje w programie budowy dróg, które powstaną do końca 2022 r.
20 mld zł Na tyle wycenić można unijne dotacje z programu „Infrastruktura i Środowisko”, które w rozpoczynającej się perspektywie otrzymają PKP PLK. Kolejarze mogą także ubiegać się o ponad 16 mld zł z programu „Łącząc Europę”.
Jak usprawnić realizację inwestycji
Wybrane zalecenia ekspertów
1 Opracowanie wzorcowych dokumentów określających zasady współpracy inwestorów z wykonawcami prac projektowych, budowlanych oraz inżynierami kontraktów
2 Zmiany w przepisach środowiskowych
3 Przyjęcie ustawy korytarzowej, usprawniającej zwłaszcza inwestycje kolejowe
4 Wpisanie do prawa zamówień publicznych obowiązku oceny kosztów budowy i eksploatacji obiektu na etapie wyboru projektantów
5 Zastosowanie procedury negocjacji i dialogu konkurencyjnego przy wyborze projektanta
6Zagwarantowanie przez rząd funduszy na finansowanie inwestycji kolejowych
7 Przekształcenie PKP PLK w jednostkę budżetową na wzór GDDKiA
8 Zobowiązanie zarządców dróg lokalnych oraz gestorów infrastruktury kanalizacyjnej i energetycznej do współpracy z inwestorami i wykonawcami inwestycji transportowych
96 mld zł Na tyle szacowane są inwestycje w programie budowy dróg, które powstaną do końca 2022 r.
20 mld zł Na tyle wycenić można unijne dotacje z programu „Infrastruktura i Środowisko”, które w rozpoczynającej się perspektywie otrzymają PKP PLK. Kolejarze mogą także ubiegać się o ponad 16 mld zł z programu „Łącząc Europę”.